Tình hình Syrie trong tuần lễ từ 23 đến 28.07.2012

Nhữ Đình Hùng

Ngày 23.07,tổng thống Nga Poutine và thủ tướng Ý Monti đã gặp nhau tại Sotchi.Ngoài vấn đề tăng cường hợp tác giữa hai nước về việc khai thác dầu hoả,hơi đốt và các đầu tư khác,hai bên đã đề cập đến cuộc khủng-hoảng ở Syrie.Trước cuộc khủng hoảng đã kéo dài trên một năm rưỡi,tổng thống Nga Poutine đã đưa ra một kế hoạch đặt  nền tảng trên một thoả hiệp giữa các phe liên hệ ở Syrie.Theo ông Poutine,mặc dù "có những dị biệt liên hệ đến những điều ưu tiên và thứ yếu,vẫn cũng có thể tìm ra một  thoả thuận trong khuôn khổ LHQ giữa những thành phân sẵn sàng cho một tiến trình vì ích-lợi tất cả và vì ích-lợi của nhân dân Syrie.Chúng tôi tiếp tục giữ liên lạch với các đối-tác"

Cùng lúc đó,phát-ngôn-nhân của bộ ngoại-giao Syrie đã lần đầu tiên đe dọa xử dụng đến vũ khí hoá học nếu có sự can thieềp quân-sự từ bên ngoài.Các chuyên gia phân tích coi đây là một cảnh cáo với các quốc gia tây phương muốn can-thiệp  mạnh vào nội tình Syrie.Các quốc gia tây phương từ lâu nay đã nói đến việc Damas có vũ khí hoá học nhưng đây là lần đầu tiên chánh quyền Syrie đề cập đến.Phát ngôn viên bộ ngoại giao Syrie,Jihad Maksidi,cho biết "chúng tôi sẽ dùng đến vũ khí hoá học chỉ trong trường hợp có sự gây hấn từ bên ngoài".Bình luận về điều này,Igor Korotchenko, chủ bút tập san Quốc Phòng của Nga,cho là ".Khi đưa ra một lời đe dọa như thế,họ đã gởi một thông điệp cho các quốc gia OTAN để những nước này không can-thiệp vào các biến cố nội bộ của Syrie"chánh quyền Syrie lo ngại một sự can thiệp từ bên ngoài, nhất là của những nước tây phương".trong khi đó,một chuyên gia phân tích khác,Viktor NadeïnêRaïevski,của học viện kinh-tế thế giới và bang giao quốc tế,cho rằng điều tuyên bố của Syrie sẽ giúp các nước tây phương và quân nổi dậy có cớ để tấn công.Người ta không biết các võ khí hoá học của Syrie có khối lượng lên đến bao nhiêu và xử dụng loại hoá chất nào. Syrie không ký kết qui ước về cấm xử dụng vũ khí hoá học.Các võ khí này có thể được sản xuất và tồn trữ kể từ 1970.Người ta e rằng tin tức về khối lượng và nơi chứa các võ khí hoá học đã được các sĩ quan đào ngũ thông báo cho phe nổi dậy và trong phe nổi dậy có những thành phần thuộc Al Qaïda! Theo nguồn tin của quân nổi dậy, chánh quyền Syrie đã cho vận chuyển các vũ khí hoá học về các phi-trường dọc biên giới. Cho đến nay,chưa có việc xử dụng vũ khí hoá học của Syrie. Việc xử dụng tương đối phức tạp vì cần  phải ráp hai bộ phận chưa hoá chất khác nhau để tạo thành phản ứng.Các bộ phận này được tồn trữ riêng rẽ.Việc tuyên bố có thể xử dụng vũ khí hoá học của Syrie đã bị Alexandre Choumiline,giám đốc trung tâm phân tích khủng hoảng Cận Đông của Nga, coi là một điều sai lầm vì nâng chế độ của ông al-Assad lên hàng trọng phạm quốc tế và cho các nước tây-phương cớ để có những hành-động quyết-định đối với Syrie. Việc tấn công một mục tiêu rõ rệt bằng vũ khí hoá học là điều không thể làm được,việc xử dụng không thể kiểm soát được và hậu quả cũng vậy.Việc đe dọa này không làm tây phương lo ngại.Một chuyên-gia khác của Nga thuộc học viên phân tích chính trị và quân sự,Alexandre Khramtchikhine,coi việc tuyên bố này của Syrie như là một cách để phòng vệ việc các nước tây phương can thiệp vào Syrie.Hoa Kỳ,qua phát ngôn viên bộ quốc-phòng Georges Little đã cảnh cáo Syrie không được dùng vũ khí hoá học nếu không sẽ phải trả lời về các hành vi của mình,trong khi đó, thủ tướng và tổng