Hội nghị các nước bạn Syrie: những hứa hẹn viện trợ
 
 
Nhữ Đình Hùng
 
Hội-nghị G8 đã kết-thúc vào chiều ngày thứ ba. Mục tiêu kinh tế xem như có những kết-quả tốt. Vấn-đề tự-do thương-mãi và đầu tư sẽ được tiếp tục bàn cãi ở Hoa-Thịnh-Đốn vào tháng bảy, vấn đề chạy trốn thuế sẽ được ngăn chặn với những tự động trao đổi các tin tức ... Vấn đề được coi chỉ  có được một thoả thuận hình thức hay một thoả thuận tối thiểu là vấn đề Syrie: không có việc xác định rõ rệt ai là người xử dụng vũ khí hoá học, không nói đến việc ông Bachard al Assad phải ra đi...
Các tin tức trên giới truyền thông tây phương cho thấy Mỹ và các nước tây phương tiếp tục ủng hộ phe nổi dậy trong khi Nga tiếp tục ủng hộ Syrie. Bề ngoài có vẻ Nga toàn thắng dù là phải "một chống bảy", nhưng sự thực có phải đúng như thế?
 
Trước khi có cuộc họp chính thức của G8 vào xế trưa ngày thứ hai 17.06, giữa Anh, Nga, Mỹ đã có những buổi họp bên lề được coi là gay cấn mà nội dung chính là việc giải quyết cuộc khủng hoảng ở Syrie. Nga cảnh giác các nước tây-phương và Mỹ về ý định cung cấp vũ khí cho quân nổi dậy trong khi các nước tây phương và Mỹ coi là Damas đã vượt qua "giới tuyến đỏ" khi xử dụng vũ khí hoá-học. Poutine một mặt coi các bằng chứng đưa ra là không đủ để chứng tỏ, mặt khác phản công trên phương diện nhân đạo "Tôi nghĩ mọi người sẽ đồng ý về điều không đáng để hỗ trợ cho những người chẳng những đã giết các kẻ thù mà còn ăn những cơ phận của họ trước công chúng và trước máy quay phim...Có phải đó là những người quý vị muốn hỗ trợ? Có phải quý vị mong muốn võ trang cho họ? Nhưng trong trường hợp này, rõ ràng chẳng có gì dính dáng đến các giá trị nhân-đạo đề ra từ nhiều thế kỷ nay ở Âu Châu.".  Nga coi việc cung cấp vũ khí cho chánh quyền Syrie là không vi phạm bất cứ một quy tắc hay tiêu chuẩn nào và kêu gọi các đối tác của Syrie hãy cũng làm như thế.(Điều này hàm ý đang hình thành một khối ủng hộ chế độ Damas).
 
Về phiá nước Anh, David Cameron không dấu diếm việc muốn ông Bachar al Assad phải ra đi, nhưng đã cố gắng làm giảm căng thăng khi nói tìm cách đưa lên hàng đầu những mục tiêu chung với  Nga về Syrie như việc 'đặt một kỳ hạn cho cuộc tranh chấp ở Syrie,  ngưng việc làm tan rã nước Syrie, để cho nhân dân Syrie quyết định ai sẽ cai trị họ và chống lại bọn cực đoan và làm cho chúng thất bại". Về phiá Mỹ, nước này cho biết sẽ tăng cường yểm trợ cho phe nổi dậy nhưng không nói rõ dưới hình thức nào. Nga coi việc viện trợ vũ khí cho quân nổi dậy gây trở ngại cho việc cố gắng tìm kiếm hoà bình, cho rằng Nga và Mỹ có thể thành công trong việc đưa các phe chống đối ngồi vào bàn hội nghị , nhưng một hội nghị Genève 2 được triệu tập vào tháng bảy chưa phải là điều chắc chắn! Tuy nhiên, có một tia hi vọng cho việc giải quyết khủng hoảng Syrie. trong thông cáo chung của G8 về Syrie,không nói đến việc ông Bachar al Assad phải ra đi nhưng Nga đã kín đáo cho thấy không có quyết tâm giữ ông này ở lại, trong cuộc thảo luận riêng giữa Poutine và Obama, Poutine đã cho thấy là vấn đề  giữ ông Bachar al Assad không quan trọng bằng sự ổn cố của Syrie. Poutine vạch ra một viễn tượng các thành phần hệ giáo chống đối giết lẫn nhau với vũ khí do tây phương viện trợ, trước khi họ dùng những võ khí này chống lại các nước đã viện trợ cho họ. Những luận điệu này  cũng đã 'lọt tai' các giới lãnh đạo tây phương. ( Những ví dụ  cho việc này không thiếu như tình hình hỗn loạn ở Irak sau việc lật đổ và giết Saddam Hussein, tình hình hỗn loạn ở Libye..). Cho nên, thông cáo chung về Syrie của G8 không hẳn là sự thắng lợi của Poutine mà chỉ là một dàn xếp sao cho đôi bên cùng có lợi!
 
