Hassan Rohani, tân tổng thống Iran

 
Nhữ Đình Hùng
 
Hassan Rohani  họp báo  ngày 17.06.2013
 rohani
IRAN • Bầu cử tổng thống Iran ngày 15.06.2013 : chiến-thắng ứng-cử viên Hassan Rohani, một tu sĩ được coi thuộc khuynh hướng ôn hoà.
 
 Với 50,68% phiếu bầu, Hassan Rohani đã thắng cử ngay từ vòng đầu trong cuộc bầu cử tổng-thống tại Iran, và theo bộ nội vụ Iran, ông đã  vượt xa các ứng cử viên khác. Việc người dân Iran đã đi bầu đông đảo (hơn 72% cử tri trên danh sách đã đi bầu) và việc bầu đông đảo cho một ứng cử viên, điều này đã hiển nhiên tạo cho người thắng cử một uy tín đáng kể.

 Khi tin ông Rohani được thắng cử được loan đi ngày 15.06, dân chúng ở Téhéran đã bày tỏ sự hân hoan của họ trên các đường phố. Nhưng chiến thắng của Rohani sẽ mang lại được gì cho nền chánh-trị tại Iran?
 
 Các báo cải cách như Sharqh và Etemaad đã ca ngợi thành công của Hassan Rohani: " người của hy vọng đã thắng!". Sau tám năm  Iran được đặt dưới sự lãnh đạo của Ahmadinejad, một người dân-sự, dân Iran đã lựa chọn một tổng thống 'tu sĩ' để lãnh đạo 'cộng-hoà hồi-giáo Iran'!
Khomeini
Hassan Rohani, 64 tuổi, đã theo đuổi việc học về tôn giáo ở Qom, mang cấp bậc hodjatolislam, là một người ủng hộ nhiệt thành ayatollah Khomeini, người sáng lập cộng-hoà hồi-giáo Iran, ngay trước khi có cuộc cách mạng Iran 1979. Trở thành dân biểu từ 1980 đến 2000, sau đó được bầu vào Hội Đồng các chuyên viên (Assemblée des experts), một cơ quan lo việc giám sát các công việc của nhà hướng dẫn tối cao Ali Khamenei. Ông cũng là đại diện của  ayatollah Khamenei trong Hội đồng tối cao an ninh quốc gia, nhưng sau khi Ahmadinejad đắc cử vào năm 2005,ông rời bỏ chức vụ thư ký của hội đồng này.

Rafsandjani    Khatami
 Ông đã từng đi du học ở Anh và có được bằng tiến-sĩ luật ở Ecosse, viện đại học Glasgow. Rohani được biết tới như một người ôn hoà, là một người thân cận với cựu tổng thống Akbar Hachémi Rafsandjani ( khuynh hướng ôn hoà) và  Mohammad Khatami (khuynh hướng cải cách), cả hai người này đều đã kêu gọi bỏ phiếu cho Rohani.

