Thổ bắt phi cơ Airbus của Syrie phải hạ cánh
Nga và Irak thoả hiệp về kinh tế và quân sự



Nhữ Đình Hùng

Airbus 320 Syrie tại phi trường Ankara (10.10.2012)
*Phi cơ Airbus 320 của Syrie trên lộ trình Moscou-Damas đã bị không quân Thổ Nhĩ Kỳ ngăn chận và cưỡng bách đáp xuống phi trường Ankara vào ngày thứ tư 10.10 dưới cớ ngờ vực phi cơ này có chuyên chở một kiện hàng bất hợp pháp.Theo nguồn tin của Thổ,một phần của hàng hoá do phi cơ Syrie chuyên chở đã bị sai áp vì ngờ có chứa võ khí.Trong khi đó,theo nguồn tin Nga của sở xuất cảng vũ khí nói với thông tấn xã Interfax,kiện hàng bị ngờ vực không chứa vũ khí.Theo tuỳ viên báo chí Nga ở Thổ Nhĩ Kỳ,Igor Mitjakov,phi cơ Airbus của Syrie đã được Thổ để cất cánh sau nhiều giờ bị giữ ở Ankara.

Phi cơ A-320 của Syrie trên tuyến đường Moscou-Damas khi qua không phận của Thổ đã bị hai phi cơ F-4 cũa không lực Thổ ngăn chặn và cưỡng bách đáp xuống phi trường Ankara-Esenboga.Phi cơ đã bị giữ ở đây hơn 9 tiếng. Lý do của việc chận giữ này là việc ngờ vực phi cơ có chuyên chở vũ khí và đạn dược.Theo tin đài truyền hình NTV,đây là những phụ tùng dành cho hoả tiễn còn đài truyền hình TRT nói là những phụ tùng dành cho truyền tin.Trong khi đó,tổng trưởng ngoại giao Thổ Ahmet Davutoglu lấp la lấp lửng 'có những yếu tố trên tàu mà người ta coi là đáng ngờ',nhấn mạnh ràng những gì phi cơ chuyên chở phải được thông báo đúng theo qui tắc hàng không dân sự.

Vào sáng sớm thứ năm,lúc 1g30 giờ Paris,phi cơ Airbus của Syrie đã có thể cất cánh về Damas với khoảng ba mươi hành khách nhưng bớt đi một số hàng bị nhà cầm quyền Thổ giữ lại vì bị coi là 'bất hợp pháp'.

Trong khi đó,sở xuất cảng vũ khí của Nga cho biết không có vũ khí cũng như không có những phụ tùng dành cho vũ khí ở trên phi cơ.Theo sở này nói với cơ quan thông tấn interfax "nếu phải giao vũ khí hay trang bị quân sự cho Syrie,điều này sẽ phải được làm theo đúng qui cũ,không phải theo cách bất hợp pháp, hơn thế nhất là khi có những người dân sự trên phi cơ". Chánh quyền Nga rất bực tức về sự việc phi cơ bị cưỡng bách hạ cánh và bị giữ lục soát,vì trên phi cơ có 17 người Nga gồm người lớn và trẻ em. Toà đại sứ Nga ở Thổ Nhĩ Kỳ đã lập tức gởi đến bộ ngoại giao Thổ lời yêu cầu được giải thích và đòi được tiếp xúc với các người Nga có mặt trên phi cơ.

Bộ ngoại giao Nga đã đòi hỏi nhà cầm quyền Thổ Nhĩ Kỳ có những giải thích để chứng tỏ những hành vi như thế đối với các công dân Nga vì việc 'ngăn chận một phi cơ bởi các phi cơ săn đuổi 'đã tạo nguy hiểm cho các hành khách trong số có 17 công dân Nga".

Việc làm của nhà cầm quyền Thổ có thể coi như một trắc nghiệm cho việc thực hiện một vùng cấm bay và phản ứng gặp phải về việc này.Cho đến nay,Nga vẫn là nước ủng hộ Syrie về chánh trị và cả về quân sự.

Nhắc lại mới đây,Irak đã kiểm soát một phi cơ Iran cất cánh từ Irak sang Syrie để xem có chuyên chở vũ khí hay không nhưng đã không tìm thấy gì.Trong chuyến viếng thăm Prague trong ngày thứ năm 11 tháng mười,thủ tướng Maliki đã cho biết Irak cấm xử dụng không phận của Irak để chuyển vũ khí cho Syrie, không một phi cơ ngoại quốc nào được rời không phận Irak để chở vũ khí sang Syrie, Irak không cho phép bất kỳ ai chuyên chở vũ khí sang Syrie xuyên qua lãnh thổ họ. "Cấm tuyệt đối" theo như lời ông nói với thông tấn xã Tiệp CTK.

Bộ ngoại giao Thổ đã không coi việc chận giữ phi cơ Syrie sẽ có ảnh hưởng đến bang giao Nga-Thô.Trong khi đó,tình hình trở nên căng thẳng hơn với Syrie,Thổ Nhĩ Kỳ đã chánh thức yêu cầu các công ty hàng không Thổ tránh không phận Syrie vì sợ bị trả đũa.Việc giao thông bằng đường hành không đã bị ảnh hưởng về việc phải đổi đường bay.

Trong ngày thứ năm,11 tháng mười 2012,Recep Tayyip Erdogan của Thổ Nhĩ Kỳ cho biết phi cơ Airbus của Syrie bị buộc phải đáp xuống phi trường Ankara-Esenboga có chở các trang bị và đạn dược dành cho bộ quốc phòng Syrie.Kiện hàng bị tịch thu đang được các giới chức thẩm quyền xem xét tỉ mỉ cho tới chiều ngày thứ năm,nhưng trong một diễn văn truyền hình,thủ tướng Erdogan nói là trong khoang của phi cơ có chở các hàng hoá do một hãng sản xuất vật liệu quân sự nhưng không nêu tên hãng sản xuất cũng như nguồn tin tình báo cho phép Thổ quyết định chận bắt phi cơ của Syrian Airline.Chánh quyền Thổ đã gởi cho toà đại sứ Syrie ở Ankara một ghi chú các vi phạm của phi cơ Syrie!

Như đã nói,Nga đã bác bỏ việc có vật liệu quân sự trên phi cơ của Syrian Airline,đồng thời Vladimir Poutine đã cho hoãn chuyến thăm viếng Thổ Nhĩ Kỳ dự trủ vào thứ hai tới và đẩy lùi tới 03.12. 2012. Về phiá Syrie, chế độ Damas cáo buộc Thổ Nhĩ Kỳ có thái độ thù nghịch với Syrie và đòi phải trả lại tất cả các hàng hoá tịch thu trên phi cơ.

Trong khi đó,vẫn còn những vụ pháo kích qua lại dọc theo biên giới. Khó có thể nói là Syrie nhằm pháo kích vào lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ, nhưng việc đạn lạc khi pháo kích các quân phiến loạn Syrie là điều không tránh được nhất là khi quân nổi dậy đóng dọc biên giới Thổ. Nhưng Thổ phản pháo vào các lực lượng của chế độ Damas mỗi khi có đạn bắn sang Thổ. Hiện Thổ đàn quân dọc theo biên giới Syrie dài khỏng 900 cây số với các lực lượng pháo binh và chiến xa.

Syrie đã ngưng mua điện của Thổ từ một tuần qua nhưng tổng trưởng năng lượng Taner Yildiz cho biết Thổ sẵn sàng cung cấp điện trở lại nếu Syrie yêu cầu.
Nouri Al Malaki - Poutine
*Trong cuộc viếng thăm Nga bắt đầu từ ngày thứ hai 08.10, thủ tướng Nouri al Maliki của Irak đã lần lượt gặp thủ tướng Nga Dmitri Medvedev và tổng thống Nga Poutine. Ngày 10.10, sau cuộc gặp gỡ với tổng thống Poutine,ông Maliki đã cho biết hai nước Nga và Irak đã đồng ý về việc ấn định các trục hứa hẹn cho việc hợp tác và đã giao các tổng trưởng việc thiết lập một dự án chung trong các khu vực năng lượng (dầu hoả,hơi đốt và sản xuất điện) và đầu tư và xây cất. Hiện các công ty Lukoil (lo việc khai thác mỏ dầu Qurna Ouest-2) và nhóm Gazprom Neft (khai thác vùng có mỏ dầu Badra) đang hiện diện ở Irak. Nhưng, điểm đáng lưu ý trong chuyến công du Nga của thủ tướng Maliki là việc Irak cần đến sự giúp dỡ của Nga trong lãnh vực quân sự!
Nouri Al Malaki - Medvedev
Thủ tướng Maliki cho biết "đối với một số người,cuộc viếng thăm của chúng tôi có mục tiêu để mua vũ khí. Nhưng không đúng như thế. Chúng tôi có những mục tiêu khác nhau và vũ khí còn xa với mục tiêu hàng đầu. Nhưng hẳn là chúng tôi cần đến sự giúp đỡ của Nga trong lãnh vực quân sự. Irak cần có những vũ khí cho phép nó phòng vệ,để chiến đấu chống lại khủng bố....Chúng tôi sẵn sàng để cộng tác với tất cả mọi người.Chúng tôi có bang giao tốt với Hoa Kỳ và Iran.Chúng tôi không muốn sống trong một chu kỳ tranh chấp thường trực. Chúng tôi mua vũ khí theo nhu cầu của chúng tôi. Chúng tôi mua vũ khí cần thiết cho việc chiến đấu chống lại sự khủng bố." Theo nguồn tin báo điện tử Elaph rước khi ông Maliki sang Nga,chuyến công du này có việc xem xét một khế ước mua vũ khí lên đến 5 tỉ đô la và hợp tác kinh tế chánh trị Nga Irak. Ông Maliki đã gặp ông Dmitri Medvedev vào ngày 09 tháng mười và gặp ông Vladimir Poutine ngày hôm sau.

Về cuộc khủng hoảng Syrie,Irak và Nga đã có cùng ý kiến là cuộc khủng hoảng Syrie phải được giải quyết không có sự can thiệp của nước ngoài,điều được ông Maliki cho biết sau khi gặp ông Vladimir Poutine ngày 10.10. Ông Maliki cũng cho biết cả hai bên đồng thuận về việc hỗ trợ cho sứ mạng của vị đặc sứ của LHQ và của liên đoàn ả rập và làm tất cả những điều có thể để nhiệm vụ tìm kiếm một giải pháp hoà bình cho cuộc khủng hoảng Syrie của ông ta được thành công.

Phiá tây phương và một số nước ả rập đòi hỏi việc ông Bachar al Assad phải ra đi. Nga và Trung Hoa và một số nước đang trỗi dậy,các quốc gia phi liên kết chống lại việc can thiệp từ bên ngoài vào Syrie trong khi Assad nói rằng Syrie là miếng mồi của quân khủng bố được võ trang và tài trợ từ bên ngoài.

Khế ước cung cấp vũ khí trị giá trên 4,2 tỉ đô la được ký kết giữa Nga và Irak có lẽ đã khiến Hoa Kỳ ngạc nhiên, nhất là vào lúc này. Theo nguồn tin Nga, các thương thuyết đã diễn ra từ nửa năm qua, liên hệ đến việc Irak mua các phi cơ phản lực quân sự Mig-29, trực thăng Mi-28, hoả tiễn địa không Pantsir-S1,xe thiết giáp và nhiều vũ khí khác. Cùng lúc đó,có tin tổng thống Iran sắp sang thăm Bagdad cho thấy có sự củng cố trục Bagdad Téhéran.

Điều làm Hoa Kỳ nhức đầu là ông Maliki là bạn với Hoa Kỳ, bạn với Iran, bạn với Syrie và giờ đây mua vũ khí Nga. Nếu biết rằng những vũ khí này đã từng được Nga bán cho Syrie và Irak có biên giới chung với Syrie! Nhưng điều ông Maliki làm có thể là để chứng tỏ Irak là một nước có chủ quyền, có chánh phủ và mọi thương thuyết về quyền lợi của Irak sẽ phải do chánh phủ Irak thực hiện, để phản đối việc Hoa Kỳ thương thuyết việc cung cấp dầu hoả cho vùng Kurdistan 'trên đầu trên cổ' chánh-quyền Bagdad. Đó là chưa kể việc Hoa Kỳ đang cho tị nạn một thủ lãnh sunnite người Irak như một đe dọa sẽ thay ngựa giữa dòng vì Malika hỗ trợ chế độ Damas, hoặc ít ra tạo ra một khu vực sunnite tại Irak.

Việc Maliki viếng thăm Nga cho thấy Irak dùng Nga làm đối trọng với Hoa Kỳ, công ty khai thác dầu hoả Nga sẽ trở lại những nơi họ có mặt trước đây, vào thời kỳ của Sađam Hussein, trước khi Mỹ đánh Hussein năm 2005. Khó có thể nói Maliki muốn thách thức Hoa Kỳ, có thể điều mong muốn của ông ta là Hoa Kỳ cần phải tôn trọng chủ quyền của Irak và đồng thời, dựa vào Nga, ông này cũng nhằm chống lại giấc mộng Ottoman của Thổ. Ông Maliki cũng cần làm 'yên lòng' Hoa Kỳ bằng cách kết thúc các thương thuyết về mua vũ khí của Hoa Kỳ lên tới gần 13 tỉ đô la. Lợi thế của Irak hiện nay là trữ lượng dầu hoả của nước này tương đương với Arabie Saoudite. Trong lúc này,Hoa Kỳ chưa chắc đã có phản ứng ngay vì đang vướng mắc vào cuộc tranh cử tổng thống và việc Hoa Kỳ đã triệt thoái khỏi Irak sẽ không giúp cho việc trở lại dễ dàng.

Không những trở lại Irak, Nga cũng đang có những nỗ lực để củng cố thế lực tại trung-đông. Do đó,mặc dù "có vấn đề" với Thổ Nhĩ Kỳ trong việc Thổ chận xét và tịch thu các vật liệu nói là hàng hoá quân sự Nga gởi sang Syrie, tổng thống Poutine không hủy chuyến đi thăm Ankara mà chỉ dời sang 03.12.

Cùng lúc,ngoại trưởng Nga dự liệu sẽ sang Riyad vào đầu tháng mười một để tham dự khoá họp Đối Thoại Chiến Lược Nga với các nước trong vùng Vịnh,cùng lúc với việc thăm viếng Ai Cập để tham dự cuộc họp với các nhà lãnh đạo Ai Cập và với liên đoàn ả rập.Trong các cuộc họp này, sự gặp gỡ với Arabie Saoudite, Qatar, những nước giữ một vai trò quan trọng trong cuộc khủng hoảng Syrie có thể làm bớt đi một số dị biệt và đưa ra một giải pháp có thể được các phe tranh chấp chấp-nhận. Thực sự, Qatar, Arabie Saoudite và Thổ Nhĩ Kỳ đã nghĩ tình hình Syrie sẽ đúng như bài học Libye nhưng cuối cùng hạ tầng cơ sở của Syrie khá vững chắc để chịu đựng cuộc khủng hoảng, đồng thời, phe nổi dậy Syrie đã không đạt tới sự đồng thuận trong việc chỉ định một đại diện cho quân nổi dậy.

Nhữ Đình Hùng/tin tổng hợp và bình luận/11.10.2012

 

  • Tham khảo:

-http://www.20minutes.fr/monde/syrie/1020216-syrie-turquie-intercepte-avion-cargaison-jugee-suspecte
-http://tempsreel.nouvelobs.com/monde/20121011.FAP0305/l-avion-syrien-intercepte-en-turquie-
transportait-des-munitions-selon-le-premier-ministre-turc.html
-http://lci.tf1.fr/monde/moyen-orient/turquie-que-transportait-vraiment-l-avion-syrien-7575620.html
-http://www.dreuz.info/2012/10/qui-est-le-plus-grand-menteur-la-turquie-la-syrie-ou-la-russie/
-http://www.france24.com/fr/20121009-syrie-turquie-assad-rebellion-asl-armee-attaques-armes
-http://french.peopledaily.com.cn/International/7973653.html
-http://questionscritiques.free.fr/edito/AsiaTimesOnline/M_K_Bhadrakumar/Nouri_al-Maliki_Vladimir
_Poutine_Irak_Russie_contrats_armement_Turquie_Syrie_101012.htm
-http://french.ruvr.ru/2012_10_09/Russie-Irak-Cooperation/
-http://french.ruvr.ru/2012_10_11/90957810/