Nguồn gốc và thế-trận đối đầu giữa Trung Hoa và Nhật Bản

Nhữ Đình Hùng
Quần đảo Điếu Ngư,người Nhật gọi là Senkaku-Shoto( ),quần đảo Senkaku trong khi người tàu gọi là quần đảo Điếu Ngư ( ). Diaoyutai Qundao gồm có năm đảo và ba mõm đá (rocher) hiện đặt dưới sự kiểm soát của Nhật Bản.Đài loan hay Cộng Hoà Trung Hoa và Trung hoa (Công Hoà Nhân Dân Trung Hoa) đã có những yêu sách về đảo này.Quần đảo nằm trong biển Đông Hải,phiá đông bắc của Đài Loan (cách Đài Loan 200 cây số) và phiá tây nam của Okinawa (cách Okinawa 400 cây số).Về mặt hành-chánh,quần đảo Senkaku trực thuộc thành phố Ishigaki thuộc tỉnh Okinawa.Quần đảo Senkaku thuộc giải quần đảo Sakishima .Vào năm 1972,Đài Loan đã có yêu sách về đảo này,sát nhập đảo vào thành-phố Toucheng trong khi Cộng Hoà Nhân Dân Trung Hoa sát nhập quần đảo này vào Đài Loan (đối với Trung Hoa Đài Loan là một tỉnh có quy chế đặc biệt).Sự tranh chấp về chủ quyền của đảo như thế đã có từ 30 năm qua.

Quần đảo Senkaku hay Diaoyu có một lợi ích kinh tế vì nằm trong vùng biển nhiều cá và có tiềm năng lớn về dầu hoả.Quần đảo cũng có một vị trí chiến lược quan trọng về mặt hàng hải.

Quần đảo Senkaku gồm năm đảo nhỏ là:

- Kuba-jima có diện tích 1,98 cây số vuông.Phiá Trung Hoa gọi đảo này là Huangwei Yu.
- Taisho-jima diện tích 0,6O0 cây số vuông,Trung Hoa gọi là Chiwei Yu.
- Uotsuri-jima,đảo lớn nhất với diện tích 4,3 cây số vuông,Trung Hoa gọi là Diaoyu.(Nếu viết theo chữ Tàu,cách gọi giữa Nhật và Trung Hoa ngược nhau ,trong khi Tàu viết là Điếu Ngư thì Nhật viết là Ngư Điếu)
- Kita-kojima,đảo nhỏ nhất,diện tích chỉ có 0,31 cây số vuông,Tàu gọi là Bei Xiaodao.Cách viết của Tàu và Nhật giống nhau,đọc theo cách Việt Nam là Bắc tiểu đảo
- Minami-Kojima,diện tích 0,40 cây số vuông,Tàu gọi là Nan Xiaodao.Cách viết của Nhật và Tàu như nhau,đọc theo lối Việt Nam là Nam tiểu đảo

và ba mõm đá:

- Oki-no- kit-iwa,Tàu gọi là Da Bei Xiaodao
- Oki-no-minami-iwa,Tàu gọi là Da Nan Xiaodao
- Tobise , Tàu gọi là Yan Jiaoyan hoặc Fei Jiaoyan


