Vài nét về đời phục-vụ
của bà Aung San Suu Kyi cho Miến Điện


Nhữ Đình Hùng

Sinh ngày 19 tháng sáu năm 1945, bà Aung San Suu Kyi là con gái của tướng Aung San, một nhà thương-thuyết việc độc-lập của Miến-Điện.(Ông thành lập đảng Cộng sản Miến Điện, và làm tổng thư Ký đầu tiên đảng Cộng sản Miến năm 1939.- Tin Paris chú thích). Ông này đã cùng với 29 thân hữu thành lập một nhóm tranh đấu (nhóm 30 chiến-hữu) lúc đầu dựa vào Nhật để chống lại Anh, nhưng sau đó,trong đệ nhị thế chiến, nhận thấy tham vọng của Nhật trong chánh sách Đại Đông Á, đã đứng về phiá đồng minh để chống Nhật. Hai năm sau đó,ngày 19 tháng bảy 1947, thân-phụ bà bị phe đối thủ ám sát chết.Công việc tranh-đấu cho độc lập của Miến-Điện,khi đó còn là thuộc địa của đế-quốc Anh, vẫn cứ tiếp tục và đến ngày 04.01.1948, Miến Điện được trao trả độc-lập. Một chế độ dân-chủ đại-nghị được thiết-lập. Nhưng chế-độ dân-chủ này không kéo dài vì vào năm 1962, tướng Ne Win đã làm một cuộc đảo chánh và một chế độ độc tài được thành lập dưới sự điều khiển của quân đội.


Gia đình : Bà Mẹ - Aung San Suu Kyi ( 2 tuổi) - Cha Aung San
và 2 người anh trai ( mặc áo đen )

Bà mẹ của Aung Sang Suu Kyi cũng có những hoạt động chánh-trị và xã hội đáng kể ở Miến Điện, năm 1960 được cử làm đại sứ tại Ấn-Độ. Do đó, bà Aung San Suu Kyi đã theo học trường trung học Anh tại New Delhi và năm 1964 đã theo học đại học Oxford tại Anh về triết học, chánh-trị và kinh-tế. Bà lập gia đình năm 1972 với một người Anh, ông Michael Aris,và có hai người con, Alexander sinh năm 1973 và Kim 1977.

Michael Aris - Aung San Suu Kyi

Năm 1988, bà trở về Miến Điện để chăm sóc cho bà mẹ đang bệnh nặng và từ đó, đời hoạt động chánh-trị của bà tại Miến-Điện bắt đầu. Cũng trong thời gian này, tướng Ne Win bị phe quân-sự lật đổ và một chế độ quân phiệt khác thay chỗ. Ngày 27 tháng 8 năm 1988, bà Suu Kyi lập liên đoàn quốc gia dân chủ (LND = ligue nationale pour la démocratie) và được bầu làm đệ nhất bí thư. Bà bị chánh quyền quân phiệt bắt giữ ngày 20.07.1989, phe quân phiệt đề nghị cho bà ra khỏi nước nhưng bà từ chối. Năm 1990 trong cuộc bầu cử quốc hội,đảng LND được 80% phiếu bầu,phe quân phiệt tuyên bố hủy bỏ kết quả bầu cử và cho quản thúc bà Aung San Suu Kyi tại nhà. Năm 1991, bà được trao giải Nobel về hoà bình nhưng không được phép đi nhận giải, giải được trao cho chồng và hai con bà.Tháng 7 năm 1995, lệnh quản thúc được bãi bỏ nhưng bà từ chối ra khỏi nước. Năm 1999,ông Michael Aris từ trần,đến tháng chín năm 2000 bà lại bị bắt giữ.


Từ trái sang : Alexander - Michael Aris - Kim - hình chụp Oslo năm 1991

Ngày 07 tháng 11 năm 2010, trong cuộc bầu cử quốc hội, đảng đối lập chỉ được một số rất ít ghế dân biểu, bà Aung San Suu Kyi đã được thả vài ngày sau đó,13 tháng 11 năm 2010. Thái độ của chế độ quân phiệt Miến Điện có một vài thay đổi, tướng Thein Sein bắt đầu thảo luận với đối lập kể từ tháng tám năm 2011, thả tù nhân chánh trị từ tháng giêng 2012.