trưởng quốc phòng Do Thái, Benjamin Netanyahu và Ehud Barak,e ngại việc võ khí hoá học lọt vào tay Hezbollah và loạn quân Syrie.Vitali Tchourkine*Trước các chỉ trích về việc Nga và Trung Hoa đã phủ quyết lần thứ ba một quyết nghị về Syrie, đại biểu Nga tại LHQ, Vitali Tchourkine, đã đưa ra giải thích,cho rằng quyết nghị về Syrie cho thất sự hẹp hòi cùng cực của nó  bởi vì các đe dọa trừng phạt và áp lực được chỉ nhắm duy nhất vào chánh-quyền Syrie, điều này không phản ảnh tình hình thực tế hiện nay trong nước này.Trên thực tế,không phải là việc đòi chánh quyền Syrie phải giới hạn các hoạt động của mình nhưng chính là phe đối lập. Phe này đã công khai đưa ra chiến dịch "núi lửa ở Damas,động đất ở Syrie". Theo Leonid Issaev, đây chỉ là một chiến dịch tuyên truyền. ASL nói đã tung ra 30.000 quân,các quan sát viên cho rằng dưới một phần mười con số này : "Cho tới nay,quân phiến-loạn Syrie chưa thành-công trong việc kiểm soát hoàn toàn một tỉnh ở Syrie. Nếu họ làm được việc này, Damas có thể sụp đổ và tình hình có thể thay đổi trong một sáng một chiều.Tuy nhiên,cuộc tấn công hiện nay có vẻ giống một hành vi tuyệt vọng nhiều hơn. Quân đội Syrie hãy còn mạnh và lực lượng phiến loạn không tăng thêm quân số. Các quốc gia tây phương không thể giúp gì cho tình hình này,ngoại trừ với vũ khí và tài chánh.Tình hình này sẽ kéo dài khi mà nước Nga còn duy trì vị thế không thoả hiệp của nó về Syrie. Cùng lúc đó, phiên họp sau cùng của phe đối lập ở Caire đã chấm dứt với sự cãi cọ của những nhà lãnh đạo. Họ không thành công trong việc thoả thuận với nhau. Các người xuất vốn cho đối lập bắt đầu tự hỏi liệu họ sẽ phải tiếp tục tài trợ rộng rãi cho dự án này vì các lực lượng đối lập bắt đầu suy nhược. Bởi thế,chiến dịch mang tên 'tấn công Damas ' chỉ là một tuồng diễn, được hình thành nhằm tái lập sự tài trợ phe đối lập không thể hoà giải được".Không phải là điều ngạc nhiên nếu ngân sách  'mùa xuân Syrie" đã từ lâu vượt quá sự lượng định của những người tài trợ cho phong trào này. Kịch bản lúc đầu dự trù một việc giải quyết nhanh chóng. Theo một số nguồn tin, những thành viên đối lập gốc rễ đã được huấn luyện trong nhiều năm. Nhiều thành viên của Hội Đồng Quốc Gia Syrie (CNS) hợp tác với các sở tình báo tây phương. Ví dụ như thành viên của văn phòng hành pháp của CNS, Bassma Kodmani đã làm việc với các tổ chức nghiên cứu Hoa Kỳ có liên hệ với CIA. Một nhà lãnh đạo khác của Hội Đồng, Rudvan Ziyade, đã tham dự cuộc họp của đối lập Syrie tại Washington năm 2008. Cuộc hội thảo này đã được các tổ chức Mỹ và Anh gọi là 'công cộng' tài trợ.Sự tài trợ rộng rãi quân phiến loạn đến từ các vương quốc ả-rập trong vùng Vịnh Ba-Tư.Ngoài ra,theo các chuyên gia,một phần tài trợ  cho cuộc 'cách mạng Syrie' đến từ tài khoản của Mouammar Kadhafi, ước lượng từ 150 đến 200 tỉ đô la, bị phong tỏa sau khi khủng hoảng Libye bắt đầu và sau đó biến mất. Những ngân khoản dùng để hỗ trợ cho dự án này thật đồ sộ nhưng trong lúc này,các kết quả có được hầu như tồi tệ. Chế độ Damas chiụ đựng được mặc dù các tấn công của đối lập. Và để giữ thanh danh trước mắt những người chi tiền, đối lập Syrie tổ chức dàn cảnh chiến tranh. Đó là trường hợp 'cuộc tấn công Damas', theo như giải thích của nhà phân tích quân sự người Syrie Mohamed Isa."Những nhóm nhỏ vũ trang, có lẽ do Arabie Saoudite kiểm soát,được thấy ở Damas. Họ làm những cuộc đột kích và nổ súng.Nhưng khi các lực lượng an ninh đến trong khu vực,những quân phiến loạn này trốn lánh và nổ súng trong một khu vực khác.