Về chủ quyền lãnh thổ,các đảo Điếu Ngư đã được nhắc tới trong các sách sử thời nhà Minh (thế kỷ XIV đến thế kỷ XVII) nhưng các đảo này không được chiếm giữ thường xuyên. Dưới thời nhà Thanh, Từ Hi Thái Hậu đã ban cho Sheng Xuanhuai đảo Điếu Ngư vào năm 1893. Nhưng từ 1884,Nhật đã hiện diện trên đảo này để khai thác phân chim và lông hải âu. Do việc đảo này trước đó không có ai chiếm giữ nên không thuộc về ai (terra nullius), Nhật giữ lấy chủ quyền. Sau cuộc chiến-tranh giữa Nhật và Trung Hoa 1894-1895,Trung Hoa phải ký hoà ước Shimonoseki nhường cho Nhật Đài Loan,quần đảo Pescadore,bán đảo Liaodong với cảng Arthur.Nếu như Nhật coi việc chiếm các đảo Điếu Ngư có trước hiệp ước Shimonoseki,Trung Hoa coi các đảo này nằm trong hiệp ước Shimonoseki. Vì thế,sau khi Nhật bại trận ở đệ nhị thế chiến, Đài Loan được trao trả lại cho Trung Hoa nhưng Nhật vẫn giữ các đảo Điếu Ngư. Các đảo này được đặt dưới sự quản trị của Hoa Kỳ cho đến 1972, thời điểm Mỹ trao trả toàn bộ lãnh thổ quản trị lại cho Nhật, nhưng trong thoả hiệp ký kết năm 1971 giữa Nhật và Hoa Kỳ đã không nói đến quần đảo Điếu Ngư.Điều này mở ngõ cho sự tranh chấp chủ quyền về các đảo này,trước tiên là Đài Loan và sau đó là Trung Hoa.

Từ 1896, Nhật Bản dành quyền khai thác quần đảo Senkaku của gia đình nhà kỷ nghệ Tatsushiro Koga đã khai thác về đánh cá và chế biến lông hải âu. Các công việc này đã dùng đến 280 nhân công. Xí nghiệp được cha truyền con nối nhưng bị phá sản vào khoảng năm 1940. Quần đảo bị bỏ trống nhưng vẫn thuộc quyền gia đình Koga. Năm 1969, phúc trình của một ủy ban LHQ cho biết có thể có dầu hoả trong vùng đáy biển phụ cận các đảo này.Trong khoảng thời gian từ 1972 đến 1988, gia đình Koga bán các đất thuộc quyền sở hữu của họ gồm Uotsuri-jima, Kuba-jima, Kita-kojima, Minamii-kojima cho Kunioki Kurihara. Đảo Taisho-jima thuộc quyền chánh phủ Nhật;Ông Kunioki Kurihara vào năm 1997 đã bán lại đảo Kuba-jima cho người em gái ông ta la Kazuko.Các đảo này sau đó được cho bộ ngoại giao và cục phòng vệ Nhật Bản thuê lại.

Sự tranh chấp giữa Trung Hoa và Nhật Bản về chủ quyền Đảo Điếu Ngư đã có từ lâu,năm 1978,hàng trăm tàu của Trung Hoa đã tiến sát hải phận Uotsuri gây ra căng thẳng ngoại giao giữa hai nước.Từ đó,quần đảo Diếu Ngư đã là cớ để tạo ra các căng thẳng giữa Trung Hoa và Nhật. Năm 1997,Nhật và Trung Hoa đã thoả thuận về vùng đánh cá chung cách quần đảo 50 hải lý. Năm 2008,Trung Hoa và Nhật lại thoả hiệp về vùng khai thác năng lượng(ZEE) phiá Trung Hoa gọi là Chunxiao còn phía Nhật gọi là Shirakaba để khai thác về hơi đốt và dầu hoả,cho tới nay thoả hiệp vẫn không được áp dụng!

Để giải quyết sự tranh chấp về quần đảo Điếu Ngư, ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton đề nghị một cuộc nói chuyện tay ba gồm Mỹ,Trung Hoa và Nhật Bản vào ngày 30.10.2010 nhưng phiá Trung Hoa đã bác bỏ thẳng thừng, nói 'việc tranh cãi Hoa-Nhật xung quanh các đảo Diaoyu là một vấn đề song phương'. Trong chuyến viếng thăm Trung Hoa ngày 04.09.2012, một lần nữa ngoại trưởng Hillary Clinton lại được đưa ra nhưng thái độ của Trung Hoa không thay đổi. Nhân dân nhật báo,cơ quan ngôn luận của đảng cộng sản Trung Hoa đánh giá quần đảo Điếu Ngư có lợi ích hàng đầu đối với Trung Hoa.

Vấn đề quần đảo Điếu Ngư đã trở nên nghiêm trọng gần đây vì lẽ chánh quyền Nhật Bản quyết định mua lại các đảo Senkaku. Shintaro Ishihira loan báo ngày 17.04.2012 việc Tokyo muốn mua lại các đất đai trên các đảo Uotsuri-jimanKita-Kojima,Minami-kojima của Kunioki Kurihara,cho biết việc thương thuyết đã bắt đầu vào tháng 12.2011 với một giá lên đến gần hai tỉ yens.
Bộ ngoại giao Trung Hoa đã phản đối việc này,nhắc rằng các đảo này thuộc chủ quyền Trung Hoa.

Ngày 07.07.2012, thủ tướng Nhật Bản Yoshihiko Noda cho biết chánh quyền trung ương mong muốn mua lại các đảo này thay vì Tokyo. Theo nhật báo Yomiuri Shimbun, chánh quyền đã thoả thuận một khế ước mua lại các đảo này với trị giá 2,05 tỉ yens vào ngày 03.09. Chánh quyền Nhật Bản xác nhận đã ký kết việc mua các đảo này vào ngày 07.09. Thủ tướng Wen Jiabao của Trung Hoa đã phản ứng tức khắc, nói rằng quần đảo Diaoyu hoàn toàn thuộc về Trung Hoa...chánh quyền và nhân dân Trung Hoa chẳng bao giờ nhượng một phân vuông đất nào cả!

Ngày 11.09,chánh quyền Nhật xác nhận lại quyết định của thủ tướng Nhật về việc mua lại quần đảo Senkoku, Bắc Kinh đáp ứng bằng việc gởi đến vùng quần đảo này hai tàu chiến. Trong khi đó,tổng thống Đại Hàn Ma Ying Jeon kêu gọi sự bình tĩnh và nghĩ rằng giải pháp hoà bình nằm trong việc cùng khai thác các tài nguyên thiên nhiên của quần đảo. Ngày 15 tháng chín, hàng ngàn người Trung Hoa đã biểu tình bạo động trước toà đại sứ Nhật Bản ở Trung Hoa.

Kể từ đầu năm 2012,các vụ khiêu khích gây căng thẳng về quần đảo Diaoyu đả liên tục xảy ra.


Lực lượng duyên phòng Nhật PL53 ngăn chận tàu hải giám 66 của Trung Cộng


- Ngày 16 tháng ba,một tàu Trung Hoa đi vào hải phận của Nhật Bản mặc dù có các báo động của lực lượng duyên phòng Nhật Bản,thủ tướng Nhật Yoshihiko Noda phải lên tiếng phản đối.
- Ngày 05.07,phản đối lại đề nghị của Shintaro Ishihira,một tàu đánh cá Đài Loan có sự hộ tống của tàu tuần duyên,tiến vào hải phận Nhật Bản trong vùng đảo Uotsuri-jima.Đụng độ với lực lượng phòng vệ duyên hải Nhật,thiệt hại không đáng kể.
- Ngày 11.07,ba tàu tuần Trung Hoa tiến vào hải phận Nhật,vùng xung quanh quần đảo Diaoyu.
- Ngày 15.08,kỳ niệm ngày Nhật Bản đầu hàng năm 1945, 14 người Tàu thuộc ủy ban hành động phòng vệ các đảo Diaoyu đã đi từ Hồng Kong đến đảo Uotsuri-jima với mục đích cắm một lá cờ Trung Hoa trên đảo.Họ bị bắt và trục xuất sau đó.
- Ngày 19.08 đến lượt người quốc gia Nhật Bản đổ bộ lên đảo và cắm cờ Nhật. Trung Hoa đã yêu cầu Nhật 'ngưng ngay mọi hành động làm vi phạm vào chủ quyền lãnh thổ của họ'. Trong khi đó, Đài Loan cáo buộc Nhật Bản đã 'nham hiểm chiếm đóng' các đảo Diaoyu. Một phong trào bài Nhật lan tràn ở Trung Hoa,đặc biệt ở các tỉnh Guangzhou, Shenzhen, Hangzhou, Qingdao, Shenyang và Harbin. Tình hình bang giao Hoa Nhật trở nên căng thẳng