Vào ngày 01 tháng 9.2012, trong cuộc bầu cử lập pháp một phần, gồm 45 ghế dân biểu, đảng LND đã chiếm được 43 ghế. Ngày 23 tháng tư năm 2012, Liên Âu ngưng các biện pháp cấm đoán với Miến Điện ngoại trừ việc tiếp tục phong toả về võ khí.

*Ngày 13 tháng sáu 2012, bà Aung San Suu Kyi làm chuyến du hành ở Âu Châu.
Một chuyến du hành được chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt truyền thông! Aung San Suu Kyi, người được coi là thủ lãnh của đối lập Miến Điện chẳng những đã có tiếp xúc với các nhà lãnh đạo cao cấp mà còn hiện diện trong các buổi hoà nhạc để vinh danh bà, trong số có ca sĩ Bono của nhóm U2 tại Dublin.


Bà ngỏ lời trong buổi hội của OIT

Ngày thứ tư 13 tháng sáu, bà Aung San Suu Kyi đến Genève mở đầu cho chuyến công du ở Âu Châu.Ngày thứ năm,bà ngỏ lời trong buổi hội thảo hằng năm của tổ chức lao động quốc tế (OIT) trước một cử toạ lên đến trên 4000 người, đại diện cho 185 quốc gia. Bà đã đưa ra lời kêu gọi các nhà đầu tư ngoại quốc đến Miến Điện với một chương trình đầu tư trách nhiệm để giúp nước Miến Điện trên con đường dân-chủ. Lời kêu gọi của bà đã được đáp ứng: Coca Cola loan báo trong cùng ngày việc trở lại Miến Điện sau 60 năm vắng bóng nhờ việc bỏ cấm vận kinh tế của Mỹ với Miến Điện gần đây. Coca Cola cho biết sẽ tôn trọng về nhân quyền, không hối lộ trong việc phân phối sản phẩm và dành một ngân khoản 5 triệu đô la để hô trợ cho công việc của nữ giới tại Miến Điện. Đây hẳn không phải là một sự trùng phùng nhưng là điều có tính trước nhằm nâng cao uy thế bà Aung San Suu Kyi.

Trong ngày thứ năm 14.06, bà Aung San Suu Kyi đã phải ngưng giữa chừng một cuộc họp báo vì bị mệt,có lẽ do sai biệt giờ giấc. Bà cũng phải cáo từ việc tham dự một bữa tiệc khoản đãi của tổng thống liên bang Thuỵ Sĩ,bà Eveline Wilmer-Sclump. Cũng trong tối thứ năm, bộ ngoại giao Thuỵ Sĩ loan báo việc mở lại toà đại sứ ở Miến Điện.

Trong ngày thứ sáu,bà Aung San Suu Kyi đã viếng thăm Quốc Hội Thụy Sĩ,một cuộc thăm viếng ngắn có tính cách ngoại giao trước khi lên đường sang Oslo (Na Uy) .

Trong xế trưa thứ sáu 15.06, bà Aung San Suu Kyi đã đến Oslo,được chủ tịch ủy ban giải Nobel đón tiếp.Sau đó bà đã có một cuộc hội kiến với thủ tướng Na Uy Jens Stoltenberg.Bà có vẻ mệt mỏi vì cuộc hành trình.

Ngày hôm sau,thứ bảy 16.06,bà đã đến ủy ban Nobel để nhận giải Nobel về hoà bình,một giải đã đuợc trao cho bà 21 năm trước đây nhưng bà không thể nhận vì bị quản thúc!


