Quyết nghị của HĐBA LHQ về việc phá hủy vũ khí hoá học của Syrie: Nga và Iran được hưởng lợi!
 
 
Nhữ Đình Hùng
 
Kể từ khi có cuộc khủng hoảng ở Syrie, đây là lần đầu tiên HĐBA LHQ thành công trong việc phê chuẩn một quyết nghị về Syrie. Toàn thể 15 thành viên của HĐBA LHQ đã phê chuẩn  vào tối thứ sáu 27.09 rạng ngày thứ bảy 28.09 quyết nghị về việc phá hủy kho vũ khí hoá học của chế độ Bachar Al-Assad.

HĐBA LHQ tối ngày 27.9.2013
Quyết-nghị này đã có thể đạt tới sau khi thoả hiệp ở Genève giữa Nga và Mỹ vào giữa tháng chín nhằm tránh một can thiệp quân sự vào Syrie đổi lại việc Syrie đặt kho vũ khí hoá học dưới sự kiểm soát của LHQ. Sau thoả hiệp ở Genève, Nga và Mỹ đã có những cuộc thảo luận gay cấn về việc trừng phạt Syrie nếu nước này không có thành tâm thiện ý trong việc  để kiểm soát và phá hủy kho vũ khí hoá học của nước này. Mỹ muốn việc trừng phạt Syrie nếu nước này gây trở ngại cho việc kiểm soát vũ khí hoá học được thi hành tự động theo điều VII của Hiến Chương LHQ nhưng điều này không được Nga đồng ý. Nếu như Mỹ đạt được việc Nga và Trung Hoa đồng ý về việc có một quyết nghị mạnh, có tính cách cưỡng chế với Syrie, ngược lại, không có việc trừng phạt tự động. Vì thế, quyết nghị dự trù việc HĐBA khả dĩ tuyên cáo một trừng phạt nếu kế hoạch kiểm soát và phá hủy vũ khí hoá học không được tôn trọng. Nhưng, việc này cần có một quyết nghị khác, trong trường hợp đó, Trung Hoa và Nga, nhất là Nga, vẫn có thể dùng quyền phủ quyết để bảo vệ 'nước bạn' Syrie! Và trong trường hợp có trừng phạt, Nga đặt điều kiện là những trừng phạt này phải tương xứng  với các cáo buộc và phải được chứng tò '100%' là Syrie không làm đúng!

TTK LHQ Ban Ki Moon
Kho vũ khí hoá học của Syrie được Hoa Kỳ đánh giá là một trong những kho vũ khí hoá học quan trọng nhất trên thế giới. Quyết nghị của HĐBA LHQ về việc phá huỷ kho vũ khí hoá học của Syrie có một tầm quan trọng đặc biệt, đây là lần đầu tiên một quốc gia bị cưỡng chế phải làm việc này, điều này có thể mở ngõ cho việc áp dụng đối với những quốc gia khác trong vùng trong số đó có Do Thái . Liên đoàn ả rập đã đưa ra điều này nhưng...bị bác!
 


Trước khi HĐBA LHQ nhóm họp, 'Tổ chức cấm vũ khí hoá học' (OIAC) trong đêm thứ sáu 27.09 đã đưa ra một lộ trình thư cho việc phá huỷ kho vũ khí hoá học của Syrie, theo đó, một toán thanh tra sẽ đến Syrie trong đầu tuần tới và tất cả các địa điểm trong danh sách chánh thức do Syrie chuyển giao cho OIAC sẽ phải được thanh tra chậm nhất 30 ngày sau khi quyết nghị được phê chuẩn. Nếu như Syrie không theo đúng kế hoạch do quyết nghị đưa ra về việc phá huỷ vũ khí hoá học, OIAC có thể 'đệ trình vấn đề trực tiếp để lưu ý LHQ. Việc phá hủy toàn bộ vũ khí hoá học của Syrie trên nguyên tắc phải được thực hiện từ nay cho đến chậm nhất là giữa năm 2014. Ngoài ra, vẫn theo lộ trình thư này, các toán thanh tra có thể đến cả những địa điểm không có ghi trong danh sách đệ trình.