Cấm cờ Nhật trên quần đảo

- Ngày 11.09 hai tàu tuần tiễu Trung Hoa tiến vào hải phận các đảo Diaoyu
- Ngày 14.09,sáu tàu của Trung Hoa tiến vào hải phận của các đảo Diaoyu,cách bờ khoảng 22 cây số.Sự hiện của các tàu tuần tiễu này (trực thuộc cơ quan nghiên cứu hải dương,cơ quan này có 400 tàu tuần tiễu) ,về phiá Trung Hoa,nhằm chứng tỏ chủ quyền của họ trên các đảo Diaoyu.Về phiá Nhật Bản,đây là một hành vi khiêu khích và cũng đã gởi các tàu tuần tiễu đến khu vực này.
- Ngày 18.09,nhiều cuộc biểu tình chống Nhật tiếp tục xảy ra. Ngày 18.09 là một ngày lịch sử đối với dân Trung Hoa.Vào ngày này năm 1931,Nhật Bản đã tấn công Trung Hoa lấy cớ người Trung Hoa đã phá hoại một đoạn đường xe lửa của công ty hoả xa Nhật Bản tại Mãn Châu ( biến cố Mudden).Tỉnh Mudden nay là tỉnh Shenyang,một trong những nơi sản xuất xe hơi của Trung Hoa.


Dân Trung Hoa biểu tình chống Nhật tại Bắc Kinh với biểu ngữ " Điếu Ngư là của Trung Hoa "

*Sự tranh chấp về các đảo Diaoyu không phải chỉ là tranh chấp lãnh thổ giữa Trung Hoa và Nhật Bản.Đây là điều nằm trong tham vọng bá quyền khu vực của Trung Hoa vì Trung Hoa còn có cả những tranh chấp lãnh thổ và lãnh hải với các quốc gia ở phiá nam như Việt Nam,Phi Luật Tân,Indonésie,Brunei và cả Mã Lai ( quần đảo Spratley,Paracels...).

Từ khoảng mười năm qua, Trung Hoa đã có những phát triển mạnh mẽ về quân sự, trong đó hải quân phát triển từ 15 đến 20%,Trung Hoa đang có nỗ lực để thực hiện một hàng không mẫu hạm,điều mà Trung Hoa hãy còn chập chững về mặt kỹ thuật

. Trung Hoa đang nỗ lực thực hiện sách lược 'xâu chuỗi ngọc ' (collier de perles) để tạo một vùng ảnh hưởng quanh duyên hải Trung Hoa.Điều này khiến các quốc gia Đông Nam Á quan ngại,đã mong muốn có sự hiện diện của Mỹ trong vùng để làm 'đối-trọng',điều nằm trong sách-lược của Mỹ ở Á Châu. Trong lúc này, Mỹ giữ vai trò trung gian hoà giải,đưa ra các lời kêu gọi bình tĩnh, tự chế và đối thoại giữa hai bên (điều mà bộ trưởng quốc phòng Mỹ đã làm trong chuyến viếng thăm Trung Hoa ngày 18.09 trong cuộc gặp gỡ tổng trưởng quốc phòng Trung Hoa và phó chủ tịch ủy ban quân ủy Xi Jinping).

Sự căng thẳng giữa Trung Hoa và Nhật Bản có những hậu quả nghiêm trọng về kinh tế giữa hai nước.Trung Hoa là khách hàng hàng đầu của Nhật Bản,nhiều xí nghiệp của Nhật hiện diện ở Trung Hoa và Nhật nhập cảng nhiều nguyên liệu từ Trung Hoa trong số có 'đất hiếm' cần cho kỹ nghệ điện tử.