Vua Na Uy Harald- Augn San Suu Kyi - Hoàng Hậu Sonja

Trong bài diễn văn nhận giải thưởng,muộn cả 21 năm,bà Aung San Suu Kyi đã nói lên những điều "đã được ngẫm nghĩ chín chắn từ 20 năm và được soạn thảo trong tuần vừa qua", những điều thấm nhuần giáo lý phật-pháp, theo chủ nghĩa hoà bình và sự dấn thân chánh trị. Tuy rằng bà đã chấp nhận hợp tác với nhà cầm quyền Miến Điện,bài diễn văn của bà đã không cho thấy sự nhân nhượng. Bà nói đến số phận các tù nhân chánh trị,tính khả hồi của những cải tổ đã làm, nói đến việc hằng trăm ngàn người tị nạn,đến cuộc chiến trong vùng đông bắc Miến Điện chống lại dân thiểu số Kachin,các cuộc bạo động đã làm hằng chục người chết cách đây hai tuần trong nhóm dân Rohinga theo hồi giáo. Các tham dự viên của buổi lễ trao giải 'muộn' Nobel về hoà bình cho bà Aung San Suu Kyi đã hai lần đứng dậy để tán thưởng bà!

Ngày thứ hai 18.06,ca sĩ Bono của nhóm U2 đã sang Oslo để đón bà Aung San Suu Kyi sang Dublin thuộc Ireland
. Đến Dublin bằng phi cơ riêng của ca sĩ Bono vào lúc 17 giờ, sau đó bà đã tham dự một buổi nhạc hội dành cho bà ,'electric Burma,với sự trình diễn của Bono, Bob Geldof và nữ ca sĩ người Bénin, Angélique Kidjo. Bà cũng nhân dịp nhận từ tay ca sĩ nhóm U2 giải "Đại sứ của lương tâm" của hội Ân Xá Quốc Tế trao tặng.


Ca sĩ Bono - Aung San - thủ tướng Eamon                                Gilmore Aung San Suu Kyi - Ca Sĩ Bono

Ngày thứ ba 19.06,bà đã đến Anh ,bà đã trở lại đại học Oxford, nơi bà theo học trước đây, để nhận bằng Tiến Sĩ danh dự do Chris Patten, chủ tịch viện đại học trao tặng, ông này cũng là vị thống-đốc cuối cùng của Anh tại Hồng Kông. Oxford là nơi bà Aung San Suu Kyi có nhiều gắn bó,không phải chỉ vì bà đã theo học ở đại học Oxfotd từ 1964-1967,Oxford còn là nơi bà đã lập gia đình với ông Michael Aris,một học giả chuyên về Tây Tạng và đã có hai con ở đây,Alexander và Kim. Năm 1988,bà về Birmanie để săn sóc bà mẹ bị bệnh,trở thành người lãnh đạo đối lập và bị tù đày,quản thúc.Năm 1999,khi ông Michael Aris chết vì bị ung thư nhiếp hộ tuyến,bà đã không về lại Oxford vì e ngại chánh quyền Miến Điện không cho bà trở lại...

24 năm sau,bà trở lại Oxford đúng vào lần sinh nhật thứ 67 của bà. Cử toạ của London School of Economics,nơi bà đến diễn thuyết,đã cùng hát bài 'happy birthday to you' để tặng bà. Ngày thứ năm,bà đã ngỏ lời ở Nghị Viện Anh, một biệt lệ hiếm hoi dành cho một nhân vật hữu trách ngoại quốc. Bà cũng đã được thủ tướng Anh David Cameron và hoàng tử Charles tiếp.


Tiến sĩ Honoris causa Oxford      - thủ tướng David Cameron - Augn San Suu Kyi

Trưa thứ ba 20.6,bà Aung San Suu Kyi đã rời Londres và đến Pháp bằng Eurostar vào lúc 14h45 tại Gare du Nord và được tổng trưởng đặc trách phát triển Pascal Canfin đón. Đến 18 giờ,bà đến Elysée và được tổng thống Pháp François Hollande tiếp đón trọng thể như một quốc khách.Ngày thứ tư,bà được tổng trưởng ngoại giao Laurent Fabius tiếp và khoản đãi.Sau đó bà tham dự tiếp tân của Quốc Hội,Thượng Viện,Toà Thị Chính Paris,thảo luận với sinh viên Sorbonne..Bà rời Paris trong sáng thứ sáu để trở về Miến Điện.


Từ trái sang : Thủ tướng Pháp Jean Marc Ayrault - Tổng Thống François Hollande

Trong chuyến viếng thăm Anh và Pháp, hai nước này đã đưa ra lời mời tướng (hồi hưu) Thein Sein sang thăm và riêng ông Hollande đã nói rõ là bà Suu Kyi đã trình bày ông Thein Sein như là một người đáng tin.

Nhận xét về chuyến đi Âu Châu 10 ngày của bà Aung San Suu Kyi,
nhận xét của Renaud Egreteau,chuyên gia về Miến Điện và phụ tá nghiên cứu của Hong Kong Institute for the Humanities ang Social Sciences đáng được lưu ý:
"Chuyến du hành này quan-trọng với bà Aung San Suu Kyi trên cái nhìn cá nhân và đối với tổng thống Thein Sein đang cần đến bà để cải thiện các mối bang giao của chế độ mới mong muốn có với cộng đồng quốc tế.Bà vẫn là chià khóa của vấn đề,không có bà thì không điều gì có thể được, chế độ mới biết việc này"


Aung San Suu Kyi - Thein Sein

Nói một cách thành thực,đã có một số cởi mở ở Miến Điện và bà Aung San Suu Kyi đã có những giao thiệp tốt với chánh quyền của Thein Sein .Về hình thức, nhóm quân đội cầm quyền đã giải tán vào tháng ba năm 2011. Quyền lãnh đạo Miến Điện nằm trong tay Thein Sein một vị tướng hồi hưu. Chánh quyền do ông ta thành lập gồm phần lón dân sự. Đối lập do bà Aung San Sư Kyi đã thắng lớn trong kỳ bầu cử một phần của quốc hội,chiếm được 43 ghế trên tổng số 45 ghế,so với tổng số dân biểu của quốc hội Miến Điện,đảng của bà Aung San Suu Kyi chiếm 7%, nhưng bà có thể tự do làm việc. Một tháng sau khi đắc cử dân biểu, bà Aung San Suu Kyi đã có thông hành và tin tưởng vào chế độ của Thein Sein: bằng chứng là bà dám làm một chuyến công du 10 ngày ,công khai chỉ trích một số điểm xấu của chế độ không sợ nhà cầm quyền chặn đường trở về!

Sự cởi mở ở Miến Điện cũng được một số người đối lập trước đây thừa nhận. Như Aung Naing Oo, một người theo phong trào dân chủ từ năm 1988 và đã phải lưu vong. Từ vài tháng qua,ông đã thường xuyên về nước,không bị ngăn trở. Theo ông,"trong vòng hơn một năm, Miến Điện đã trở thành một quốc gia mới...Tổng thống Thein Sein đã làm được điều mà chưa ai làm được ở Miến Điện kể từ khi có chế độ độc tài vào năm 1962. Vào giữa tháng sáu,ông Thein Sein đã đưa ra một chương trình cải tổ kinh tế nhằm tăng gấp ba PIB trên mỗi người,sẽ cho tư doanh hoá một số khu vực kinh tế đặt dưới sự quản trị nhà nước 100%. Tuy chỉ trích rằng 'chính quyền đặt ra các tiến trình cải tổ mà không tham khảo phe đối lập dân chủ', nhà đối lập Maung Maung Myint cũng thừa nhận là Miến Điện không còn thực sự là độc tài nữa...Một nhà đối lập khác, Toe Kyaw Hlaing, cựu tù nhân chánh-trị nói rằng "chúng tôi hiểu có nhiều việc cần phải làm, nhưng những gì chánh quyền làm không hoàn toàn trong suốt".

Kể từ khi chánh thức làm dân biểu đến nay, bà Aung San Suu Kyi đã hai lần hội kiến với ông Thein Sein nhưng cho rằng thực sự các đối thoại chính trị chưa bắt đầu vừa không hài lòng về nhịp cải cách hiện tại. Nhưng quốc hội cần có thể gian để chứng tỏ.

Nói một cách tổng quát, chuyến đi Âu Châu 10 ngày là một thành công lớn của bà Aung San Suu Kyi về mặt cá nhân nhưng chuyến đi này cũng giúp ông Thein Sein có được một hình ảnh tốt qua cách trình bày của bà Aung San Suu Kyi rằng ông là một người thành thực.

Nhữ Đình Hùng
tổng hợp&bình luận/01.07.2012