Sài Gòn đang trở nên xa lạ

nguyenngocdung

KTS Nguyễn Ngọc Dũng

Quy hoạch mỹ miều 300 năm của Hòn ngọc Viễn Đông đang đến hồi cáo chung, nhường chỗ cho đô thị hiện đại chưa được định dạng.

 

Áp lực xe cộ trên từng con đường dẫn vào trung tâm TP.HCM đang ngày càng khủng khiếp. Vào giờ cao điểm, dòng xe chật cứng như nêm cứ nhích từng tí, từng tí một. Tiếng máy xe rền rĩ, tiếng còi xe chát chúa, tiếng máy móc ồn ào từ những công trình đang thi công cứ thi nhau xé nát cả một không gian từ lâu vốn nổi tiếng yên bình.

Còn đâu nét xưa Sài Gòn

Hơn 100 năm trước, khu trung tâm Sài Gòn được quy hoạch rất quy củ, tương tự ô bàn cờ với những điểm nhấn đặc sắc như nhà thờ Đức Bà, Bưu điện trung tâm, Nhà hát Lớn, chợ Bến Thành, Tòa Đô chính (nay là trụ sở UBND TP), thương xá Tax, khu Eden...  Các chỉ số chiều cao, mật độ xây dựng, cây xanh, diện tích đường sá đều đạt đến “tỉ lệ vàng”. Nhưng nay, khái niệm “tỉ lệ vàng” không còn nữa, thay vào đó là “khu đất vàng”. Hầu như khu đất trống, nhà biệt thự, công sở nào ở trung tâm quận 1, quận 3 cũng trở thành đất vàng, đất bạc và thường được xây cao tầng cho có “hiệu quả kinh tế”. Nét Sài Gòn xưa của TP.HCM cứ ngày một lụi tàn dần

Theo thống kê, hiện có khoảng 180 cao ốc đã và đang mọc lên ở khu trung tâm Sài Gòn. Hàng loạt dự án cũng đang tiếp tục triển khai như dự án SJC Tower (diện tích 4.000 m2, cao 58 tầng, chiếm 4 mặt đường Lê Lợi – Nam Kỳ Khởi Nghĩa – Lê Thánh Tôn -  Nguyễn Trung Trực). Dự án Sài Gòn Center giai đoạn 2 cũng vừa được chủ đầu tư làm lễ khởi công. Không lâu nữa, gần ngôi chợ Bến Thành đậm chất Sài Gòn xưa sẽ mọc lên cao ốc 45 tầng với 200 căn hộ cùng chức năng văn phòng, thương mại.

Chưa hết, góc đường Lê Lợi – Huỳnh Thúc Kháng cũng đang được rào lại để xây một khách sạn to đùng. Rồi Bệnh viện Sài Gòn cũng được hoán chuyển thành khách sạn 5 sao 400 phòng cùng với một khu văn phòng rộng 30.000 m2… Sau khi khu Eden bị xóa sổ để thay bằng một trung tâm thương mại, thương xá Tax (từng được cải tạo để trở nên… xấu xí hơn) cũng sắp trở thành dĩ vãng. Một thời gian ngắn nữa, công trình có kiến trúc tuyệt đẹp thời Pháp này sẽ bị đập bỏ để hình thành một cao ốc 40 tầng.

Hồn đô thị đã biến mất

Với một diện tích khiêm tốn vài trăm ha, trung tâm Sài Gòn vốn được quy hoạch thành khu trung tâm hành chính và công cộng nay lại đang được nén chặt đến mức ngộp thở. Sài Gòn xưa giờ đang trở thành đô thị của một nước xa lạ nào đó, những bản sắc vốn có và hồn đô thị của thành phố 300 năm tuổi đang bị xóa nhòa. Liệu bạn có còn tìm được nét Sài Gòn xưa ở những cao ốc mang tên nước ngoài như Royal Garden, Eva Royal Plaza, Avalon, Sailing Tower, Centec Tower hay Kenton Residence, Gemadept Tower, The Manor? Cái tên Sài Gòn cũng được nhắc tới nhưng lại rặt một nét lai căng, ví như Saigon Sky Garden, Saigon Plaza…

Đôi khi tôi tự hỏi, khu đô thị Thủ Thiêm cứ ì ạch thực hiện đã hơn 10 năm nay, nhưng sao ở đó người ta không sớm xây dựng cao ốc, quảng trường, khu phức hợp? Tại sao không dời trung tâm hành chính về đó để tạo động lực thúc đẩy phố Đông Sài Gòn, nhất là khi cầu, hầm Thủ Thiêm, đại lộ Đông Tây, đường cao tốc Long Thành – Dầu Giây, sân bay Long Thành đang dần được hình thành? Một phố Đông hiện đại, ngăn nắp và một phố Tây cổ kính, hoài niệm sẽ cùng phát triển và là một sự bổ sung hoàn hảo cho nhau. Vậy mà…