 
Thành phần không bằng lòng về kết quả của G8 về Syrie như thế không phải là chế độ của ông Bachar al Assad, ngược lại chính là phe nổi dậy. Họ đòi điều kiện tham dự Genéve 2 là việc ông Bachar al Assad phải ra đi, điều này không có trong thông cáo chung. Cũng không có việc lên án chế độ Damas xử dụng vũ khí hoá học. Cũng không có việc buộc Hezbollah phải rút khỏi Syrie Cho nên, ngay sau khi kết thúc G8, ngày thứ tư 19.06, quân nổi dậy cho biết tiếp tục cuộc chiến để lật đổ chế độ của ông Al Assad. Trong khi đó,lực lượng của chế độ Damas đang có những cố gắng để càn quét vùng phụ cận Damas và những vùng bị quân nổi dậy kiểm soát, đang cố gắng tìm cách cắt đứt các đường tiếp liệu cho các ỗ kháng cự của quân nổi dậy. Theo tin của quân nổi dậy, lực lượng chánh phủ Damas đã dàn trải đông đảo...đưa ra một chiến dịch hành quân trên 10 trục trong vùng phụ cận Damas... những vùng do quân nổi dậy kiểm soát đang bị bao vây. "Quân nổi dậy có những hậu cứ trong khu vực ngoại ô phiá nam Damas và quân chánh quyền Damas đang mở những cuộc phản công để tái chiếm các khu vực này. FRANCE24 dẫn lại nguồn tin của Los Angeles Times, cho biết Hoa Kỳ từ nhiều tháng qua đã huấn-luyện quân nổi dậy Syrie việc xử dụng các loại súng và hoả tiễn chống chiến xa và chống phi cơ, việc huấn-luyện được thực hiện ở Jordanie và Turquie! Vẫn theo Los Angeles Times,  việc huấn luyện này đã bắt đầu từ tháng 12. 2012 tại một căn cứ Mỹ nằm ở tây-nam  Jordanie, mỗi khoá huấn-luyện dài hai tuần, có từ 20 đến 45 chiến đấu quân trong hàng ngũ quân nổi dậy Syrie. Chánh quyền Mỹ cũng như CIA không đưa ra lời bình-luận nào. Tuy nhiên, Hoa Thịnh Đốn loan báo việc tăng quân số Mỹ ở Jordanie từ 250 người lên 1000 người, trong số đó có những quân nhân Mỹ tham dự cuộc tập trận hỗn hợp Mỹ và Jordanie trong tuần qua, số quân Mỹ tham dự cuộc tập trận hỗn hợp này khoảng trên 700 người!
 
Về phiá quân nổi dậy Syrie thuộc quân đội Syrie tự do, phe này nói đã nhận được các võ khí tân tiến..một số khả dĩ thay đổi các chiến trận, theo lời phối trí viên chánh-trị và truyền thông Louai Moqdad của ASL. Ông này cho biết ASL chờ đợi việc các nước bạn Syrie họp ở Qatar ngày thứ bảy 22.06 sẽ loan báo chánh-thức việc võ trang cho quân nổi dậy. Trong sô ngoại trưởng các nước bạn Syrie gồm cả thảy 11 nước, các ngoại trưởng John Kerry (Mỹ), Laurent Fabius (Pháp), William Hague (Anh), Guido Westervelle (Đức) và Emma Bonino (Ý) gặp nhau trong ngày thứ bảy ở Qatar để bàn về việc giúp đỡ cho quân nổi dậy. Các nước chính này đã loan báo trong ngày thứ bảy việc 'việc viện trợ khẩn-cấp vật liệu và trang bị' cho quân nổi dậy nhằm cho phép họ đối phó với các tấn công tàn bạo của chế độ. Anh, Mỹ và Pháp cho biết các giúp đỡ sẽ thông qua ngõ thượng hội đồng quân sự Syrie (Haut conseil militaire syrien) thuộc lực lượng quân đội Syrie tự do (ASL)
Ngoại trưởng Laurent Fabius của Pháp cho biết đã cung cấp cho quân nổi dậy các trị liệu chống hơi sarin. Mỹ và Pháp  chắc chắn là Damas đã xử dụng hơi sarin trong khi Nga bày tỏ ngờ vực về việc này. 
 