NT MỹJohn Kerry -  Đặc sứ LHQ Lakhdar Brahimi - NT Nga Serguëi Lavrov
Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc, ông Ban Ki Moon, nói rằng công-đồng quốc-tế đã ấn định như là mục tiêu việc thực hiện một hội nghị vế hoà bình cho Syrie gọi là "Genève 2" vào giữa tháng mười một. Những tiếp xúc sẽ bắt đầu trong tháng mười để chuẩn bị cho cuộc họp này và đặc sứ của LHQ về Syrie, ông Lakhdar Brahimi, sẽ duyệt xét các chuẩn bị vào cuối tháng mười.

Cho đến giữa tháng chín, thái độ của Pháp là phải có một can thiệp quân sự vào Syrie, nói là để trừng phạt chế độ Bachar al Assad đã xử dụng vũ khí hoá học. Nhưng khi Obama 'xuống thang', đưa vấn đề ra quốc hội để xin biểu quyết, Pháp bị lỡ bộ. Và để chứng tỏ sự độc lập đối với Mỹ, ngày 24.09.2013, tổng thống Pháp đã nhận gặp gỡ tổng thống Iran theo lời yêu cầu của ông sau này. Trong khi đó tổng thống Mỹ từ chối gặp tổng thống Iran.

Việc giải quyết cuộc khủng hoảng ở Syrie đã tạo ra một số xáo trộn trong lãnh vực bang giao quốc tế.

*Nga, bị coi là sụt hạng sau khi Liên Sô tan rã, đã đang trở lại chánh trường quốc tế như một quốc gia có khả năng can thiệp, tạo lại hình ảnh một tình trạng thế giới lưỡng cực: việc giải quyết  vấn đề vũ khí hoá học của  Syrie hoàn toàn do sự thương thuyết giữa Nga và Mỹ - và Nga ở thế thượng phong và Pháp không có lô an ủi : không có việc trừng phạt Syrie, không có việc áp dụng điều khoản VII, và cũng không có việc truy tố trước toà án hình sự quốc tế  (CPI).

NT Pháp Laurent Fabius
Và về giải pháp chánh trị cho Syrie, điều mà Pháp và phe đối lập Syrie từ chối cho đến nay, sáng kiến về G2 cũng do bộ đôi Nga- Mỹ! Mặc dù thế, trước khi có biểu quyết  tại HĐBA LHQ về vấn đề Syrie, ông Laurent Fabius, ngoại trưởng Pháp cũng đã nói "hồ sơ về hoá học chỉ là một khiá cạnh của thảm trạng Syrie...Nếu người ta muốn chấm dứt sự tàn sát, không có một giải pháp nào khác hơn là thúc đẩy lại tiến trình chánh trị".

*Iran, nước bị đe dọa vì vấn đề "phát triển nguyên tử có mục tiêu quân sự" , trong  cuộc giải quyết vấn đề khủng hoảng Syrie, đang lấy lại cảm tình của cộng đồng thế giới và đang ra khỏi sự cô lập. Tổng thống Pháp Hollande đã nhận lời tiếp tổng thống Iran, ông Hassan Rohani. Điều đáng lưu ý là ông Hollande  tại đại hội đồng LHQ đã nói "nước Pháp chờ đợi nơi Iran những cử chỉ cụ thể chứng tỏ nước này từ bỏ một chương trình nguyên tử quân sự ngay như khi họ có quyền về một chương trình dân sự".

TT. Iran Rohani - TT Pháp Hollande 24.9.2013
Ông Hollande đã tiếp ông Rohani trong văn phòng của phái đoàn Pháp tại Liên Hiệp Quốc trong khi ngoại trưởng Pháp có những thảo luận với ngoại trưởng Iran. Ông Hollande là vị nguyên thủ tây phương đầu tiên đã tiếp tổng thống Iran Rohani.