Giờ đây, nét xưa của Sài Gòn đang dần biến mất. Những con đường, lề đường lát đá với hàng cổ thụ rợp bóng sẽ trở thành những kỉ niệm vô giá mà không biết bao giờ người Sài Gòn còn có thể nhìn thấy lại. Sài Gòn xưa đang dần thu nhỏ đi và người ta chỉ có thể tìm gặp lại qua hình ảnh trong các nhà hàng “phố cổ”, “phố xưa”. Một “hồn đô thị” đã vĩnh viễn biến mất khiến những người yêu Sài Gòn không khỏi ngậm ngùi.

Công cuộc “cưỡng đoạt hồn đô thị” đang thực sự đi đến hồi kết. Quy hoạch mỹ miều 300 năm của Hòn ngọc Viễn Đông đang đến hồi cáo chung, nhường chỗ cho đô thị hiện đại chưa được định dạng. Và khi nghe lại câu hát “Sài Gòn đẹp lắm, Sài Gòn ơi, Sài Gòn ơi”,  những người hoài cổ như tôi không khỏi buồn bã, nghẹn ngào…

NGUYỄN NGỌC DŨNG 

_______________

 

Ảnh “độc” về tòa nhà 130 năm tuổi ở Sài Gòn

 

Thương xá Tax được xây dựng vào những năm 80 của thế kỷ trước. Đây là trung tâm thương mại sầm uất và lâu đời nhất của Việt Nam

 

Thương xá Tax ngày ấy được mang tên Les Grands Magazins Charner (GMC) được xây dựng theo phong cách kiến trúc Pháp với những nét chấm phá mang đậm đường nét văn hóa Á Đông. GMC tọa lạc tại vị trí đẹp nhất của trung tâm Sài Gòn, kinh doanh các mặt hàng bazar sang trọng được nhập khẩu chủ yếu từ Anh, Pháp và các nước phương tây nhằm phục vụ cho giới thượng lưu Sài thành và các đại điền chủ lục tỉnh Nam kỳ vào thời kỳ đó.

Để tận dụng tối đa công năng và hiệu quả sử dụng tòa nhà, người chủ GMC đã quyết định đập bỏ tháp đồng hồ và xây thêm một tầng nữa, đồng thời chữ GMC được đặt trên nóc tòa nhà, quan khách có thể nhìn thấy từ rất xa.

Đầu thập niên 60 của thế kỷ 20, tòa nhà GMC được Hội Mậu dịch đổi tên thành Thương xá Tax, mặt bằng được chia nhỏ và cho các tiểu thương thuê vị trí để buôn bán. Vào thời kỳ này, việc mua bán vẫn rất nhộn nhịp, hàng hóa không khác mấy so với trước, đồng thời, các thương hiệu nổi tiếng trên thế giới bắt đầu được du nhập nhiều hơn vào Việt Nam.

Sau ngày giải phóng 30/4/1975, tòa nhà Thương xá Tax được giao lại cho UBND Thành phố. Tòa nhà không còn là địa điểm kinh doanh sầm uất; mặt bằng thỉnh thoảng được tận dụng làm không gian trưng bày các mặt hàng, máy móc công nghiệp do các đơn vị quốc doanh của thành phố sản xuất.

Vào ngày Quốc tế Thiếu nhi 1/6/1978, một lần nữa Thương xá Tax được đổi tên thành Cửa hàng phục vụ thiếu nhi Thành phố, với đội ngũ mậu dịch viên khăn quàng đỏ, đánh dấu sự náo nhiệt trở lại của tòa nhà tại trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh sau một thời gian trầm lắng.

Đến năm 1981, trên cơ sở sáp nhập Cửa hàng phục vụ thiếu nhi và các quầy hàng chuyên kinh doanh trong tòa nhà trước đó, UBND Thành phố quyết định thành lập Cửa hàng bách hóa tổng hợp Thành phố trực thuộc Sở Thương nghiệp để nâng tầm hoạt động, phục vụ rộng rãi nhu cầu người tiêu dùng và tòa nhà trở thành một trong những cửa hàng lớn nhất Việt Nam thời bấy giờ.

Trải qua nhiều thăng trầm của lịch sử cùng biến động của thành phố, tòa nhà vẫn tiếp tục tồn tại một cách bền vững và lặng lẽ. Tuy nhiên, dấu ấn thời gian ngày một in hằn trên từng cây cột và từng mảng tường của tòa nhà.

Những năm cuối thập niên 90 của thế kỷ 20, tòa nhà một lần nữa được cải tạo và chuẩn bị cho giai đoạn buôn bán tấp nập, thịnh vượng mới. Thời điểm này, tòa nhà trở thành một trung tâm giao dịch thực sự, hàng hóa tại đây vô cùng phong phú, từ hàng may mặc, mỹ nghệ đến những mặt hàng xa xỉ.

Ngày 19/1/1998, dòng chữ Thương xá Tax chính thức được đặt trên nóc tòa nhà thay thế dòng chữ Cửa hàng bách hóa tổng hợp Thành phố, đánh đấu sự trở lại của một thương hiệu đã tồn tại và ăn sâu vào nếp nghĩ của người Sài Gòn.

Ngày 26/4/2003, trung tâm thương mại hiện đại mang tên Thương xá Tax được khánh thành trên cơ sở đại tu toàn bộ tòa nhà đã đáp ứng được sự mong đợi của lãnh đạo cũng như đông đảo nhân dân thành phố và du khách đến từ khắp nơi trên thế giới.

Thương xá Tax ngày ấy mang tên Les Grands Magazins Charner (GMC) được xây dựng theo phong cách kiến trúc Pháp với những nét chấm phá mang đậm đường nét văn hóa Á Đông. GMC tọa lạc tại vị trí đẹp nhất của trung tâm Sài Gòn.

Thương xá Tax cùng với những công trình kiến trúc khác như: Chợ Bến Thành, Nhà thờ Đức Bà, Bưu điện Thành phố, Nhà hát lớn Thành phố, Dinh Thống Nhất đã và đang cùng nhau góp phần quảng bá hình ảnh, con người Việt Nam nói chung và TP.HCM nói riêng đến với bạn bè thế giới.

Tuy nhiên, đến năm 2015, nơi đây sẽ xây dựng cao ốc 40 tầng với số vốn hàng trăm triệu USD. Khoảng 500m2 của Thương xá Tax phải bàn giao cho Ban Quản lý Đường sắt đô thị để thi công tháp thông gió ga Nhà hát thành phố của tuyến metro số 1. Vì vậy, những đơn vị, cá nhân kinh doanh tại đây sẽ phải chuyển ra khỏi trung tâm thương mại trước tháng 10/2014.

Thông tin về việc đóng cửa Thương Xá Tax, một công trình kiến trúc được xây dựng từ những năm 1880 khiến người dân cảm thấy hụt hẫng và tiếc nuối.

Đối với nhiều người dân Sài Gòn, Thương Xá Tax không đơn thuần là một nơi để mua sắm, mà còn là nơi họ đặt chân tới để tìm những hoài niệm của Sài Gòn năm xưa, hay đơn giản là tìm lại ký ức những khi mua cuốn vở, cây bút, món quà sinh nhật nho nhỏ… cũng đạp xe tới đây, háo hức chọn đồ.

Công trình hơn 130 tuổi sắp không còn, khiến nhiều người dân thành phố lại một lần nữa hoài niệm về những biểu tượng gắn liền với Sài Gòn đã và sắp mất đi, để nhường chỗ cho những công trình mới hơn, hiện đại hơn phục vụ cuộc sống của người dân thành phố.

 

Để tận dụng tối đa công năng và hiệu quả sử dụng tòa nhà, người chủ GMC đã quyết định đập bỏ tháp đồng hồ và xây thêm một tầng nữa, đồng thời chữ GMC được đặt trên nóc tòa nhà.

Đầu thập niên 60 của thế kỷ 20, tòa nhà GMC được Hội Mậu dịch đổi tên thành Thương xá Tax, mặt bằng được chia nhỏ và cho các tiểu thương thuê vị trí để buôn bán.  

 Thời gian này, việc kinh doanh, buôn bán khá nhộn nhịp, nhiều hàng hóa nước ngoài cũng được mua bán tại Việt Nam.

 Thương xá Tax nhìn từ trên cao.

Sau ngày giải phóng, Thương xá Tax được giao cho UBND TP quản lý. Năm 1981, UBND TP quyết định thành lập Cửa hàng bách hóa tổng hợp Thành phố, trực thuộc Sở Thương nghiệp.

Năm 1998, dòng chữ “Thương xá Tax” chính thức được đặt trên nóc tòa nhà, thay thế dòng chữ “Cửa hàng bách hóa tổng hợp Thành phố”.

Thông tin về việc đóng cửa Thương xá Tax, một công trình kiến trúc được xây dựng từ những năm 1880, khiến bất cứ ai có ký ức gắn với nơi đây cảm thấy hụt hẫng và tiếc nuối.

Công trình hơn 130 tuổi sắp bị phá bỏ, để nhường chỗ cho những công trình mới hơn, hiện đại hơn, phục vụ cuộc sống của người dân Thành phố.

 

Dương Thanh (Khampha.vn)