Sự tranh chấp về quần đảo Diaoyu đã có từ 30 năm qua nhưng việc căng thẳng trở nên gay gắt từ vài tháng qua,nhất là từ khi chánh quyền Nhật Bản quyết định mua lại (một hình thức truất hữu hoặc quốc hữu hoá) đất đai trên đảo này. Điều cho thấy chánh quyền Nhật Bản quyết định không thương thuyết về chủ quyền những đảo này.S ự căng thẳng xảy ra vào lúc trong nội bộ Trung Hoa có nhiều biến động:vụ Bo Xilai,một nhân vật đang lên (dư luận nói ông này sẽ được bầu vào chánh trị bộ) bị rơi đài một cách tệ hại, vợ ông ta bị kết án tử hình (được triển hạn hai năm),việc ông Xi Jinping vắng mặt không rõ lý do 15 ngày,đã hủy các cuộc gặp gỡ quan trọng kể cả việc gặp ngoại trưởng Mỹ Clinton...cho thấy Trung Hoa có vẻ ở thế bị động.Xi Jinping được coi là nhân vật có óc cởi mở nhưng người có phần chắc được chỉ định để thay thế Wen Jiabao là Li Keqiang được coi là người có óc bảo thủ. Việc chuyển quyền này trên nguyên tắc sẽ diễn ra trong đại hội đảng cộng-sản trung-hoa kỳ thứ 18 tổ chức trong tháng mười nhưng cho đến nay vẫn chưa được ấn định ngày! Việc vắng mặt của Xi Jinping trong 15 ngày đầu tháng chín có thể để tổ chức việc bàn giao nhiệm vụ và cũng có thể để đối phó với tình trạng căng thẳng ở Diaoyu do việc 'quốc hữu hoá' đất đai trên đảo này!

Trong tuần lễ vừa qua, Bắc Kinh đã có những nổ lực làm giảm bớt các cuộc biểu tình bài Nhật Bản ở Trung Hoa nhưng vẫn tiếp tục duy trì các áp lực ngoại giao. Sáng ngày 24.09, Tân Hoa Xã loan báo hai tàu tuần tiễu Trung Hoa đã hiện diện trong vùng quần đảo tranh chấp để 'bảo vệ chủ quyền,phiá lực lượng phòng vệ duyên hải Nhật cũng xác nhận việc hiện diện của hai tàu tuần Trung Hoa trong vùng biển thuộc chủ quyền Nhật Bản.Bộ ngoại giao Nhật đã phản đối với đại sứ quán Trung Hoa, phiá Trung Hoa nói rằng chính Nhật đã gây ra sự suy thoái về bang giao giữa hai nước.

Trong một cuộc phỏng vấn dành cho Wall Street Journal ngày 24.09,thủ tướng Nhật Yoshihiko Noda nói rằng Trung Hoa cần thận trọng trong việc quản trị mối liên hệ với những nước khác, không nên làm các nhà đầu tư ngoại quốc lo sợ vì cuối cùng sẽ có thể đụng tới chính nền kinh tế của nước này.


Mặc dù có căng thẳng,Trung Hoa và Nhật Bản vẫn có những nỗ lực tự chế.

Nhữ Đình Hùng/24.09.2012

  • Tham khảo:

-wikipédia /Diaoyu
-http://www.usinenouvelle.com/article/racines-et-enjeux-de-la-confrontation-chine-japon.N182198
-http://www.20minutes.fr/monde/japon/1005855-chine-japon-tout-comprendre-tensions-
entre-deux-pays
-http://www.affaires-strategiques.in./..
-http://www.affaires-strategiques.info/spip.php?article7080
-http://www.latribune.fr/actualites/economie/international/20120918trib000720080/que-cherche- pekin-en-mer-de-chine.html
-http://french.ruvr.ru/2012_09_15/Japon-Chine-Senkaku/