Ông Hassan Rohani đã từng giữ những chức vụ quan trọng, đã từng là phó chủ tịch Quốc Hội và là trưởng đoàn thương thuyết của Iran về nguyên tử từ 2003-2005, trong giai đoạn này người ta đặt ngoại hiệu cho ông là "cheikh ngoại giao". Trong các thương thuyết với Paris, Londres và Berlin về vấn-đề nguyên tử Iran, ông đã chấp nhận (theo chỉ thị của ayatollah Khomenei) việc Iran ngưng  'làm giàu' chất uranium cũng như việc áp dụng các nghị định thư phụ đính của TNP cho phép việc thanh tra các cơ sở  nguyên tử của Iran. Đương nhiên ông được các nước tây phương ca ngợi, ngược lại, phe 'bảo thủ' ở Iran đã coi ông như là kẻ phản bội!
Ahmadinejad
 Trong cuộc tranh cử tổng thống vừa qua tại Iran, ông Hassan Rohani đã chọn biểu tượng là chiếc chìa khoá hàm ý là sẽ mở được các bế tắc của những vấn-đề hiện bị bế tắc. Ông đã chỉ trích vị tổng thống mãn nhiệm Mahmoud Ahmadinejad là đã tạo ra các thù nghịch của cộng đồng quốc tế một cách vô ích! Nhưng ông cũng nhấn mạnh đến việc cộng đồng quốc tế phải thừa nhận các quyền của Iran trong lãnh vực nguyên tử, nhấn mạnh đến chiến thắng của ôn hoà trên chủ nghĩa cực đoan. Trong cuộc vận động tranh cử, ông Rohani cho biết sẽ theo đuổi một chánh sách thực uyển chuyển nhằm chấm dứt các trừng phạt của tây phương dính dáng đến chương trình nguyên tử của Iran: "Chánh quyền của tôi sẽ không phải là một chánh quyền của sự thoả hiệp và của việc đầu hàng (trong lãnh vực nguyên tử) nhưng chúng tôi cũng sẽ không phải là những kẻ phiêu lưu". Ông Rohani cho biết sẽ tiếp tục đường lối của Rafsandjani và Khatami. Ông Rohani cho biết không loại trừ việc đối thoại trực tiếp với Hoa Kỳ để giải quyết cuộc khủng hoảng về vấn đề nguyên tử tại Iran.
 Khamenei
 khameneiSau việc thắng cử của ông Rohani, liệu rằng Iran sẽ có những thay đổi quan trọng về chánh sách đối ngoại.? Theo Hiến Pháp Iran, tổng thống là nhân vật thứ nhì của Iran và các hồ sơ chiến lược thuộc quyền vị hướng dẫn tối cao của Iran, hiện nay là ayatollah Khamenei. Theo nhà phân tích người Iran, Karim Sadjadpour (Fondation Carnegie pour la paix internationale) 'khi mà ayatollah Khamenei còn là nhà hướng dẫn tối cao, một vị tân tổng thống có ít cơ may để làm dịu chánh sách nguyên tử của Iran, sự hỗ trợ cho chế độ Assad ở Syrie hay sự kháng cự đối với Hoa Kỳ và Do Thái’.
 
 
Karim Sadjadpour
 Những điều phân tích của Karim Sadjadpour đã được minh chứng trong cuộc họp báo đầu tiên của Rohani sau khi đắc cử ngay từ vòng đầu vào ngày thứ sáu 14.06.
 
Ông Rohani cho biết chống lại việc ngưng mọi chương trình làm giàu chất uranium theo yêu cầu của các nước tây phương vì 'thời kỳ này đã qua rồi’ và ông nói là "có nhiều đường lối để tạo sự tin tưởng" và Iran sẽ  "ngày càng trong suốt hơn để chứng tỏ những hoạt động của nó nằm trong khuôn khổ những qui tắc quốc tế". Rohani cũng nói Iran chờ đợi nơi Hoa Kỳ việc thừa nhận các quyền của Iran, nhất là các quyền về nguyên tử, và chờ đợi Hoa Kỳ việc chấm dứt chánh sách đơn phương và áp lực.
 

 Bản đồ Trung Cận Đông

Về vấn đề Syrie, ông Rohani co biết Iran chống lại mọi sự can thiệp từ bên ngoài và "cuộc khủng hoảng Syrie sẽ do nhân dân Syrie giải quyết. Chúng tôi chống lại chủ nghĩa khủng bố,nôi chiến và can thiệp nước ngoài. Tôi hy vọng với sự giúp đỡ của các nước trong vùng và của thế giới, hoà bình và sự yên tĩnh sẽ trở lại ở Syrie. Chánh quyền hiện nay phải được các nước tôn trọng cho tới lần bầu cử tới dự trù vào năm 2014.
 Đối với Arabie Saoudite, Rohani nói 'đây là một nước anh em và láng giềng...với nước này chúng tôi có những liên hệ lịch sử, văn hoá và địa lý’. Điều này cho thấy Rohani muốn làm giảm đi những căng thẳng đã có trước đây với Arabie Saoudite và việc có thể dùng nước này như đối-trọng với Qatar trong việc giải quyết khủng hoảng Syrie.
 
Nhữ Đình Hùng/tổng hợp/17.06.2013