Các nước bạn của Syrie đòi hỏi Iran và Hezbollah của Liban phải ngừng việc can thiệp vào tranh chấp ở Syrie. Pháp nói rằng cuộc tranh chấp hiện nay đang trở thành cuộc tranh chấp về tôn giáo, lối thoát duy nhất là giải pháp chánh-trị mà hiện nay giải pháp này đang ở tử-điểm! Thủ tướng Qatar, cheikh Hamad Ben Jassem Al-Thani đã kêu gọi các nước bạn của Syrie võ trang cho quân nổi dậy để buộc chế độ của Bachar al Assad phải thương thuyết, theo ông này, một giải quyết chánh trị chỉ có thể thực hiện được bằng cách thiết lập một quân bình trên diện địa để buộc chế độ phải chấp thuận thương thuyết về hoà bình. Ông al-Thani cũng kêu gọi các nước bạn Syrie đưa ra một 'lộ trình thư' với một thời khoá biểu  rõ ràng để bảo đảm việc giải quyết hoà bình bằng cách tăng cường chiến đấu của phe đối lập Syrie.."chúng ta cần phải mang đến mọi hình thức hỗ trợ cho các lực lượng đối lập..việc cung cấp vũ khí là phương tiện duy nhất để tái lập hoà bình". Al-Thani cho biết hỗ trợ hội nghị quốc tế về hoà bình Genève 2. Được biết Nga và Mỹ sẽ gặp nhau vào ngày 25.06 tại Genève để chuẩn bị cho Genève 2 có thể họp trong tháng 7; trước đây Genève 2 dự trù họp trong tháng sáu.
 
Tổ chức các nước bạn của Syrie (ủng hộ quân nổi dậy) gồm 121 nước nhưng trong phiên họp ở Doha vào ngày thứ bảy 22.06 chỉ có 11 nước tham dự, nhưng việc hỗ trợ cho quân nổi dậy không theo một phương cách chung, mỗi nước theo một cách riêng! Các nước tham dự gồm Pháp, Anh,Mỹ, Đức,Ý, Jordanie, Arabie Saoudite, Qatar, Emirats Arabes Unis, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập. 
 
Hội nghị quốc tế về hoà bình cho Syrie hay Genève 2 là do sáng kiến của Nga và Mỹ, nhằm tập hợp cộng đồng quốc tế với đại diện của đối lập và chế độ Damas trong một hội nghị nhằm đạt tới một giải quyết chánh trị. Đối với Nga, hội nghị này không có nghĩa là chế độ Damas phải đầu hàng - điều chận đứng đòi hỏi của đối lập việc al Assad phải ra đi!
* Vào ngày 18.06, Algetie và Tay Ban Nha tại Alger đã nhắc lại sự 'gắn bó' của hai nước này đối với giải pháp chánh trị. Ngoại trưởng Tay-ban-nha José Manuel Garcia-Margallo và ngoại trường Mourad Medelci của Algérie lượng định là tiến trình từ Genève 1 sang Genève 2 đang được củng cố. Theo ngoại trưởng Tay Ban Nha, "không có một giải pháp quân sự cho Syrie, phải có một giải pháp thương thuyết". Ngoại trưởng Algéria nhắc lại lập trường của Algérie là "chống mọi sự can thiệp nước ngoài vào Syrie và ở nơi khác " và " ngày nay chỉ còn giải pháp nào khác là mở ra một cuộc đối thoại giữa những phe ở Syrie". Ngoại trưởng Tay Ban Nha mong muốn rằng hội nghị Genève 2 sẽ đưa tới một giải pháp chánh trị và một cuộc đối thoại giữa những phe ở Syrie để chấm dứt bạo động gây tang tóc cho Syrie!
 
Trong cuộc thăm viếng Doha ngày 22.06 của tổng thống Pháp Hollande, vấn đề Syrie cũng đã được đề cập tới. Theo ông Hollande, Pháp và Qatar "đã có một khảo hướng chung để tìm một giải pháp và như thế để giúp đỡ đối lập tự bảo vệ và chiếm được những vị thế trên diện địa..Nhưng,chúng tôi cũng muốn tìm một lối thoát chánh trị..Chúng tôi ý thức điều tương quan lực lượng sẽ chỉ dẫn hướng và nhịp của giải pháp chánh trị". Nhưng điều đáng lưu ý nhất là ông Hollande đã kêu gọi phe đối lập"tái chiếm những vùng rơi vào tay nhóm cực đoan ở Syrie". Điều cho thấy có một sự thay đổi 'kín đáo' trong lập trường của Pháp trong việc giải quyết khủng hoảng ở Syrie.
 
Có thể nghĩ là một khảo hướng thương thuyết đang được dàn xếp. Những tin tức bên lề cuộc họp các nước bạn của Syrie nói là có ít nhất hai nước trong số 11 nước tham dự không đồng ý về việc gởi võ khí và điều đáng ngạc nhiên là Anh là một trong hai nước đó.. Và việc kêu gọi quân nổi dậy chiếm những vùng do phe cực đoan kiểm soát trong một hình thức nào đó đã khiến phe đối lập trở thàn 'đồng minh bất đắc dĩ' của chế độ Damas vì chế độ này tuyên bố chống lại 'bọn khũng bố' Ngược lại, nếu quân nổi dậy ở giữa hai lằn đạn của chế độ Damas và của phe quá khích, liệu ASL sẽ đứng vững. Cuộc chiến ở Syrie, nếu do những người Syrie đảm nhiệm, việc giải quyết xem chừng nằm trong tay các đại cường với những mặc cả, trao đổi, tương nhượng về quyền lợi trên thế giới.
 
Nhữ Đình Hùng/tổng hợp & bình luận/23.06.2013
 
----------------
 
Nguồn: báo chí Pháp-ngữ và: