Nhìn lại việc Pháp tham chiến ở Mali

Nhữ Đình Hùng

  • Pháp tham-chiến ở Mali !

Sau khi rút quân ở Afghanistan, nước Pháp lại lao vào một chiến-tuyến mới: Mali. Vào ngày thứ sáu 11.01.2013, tổng-thống Pháp François Hollande đã loan-báo việc lực-lượng Pháp ở Mali khởi-sự việc can-thiệp chống khủng-bố tại nước này. Việc can-thiệp xảy ra sau khi các nhóm hồi-giáo chiếm địa điểm Konna vào ngày thứ năm. Đây là một điểm chiến-lược quan-trọng, cho phép các nhóm hồi-giáo tấn-công vào thủ đô Mali. Tổng trưởng quốc phòng Pháp, Jean Yves Le Drian, nói rằng "sự đe dọa là việc thiết-lập một Nhà Nước khủng-bố trong tầm Âu Châu và Pháp..."


Pháp và quân đội Mali đang tái chiếm Gao và Kidal
( vùng xanh lá cây do quân khủng bố kiểm soát)

  • Tại sao Pháp can thiệp vào Mali.

Chiến dịch can thiệp quân sự của Pháp vào Mali,theo tổng trưởng quốc phòng Pháp,nhằm để thực hiện ba mục tiêu:
- chận đứng cuộc tấn-công đang diễn ra.
- ngăn cản các nhóm (khủng bố và thánh chiến) gây rối và làm nguy hiểm sự bình ổn của đất nước.
- bảo-vệ 6000 kiều dân Pháp ở Mali.


Quân Pháp tiến về Goa

Việc này được thực hiện bằng yểm trợ không quân cho các toán quân Mali. Cùng lúc,khoảng 400 quân Pháp đã đến Bamako trong ngày thứ sáu 11.01 và thứ bảy 12.01,trong số này 200 đến từ Pháp và 200 đến từ lực lượng Epervier ở Tchad.Theo tin từ bộ tham mưu liên quân, số lượng quân điều động tuỳ thuộc vào diễn tiến của tình hình!
Về thời hạn của chiến dịch,khó có thể ước đoán. Tổng thống Pháp François Hollande nói đến 'thời gian cần thiết'. Ông cũng nói Pháp hành-động trong khuôn khổ các quyết-nghị của HĐBALHQ bởi vì Pháp can thiệp theo lời yêu cầu của Dioncoundra Traoré, xử lý thường vụ tổng thống Mali!
Không lực Pháp đã oanh tạc các khu vực thuộc Konna, các giao tranh và oanh tạc đã làm thiệt hại nhân mạng cả trăm người cả ở phe khủng bố và quân chính phủ.


Phi cơ rafale của Pháp ở Phi châu chuẩn bị dội bom KONA ( Bắc Mali)

Vào ngày thứ bảy 12.01, tổng-thống Pháp François Hollande xác nhận việc can thiệp của Pháp ở Mali "không có mục đích nào khác hơn là chiến-đấu chống khủng-bố" và nước Pháp không theo đuổi "một lợi ích nào"!
Cho đến nay, không phải Mali là quốc gia duy nhất trong vùng Sahel có những biến-động. Kể từ khi có cuộc cách mạng 'mùa xuân ả rập', nhiều điểm nóng đã bùng lên hay được gia tăng cường độ dọc theo biên giới Nigeria, Niger, Tchad và cả Soudan. Quân 'thánh-chiến' xem chừng đã di chuyển ở các nước đó.

Quân Khủng bố hăm doạ chiến tranh trên đất Pháp
Vùng Sahel đã trở nên bất ổn kể từ sau khi chế độ Kadhafi bị sụp đổ. Các chí nguyện quân, lính đánh thuê trong quân đội Kadhafi đã trở về quê của họ, mang theo các võ khí có được. Trong số này có khoảng trên dưới 3000 quân Touareg gốc Mali đã trở về nước lập ra MNLA và tuyên bố vùng Azawad độc lập vào ngày 06.04.2012.
Một sự độc lập làm các nước lân bang lo ngại. Touareg là dân du mục, hiện diện ở Mali nhưng ở cả Algérie, ở Libye, ở Niger và ở Burkina Faso. Những Nhà Nước này e ngại rằng việc tuyên bố độc lập của Azawad sẽ khuyến khích những phong trào khác sẽ đòi những mẫu đất, đặt lại vấn đề các biên giới có từ thời thuộc địa.
Nhưng hậu quả việc can thiệp ở Libye không giải thích đủ mọi sự. Cuộc chiến ở Libye là một trong những yếu tố của việc làm mất sự bình ổn trong vùng, theo như Alain Antil, chuyên gia nghiên cứu về Sahel của 'học viện Pháp về bang-giao quốc-tế (IFRI). Nhưng điều này không phải là duy nhất. Cuộc khủng hoảng Libye chỉ là việc thêm vào một tình-hình nội bộ đang bùng nổ.

Tháp Eiffel bị hăm phá hủy

Vùng Sahel còn là vùng có những hiện-diện những nhóm 'thánh-chiến-quân’ (djihadistes) và những nhóm buôn lậu. Những nhóm 'djihadhiste' là yếu tố chính gây sự mất bình-ổn trong vùng, đáng kể là Aqmi (Al Qaïda vùng Maghreb hồi giáo), nhóm GSPC ( nhóm salafiste truyền giáo và chiến đấu), một đơn vị Hồi giáo vũ trang Algérie do việc li khai với nhóm GIA (nhóm hồi giáo vũ trang)... Vùng Sahel hầu như không có đồn biên phòng, các nhóm djihadiste được thuận lợi trong việc di chuyển như những dân du mục, đã trải dài hoạt động từ Algérie, Mauritanie đến Niger và mở rộng sang vùng tây Phi Châu (theo một phúc trình của HĐBA/LHQmột số thành viên của Boko Haram ở Nigeria đã theo các khoá huấn luyện của Aqmi tại Mali vào năm 2011). Nguồn tài chính của những nhóm djihadiste là tiền chuộc những người bị bắt cóctheo ước tính Aqmi đã có một ngân khoản lên đến trên dưới 50 triệu euros chỉ nhờ ở tiền chuộc. Ngoài ra, còn có việc buôn bán vũ khí, ma tuý, xăng nhớt...

Tại Mali,có sự hiện diện của Aqmi, MNLA, Ançar Dine, mỗi nhóm theo đuổi một mục tiêu khác nhau nhưng có những liên kết, hỗ trợ nhau. Theo các chuyên gia về hồi giáo, việc liên minh giữa những nhóm này có tính cách giai đoạn, do những khác biệt về quyền lợi, họ có thể xung đột với nhau. Trước mắt Aqmi ờ Mali và Boko Haram ở Nigeria đã là hai mũi nhọn chĩa vào Niger, một quốc gia có mỏ uranium hầu như nằm sát mặt đất, rất dễ khai thác. Đây là mỏ uranium đứng hàng thứ nhì trên thế giới. Hiện Niger cung cấp 33% uranium cho Pháp và một cơ sở khai thác khác của Areva, một xí nghiệp Pháp, sẽ bắt đầu hoạt động vào năm 2015.

Sahel còn có những tài nguyên khác như dầu hoả, khí thắp, phosphate, đồng … Đây là những tài nguyên được thèm muốn. Theo Mehdi Taje, một nhà nghiên cứu địa chính trị thuộc Irsem (Học viện khảo cứu chiến lược của trường võ bị Paris) thì việc đe dọa khủng bố đã được khuyếch đại để cho phép các Nhà Nước đang cạnh tranh nắm lấy việc kiểm soát tài nguyên, để đặt vị thế kinh tế và quân sự trong hành lang chiến lược dẫn từ Đại Tây Dương đến Hồng Hải. Khủng hoảng Mali cho thấy trò chơi đã bắt đầu.

  • *Can thiệp quân sự Pháp tại Mali:Liệu có thâm thủng ngân sách quốc phòng?

Tính cho đến cuối năm 2012, Pháp có 7728 quân ở nước ngoài trong số đó có 3472 quân ở Afghanistan cho đến tháng 12. Chi tiêu cho lực lượng ở nước ngoài lên đến 873 triệu euros trong đó Afghanistan đã ngốn hết 493 triệu euros. Một ngày hiện diện ở Afghanistan tiêu tốn 1,4 triệu euros.Phần lớn lực lượng này là lục-quân (85%) và lực lượng thường xuyên đặt trong tình trạng ứng chiến lên tới 5200 quân.

Vào năm 2011, với việc tham gia thi hành quyết nghị của HĐBA/LHQ về Libye, chiến dịch không-hải quân đã khiến ngân sách hành quân ngoài nước (Opex) lên tới 1,2 tỉ euros trong một ngân sách quốc phòng 37 tỉ đô la! Với việc rút quân khỏi Afghanistan, ngân-sách 'Opex' cho năm 2013 được rút xuống còn 630 triệu euros (ngân sách cho năm 2012 theo dự chi là 873 triệu euros nhưng trên thực tế hẳn sẽ cao hơn với các chi tiêu ngoại ngân sách). Nhưng ngân sách Opex cho năm 2013 với chiến dịch ở Mali chắc sẽ không được tôn trọng! Ngay từ tháng mười năm 2012, phúc trình của dân biểu Jean Launay của đảng Xã hội đã nói đến việc khó có thể nói trước việc giảm thiểu lâu dài khối lượng và giá của những chiến dịch ngoài nước Pháp nếu kể đến những điểm căng thẳng hiện nay trên thế giới, không cứ gì ở Sahel. Do đó, nếu chiến dịch ở Mali kéo dài, việc phải điều chỉnh ngân sách là điều khó tránh. Tuy nhiên, phần lớn lực lượng Pháp tham chiến tại Mali được lấy ra từ các đơn vị đang có mặt tại Phi Châu như ở Tchad trong khuôn khổ chiến dịch Epervier (981 quân nhân trong số đó 300 là phi công), cộng hoà Trung Phi (247 quân nhân), Côte d’Ivoire (796 quân nhân). Nếu các phi cơ Mirage tham chiến ở Mali đi từ Tchad, các phi cơ Rafale đã bay từ căn cứ Marne tại Pháp. Một giờ bay của Rafale lên đến 27000 euros, hơn hai lần một giờ bay của Mirage 2000,chỉ có 11.700 euros.
Trong khi đó,nguồn tin từ chính-phủ Pháp cho biết ngân khoản ước tính cho chiến dịch tại Mali là 30 triệu euros. Khó có thể nghĩ là ngân khoản này sẽ được tôn trọng. Trong ngày thứ hai 21.01, một tàu đổ bộ và chỉ huy đã khởi đi từ Toulon mang theo một đơn vị chiến xa Leclerc, loại chiến xa tân tiến và tối tân nhất của Pháp. Lục quân cũng đã cho thành lập một kho dự trữ phụ tùng sơ khởi cần thiết cho hành quân. Nếu coi quân khủng bố Hồi giáo như 'một đám giặc chòm', việc dùng đến các trang bị 'nặng ký' quả thực không cân xứng!

Đằng sau cuộc tham chiến ở Mali có lẽ có một mục tiêu khác. Theo nguồn tin Le Point, một lực lượng đặc biệt Pháp cùng với các trang bị để bảo vệ các điểm khai thác uranium của xí nghiệp Pháp Areva tại Niger. Theo báo Le Point, phí tổn hành quân do xí nghiệp Areva đài thọ.

  • *Chiến dịch quân sự Pháp ở Mali có được một sự tán đồng rộng rãi trong giới nghiên cứu và chánh giới Pháp.