Ồn ào thì nhiều,nhưng không có một kết quả nào cho quân phiến loạn.Tuy nhiên,với một quan sát viên bên ngoài thực sự họ có thể nghĩ là cuộc tranh chấp võ trang đã biến thành chiến tranh ở Damas".Khó có thể lượng định mức độ thực sự các chiến dịch của quân phiến loạn Syrie.Nhưng các quan sát viên có linh cảm là việc giải quyết cuộc tranh chấp đã gần kề!*Bên cạnh quân nổi dậy (phiến-loạn,đối-lập...tuỳ theo người gọi) còn có những người nước ngoài. Nếu như chế độ của al-Assad được coi là thù nghịch, phiến-loạn và quân nước ngoài không có cùng một lý do để chống lại chế độ Damas. Quân nổi dậy nói là để chống lại chế độ chuyên chế, nhưng các chiến đấu quân nước ngoài nói là chống lại chánh quyền của người alouites mà họ coi là 'quân bội giáo' (apostat). Phóng viên của AFP ghi nhận tại Bab al Hawa, một điểm cạnh biên giới Thổ Nhĩ Kỳ bị quân nổi dậy chiếm trong tuần vừa qua,sự hiện diện một nhóm người từ nước ngoài đến. Họ nói họ đến từ Algérie,Maroc,Arabie Saoudite,vương quốc Ả-rập,Ai Cập,Libye,Tunisie ...và cả ở Tchéchène, Somalie. Khó mà biết có bao nhiêu người 'lạ' trong hàng ngũ quân nổi dậy vì quân nổi dậy không thừa nhận  vai trò của những 'thánh chiến quân ' này trong hàng ngũ của họ.Nhưng những người này đã kêu gọi gia nhập hàng ngũ của họ qua internet! Các nhân chứng đã nói đến các 'thánh chiến quân (jihhadiste) và trên các site của hồi giáo,đã có những kêu gọi các người tình nguyện tham gia cuộc thánh chiến ở Syrie. Trong số các kêu gọi như thế,có cả ISI (Nhà nước Hồi Giáo ở Irak), một nhánh của Al-Qaïda! Abou Bakr Al-Husseini,tự coi là đại diện của ISI nói rằng ông ta không quên là có bổn phận cạnh các anh em ở Syrie và không chấp nhận các biên giới nhân tạo!Nhóm Fatah al-Islam,có liên hệ với al-Qaïda, thừa nhận đã tổ chức tấn công một quân xa trong tỉnh Alep và làm thiệt mạng 30 binh sĩ Alouite,coi những người này như 'quân dị giáo chiite'.Trong khi đó,nhóm Ansar al-Cham cho biết 'thế giới cần biết rằng Syrie bắt đầu thu hút các thanh niên ả rập sẵn sàng sát cánh các quân cách mạng và các quân chiến đấu...Không ai có thể chỉ trích việc Syrie trở thành đất của thánh chiến quốc tế."Phóng viên của AFP cũng thấy trong một làng thuộc tỉnh Alep,không xa biên giới Thổ Nhĩ Kỳ,một nhóm khoảng từ 60 đến 80 người đang thao luyện chạy bộ và tập bắn trong một sân đá bóng.Theo các tin tức ghi nhận,Thổ Nhĩ Kỳ cùng với Arabie Saoudite và Qatar đã cho thiết lập một căn cứ ở Adana, nằm trong vùng đất của Thổ Nhĩ Kỳ và cách biên giới Syrie khoảng 100 cây số để giúp cung cấp cho quân phiến loạn các hỗ trợ quân sự,truyền thông. Căn cứ này đã được thiết lập theo yêu cầu của ngoại trưởng Arabie Saoudite, hoàng thân Abdoulaziz Ben Abdallah ai-Soud, trong một chuyến thăm viếng Thổ Nhĩ Kỳ. Gần Adana là căn cứ hỗn hợp Mỹ-Thổ Incirlik. Khó có thể nói một cách chắc chắn căn cứ nào mới là "trung tâm đầu não' cho việc hỗ trợ quân nổi dậy ở Syrie.Theo một nguồn tin từ Doha (thuộc Qatar) thì Mỹ không thực sự can thiệp.Các sở tình báo Mỹ làm việc qua những trung gian.Các trung gian kiểm soát việc cung cấp vũ khí và các đường cung cấp. Vẫn theo nguồn tin trên, Qatar,quốc gia giữ vai trò hàng đầu trong việc cung cấp vũ khí cho quân nổi dậy Libye, có vai trò trung tâm trong việc điều khiển các chiến dịch từ Adana, các sở tính báo và an ninh của Qatar cũng dính líu vào. Ba chánh phủ cung cấp vũ khí là Thổ Nhĩ Kỳ, Qatar,và Arabie Saoudite. Các