Thầy và Sư

Nguyễn Trần Trác
(Cựu SV&GS ĐHSPSG)

Ngày xưa, các thầy giáo miền Bắc gọi học sinh là các Anh, hoặc các Chị, và xưng là Tôi. Khi tôi mới ra trường, chịu ảnh hưởng của các thầy, cô cũ, tuy tôi không gọi các học sinh là anh, chị (vì thấy quá xa cách) mà gọi là các Em, nhưng vẫn dùng đại từ nhân xưng “Tôi”. Trong mấy năm học đầu, tôi vẫn giữ cách xưng hô ”Tôi và các Em” như vậy. Cho tới một năm, tôi đổi lại cách xưng hô với các học sinh. Nguyên nhân như sau.

Hàng năm, vào tháng sắp nghỉ hè, nhiều học sinh làm các sổ lưu bút, để đưa các thầy cô và bạn bè ghi vài dòng kỷ niệm, cũng có người viết dài cả hai, ba trangThường thường, với các lưu bút của học sinh, tôi chỉ ghi cô đọng khoảng năm hay sáu dòng. Có những em giữ cuốn lưu bút vài năm rồi để mất lúc nào không biết, nhưng cũng có những em, tôi gặp lại sau hơn ba mươi năm, khoe vẫn giữ cuốn lưu bút thời học ở Lê Ngọc Hân và đọc lại cho tôi nghe, ngày xưa, tôi viết những gì trong đó.

Trở lại lý do làm tôi thay đổi cách xưng hô với học sinh. Một năm, một em học sinh đưa tôi quyển lưu bút nhờ tôi viết. Tôi ghi vài ý nghĩ của mình và vài lời chúc em về sự học và cuộc sống tương lai, rồi hoàn lại. Cuốn lưu bút sau đó được gửi cho nhiều thầy cô khác. Một buổi, anh bạn cùng ở chung appartement mang về cuốn lưu bút đó. Nhân lúc rảnh rỗi, tôi mở ra xem các cảm nghĩ được mọi người ghi lại và đọc luôn cả các dòng mình đã viết thì thấy, các chữ “Tôi” mà tôi ghi đã được em học sinh khéo léo tẩy đi và viết lại bằng các chữ “Thầy”. Tôi hiểu rằng, chữ “tôi” đối với các em quá xa cách. Từ đó, vào các lớp học, tôi dùng cách xưng hô “Thầy và các Em”.

Ở trường Đại Học Sư Phạm Sài Gòn, các bạn nào vào học trước năm 1975 thì còn thấy ở mỗi lớp học có treo một câu nêu lên trách nhiệm của người Thầy Giáo: LƯƠNG SƯ HƯNG QUỐC. Người thầy dạy học, không phải chỉ đơn thuần là rao giảng kiến thức, mà trọng đại hơn, còn có trách nhiệm với sự hưng vong của đất nước. Một đất nước lạc hậu, muốn tiến lên, phải canh tân và đẩy mạnh công tác giáo dục. Đó là một phương châm mà trường Đại học Sư Phạm muốn nhắc nhở các sinh viên, muốn họ ghi khắc trong lòng. Tiếc thay, sau năm 1975, câu phương châm đó bị gỡ đi vì bị chê là “phong kiến”, và các người làm thiên chức dạy học ở đại học đều được gọi chung là “cán bộ giảng dạy”, như là cán bộ hỏa xa, cán bộ y tế, cán bộ ngân hàng v.v…

Trước 1975, ở miền Nam, các thầy, cô giáo cấp Tiểu học thì gọi là Giáo viên, các thầy cô dạy Trung học trở lên thì gọi là Giáo sư, giống như cách gọi của Pháp. Sau 1975 thì tất cả đều gọi là giáo viên. Cũng là một điều hơi lạ và cũng hơi hài hước là: các ông không phải là “sư” thì được gọi là “sư”, như KỸ SƯ, LUẬT SƯ vv… còn mấy ông “ sư” thật một trăm phần trăm thì không được gọi là GIÁO SƯ!


phto Thai văn &nh

Photo: Thái Văn Ánh
(Cựu SV ĐHSPSG, ban Lý Hóa)