Trong giới nghiên cứu,có thể kể đến Boubacar S. Traoré, sáng lập viên và giám đốc nhóm Afriglob Conseil cũng như Albert Bourgi, chuyên viên về các vấn đề Hiến Pháp ở Phi Châu.
Boubacar S. Traoré trong một bài đăng trên Le Monde ngày 18.01 đã cho rằng 'can thiệp Pháp đã cho lại người dân Mali hi vọng mà từ nay họ nghĩ có thể xây dựng lại một Nhà Nước dân chủ bằng cách tránh những lỗi lầm trong quá-khứ: một sự diều hành xấu và tham nhũng, nguồn gốc của sự yếu kém của quân đội và sự mất tổ chức của Nhà Nước.

Trong khi đó, Albert Bourgui cho rằng sự can thiệp quân sự Pháp, mặc dù có cơ nguy sa lầy, đã tạo ra một sự 'giật mình' của chánh giới tại Mali mà 'trận thế không có gì khác hơn là sự sống còn của một quốc gia có từ ngàn năm qua'.
Các nhà nghiên cứu khác như André Burgeot (chuyên gia về Phi Châu Sahara Sahel), Pascal Chaigneau, Gilles Kepel (Giáo Sư ở Sciences Po) cũng nói đến những hiểm tai của Pháp (đối với con tin Pháp, sự đơn độc) nhưng đây là điều phải làm,có suy nghĩ và đặt nền tảng trên một quyết nghị của LHQ.
Về phiá chánh giới,chiến dịch Serval ở Mali được coi là sự lựa chọn điều ít xấu nhất và được sự h
trợ của đệ nhất bí thư Harlem Désir (đảng Xã Hội), François Copé ('chủ tịch' UMP),François Fillon (nguyên thủ tướng).

Nếu như phần lớn các chánh khách Pháp ủng hộ việc can thiệp Pháp tại Mali, cũng có những tiếng nói chống lại. Về phiá tả phái, có Noël Mamère, Jean Luc Mélenchon
, coi lý do viện dẫn cho việc can thiệp Pháp ở Mali là điều đáng bàn cãi, có tính cách tuyên truyền và việc đơn phương quyết định, không tham khảo trước với chánh phủ và quốc hội là điều đáng lên án!
Nhân vật chánh trị đầu tiên lên án việc can thiệp ở Mali là Dominique de Villepin,
cựu thủ tướng thời Chirac coi rằng không có các điều kiện để thành công, quan ngại về những luận điệu đã từng thấy về cuộc chiến chống khủng bố và việc đơn độc của Pháp.
Cựu tổng thống Valérie Giscard D'Estaing nói rằng Pháp chỉ nên giữ vai trò hỗ trợ tiếp liệu cho quân đội Mali và cảnh cáo việc can thiệp có thể tiến sang kiểu thực-dân kiểu mới!

*Cuộc hành quân hỗn hợp Pháp & Mali đang trên đường tái chiếm tỉnh Goa. Để ngăn chặn đà tiến quân này, phe khủng bố Hồi giáo đã cho phá hủy một chiếc cầu được coi là có tính cách chiến lược. Cùng lúc, các tổ chức nhân quyền đòi mở các cuộc điều tra về việc quân đội Mali đã có những hành động xách nhiễu và hành quyết không cần xét xử.

Nhữ Đình Hùng/tổng hợp/25.01.2013


  • Tham khảo các báo Pháp:Le Monde,Le Figaro...

-http://midi-pyrenees.france3.fr/2013/01/13/intervention-militaire-au-mali-le-plan-vigipirate-est-renforce-
en-france-179993.html
-http://www.metrofrance.com/info/mali-mathieu-guidere-la-france-est-une-cible-prioritaire-pour-les-
djihadistes/mmam!d9Gi9Xz6W4UoA/
-http://www.lesechos.fr/economie-politique/politique/actu/0202495643188-mali-la-guerre-ce-n-est-pas
-la-france-lance-villepin-527950.php
-http://www.lepoint.fr/monde/intervention-au-mali-syndrome-du-pompier-pyromane-selon-marine-le-
pen-13-01-2013-1613126_24.php
-http://www.bfmtv.com/economie/lintervention-francaise-mali-une-mauvaise-affaire-budget-
defense-423240.html