vũ khí đều là của Nga. Lý do hiển nhiên là quân phiến loạn Syrie được huấn luyện để xử dụng vũ khí Nga, nhưng cũng còn vì Hoa Kỳ không muốn dính líu vào.Các vũ khí có được do thị trường đen.Cách khác để có vũ khí là đánh cắp của quân đội Syrie.Hoa Kỳ và tây phương không quan tâm nhiều đến chế độ của ông al Assad nhưng quan tâm đến thời kỳ hậu Assad vì lẽ có sự hiện diện của các nhóm hồi giáo và các thánh chiến quân.Nhưng câu hỏi đặt ra là 'tại sao họ lại tiếp tục ủng hộ quân nổi dậy ?Thổ Nhĩ Kỳ chối việc cung cấp vũ khí cho loạn quân,và không có dính líu vào việc khủng bố giết các tướng lãnh của Syrie ,gày 18 tháng bảy. Các tin tức trong vùng vịnh nghĩ là Thổ đã giúp huấn luyện các quân nổi dậy Syrie và tăng cường hỗ trợ cho quân nổi dậy sau việc một phi cơ F-4 của Thổ bị Syrie bắn hạ ngày 22.06 ngoài khơi vùng Lattaquì!*Trong ngày 23.07,liên đoàn ả rập họp tại Doha (Qatar) đã kêu gọi ông Bachar al Assad từ bỏ quyền hành để đổi lấy an ninh cho ông và gia đình,bảo đảm dành cho ông ta và gia đình một lối thoát an toàn.Liên đoàn cũng kêu gọi quân nổi dậy ASL thành lập một chánh quyền quốc gia thống nhất để bảo đảm một sự chuyển tiếp hoà bình bằng cách tập hợp những người đối lập trong và ngoài nước Syrie cũng như thẩm quyền quốc gia thực tại (de facto).Liên đoàn cũng kêu gọi ông Koffi Annan chú trọng vào việc làm ông Assad ra đi.Liên đoàn cũng cho biết sẽ yêu cầu LHQ tạo ra 'vùng an toàn ' và 'hành lang nhân đạo' cho Syrie.Nhắc lại kế hoạch sáu điểm của ông Koffi Annan được ông Bachar chấp thuận nhưng phe đối lập bác bỏ.Chánh quyền của ông Bachar al Assad,trong ngày 24.07,qua tuyên bố của ngoại trưởng Jihad Makdessi,đã bác bỏ đề nghị của liên đoàn ả rập thương thuyết việc ra đi của ông Assad và gia đình,nói rằng điều này thuộc về nhân dân Syrie và họ là chủ nhân duy nhất của số phận họ.Trong ngày thứ ba,Hoa Kỳ cũng kêu gọi chế độ Damas và quân nổi dậy làm việc để có sự chuyển quyền ở Syrie.Nhưng một đại biểu của CNS đã cho biết không chấp thuận thương thuyết với chánh quyền Damas và cải chánh tin đối lập sẽ lập một chánh quyền liên hiệp với chánh phủ Damas.
Manaf Tlass                      Fayez  Amr>
Trong lúc đó,hai vị tướng ly khai với chế độ Damas, tướng Manaf Tlass và tướng Fayez Amr đang tìm cách làm chấm dứt sự bất đồng trong phe đối lập để tìm một lối thoát cho cuộc khủng hoảng Syrie. Tướng Tlass cho biết ông đang chuẩn bị một 'lộ trình thư' nhằm giải quyết khủng hoảng Syrie trong đó có sự tham dự của những người 'lương thiện ' trong chánh quyền Damas nhưng không có ông al Assad.Tướng Tlass cho biết sẵn sàng hợp tác với CNS và ASL.Tướng Fayez đưa ra lời kêu gọi thành lập một chánh phủ đoàn kết lâm thời để vượt qua các chia rã trong phe đối lập. Trong lúc đó,những người Kurdes ở Syrie đã quyết định kết hợp với nhau để quản trị vùng đất của họ đẻ xác nhận chủ quyền trong tương lai.Thổ Nhĩ Kỳ đã nhìn việc này với sự e ngại,cáo buộc chánh quyền Damas đã giao vùng bắc Syrie cho người Kurdes, cho biết sẽ dành quyền truy kích những người Kurde ở Thổ chạy sang Syrie.

Chánh quyền Damas,sau khi đã quét  quân nổi dậy khỏi Damas, đang mở cuộc phản công ở Alep,một tỉnh nằm ở miền bắc Syrie gần biên gới Thổ. Có tin quân nổi dậy đã tập trung ở đây gần 2000 người. Quân nổi dậy đã phân tán trong các đường phố nhỏ hẹp khiến việc tấn công trở nên khó khăn.


Nhữ đình Hùng/tin tổng hợp/28.07.2012


Nguồn: Ria-Novosti, La voix de la Russie, Xinhua, Le Monde, Figaro, Géotribune...