Ba ngày sau khi được tổng thống Hollande tiếp kiến, một biến cố khác cho thấy Iran đang ra thoát khỏi sự cô lập. Đó là việc tổng thống Mỹ Obama đã gọi điện thoại cho ông Rohani, tổng thống Iran vào ngày thứ sáu. Khi ông Obama tuyên bố "vừa rồi, tôi mới gọi điện thoại cho tổng thống Iran, ông Rohani", điều này có một hiệu quả vừa bất ngờ, vừa ngoạn mục. Bất ngờ vì cách đó mấy ngày trước, ông Obama từ chối tiếp ông Rohani, ngoạn mục vì bang giao giữa Hoa Kỳ và Iran đã bị gián đoạn từ năm 1980. Ông Obama cũng nói thêm là đã thảo luận với ông Rohani về những toan tính đang có giữa hai bên để đạt tới một thoả hiệp về nguyên tử của Iran.

TT Obama cho biết đã điện thoại cho TT Rohani ngày 27.9
Điều tuyên bố của ông Obama đã được ông Rohani xác nhận trên chương mục Twitter của ông gần như đồng thời với lời tuyên bố của ông Obama. Cả hai vị tổng thống đã quyết định để cho ngoại trưởng hai nước, Mohammad Javad Zarif của Iran và John Kerry của Mỹ, nhiệm vụ chuẩn bị 'ngay khi có thể' về những điều kiện cho một sự 'hợp tác cần thiết'. Tổng thống Hassan Rohani, người vừa được bầu vào mấy tháng trước để thay thế Mahmoud Ahmadinejah, được coi  là một người ôn hoà và đã cho thấy những dấu hiệu cởi mở với tây phương.


Theo một nguồn tin ngoại giao Mỹ ẩn danh, chính ông Rohani đã yêu cầu nói chuyện với tổng thống Mỹ  trước khi rời LHQ và ông Obama đã điện thoại khi ông Rohani đang trên đường ra phi trường. Sau cuộc điện thoại, ông Obama đã chào từ biệt bằng tiếng Farsi và ông Rohani đã chào từ biệt bằng tiếng Mỹ. Việc gián đoạn liên lạc từ hơn 30 năm qua coi như chấm dứt nhưng việc tái lập bang giao hãy còn khó khăn như lời tổng thống Obama:  'Việc đơn giản là việc gọi (điện thoại) này là cuộc tiếp xúc đầu tiên giữa tổng thống Mỹ và Iran kể từ 1979 cho thấy sự  nghi kị sâu xa ngự trị giữa hai nước... nhưng cũng cho thấy một sự có thể để vượt qua chuyện khó khăn này..Tôi tin rằng có một cơ sở cho một giải pháp với Téhéran'.

TT Rohani trở về Téhéran trong vinh quang ngày 28.9
Trong ngày thứ năm 26.09.2013, ngoại trưởng Mỹ Kerry và ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif đã gặp nhau để bàn về vấn đề nguyên tử, ngoại trưởng Iran cũng đã có những thảo luận với ngoại trưởng các cường quốc, tất cả đã đồng ý để thảo luận về vấn đề nguyên tử của Iran tại Genève vào các ngày 15 và 16 tháng 10.

Có thể nói không sợ lầm lẫn,đề tài nguyên tử của Iran đã làm lu mờ kết quả của HĐBA LHQ về việc kiểm soát và phá hủy vủ khí hoá học của Syrie.

 Ngay sau khi quyết nghị về kiểm soát và phá hủy vũ khí hoá học tại Syrie được HĐBA LHQ thông qua, tổng thư ký LHQ Ban Kimoon đã tuyên bố "tối nay, cộng đồng quốc tế đã hoàn tất nhiệm vụ của nó..Đây là dấu hiệu hy vọng đầu tiên ở Syrie kể từ lâu". Obama đã coi quyết nghị này là 'một thắng lợi lớn lao của cộng động quốc tế'. Ngoại trưởng Mỹ Kerry coi rằng quyết nghị này sẽ cho phép 'loại trừ một trong những kho vũ khí hoá học lớn nhất trên thế giới, trong một vùng rất bất ổn của thế giới' những vẫn còn tiếp tục đe dọa là sẽ có những hậu quả nếu như chánh quyền Syrie không tôn trọng các cam kết của họ. Về phía Pháp, ngoại trưởng Laurent Fabius nói 'cuối cùng, HĐBA xứng đáng với danh xưng của nó'. Đối với Syrie, ngoại trưởng Pháp vẫn giữ giọng răn đe 'việc hợp tác của Syrie phải là không điều kiện, hoàn toàn trong suốt'.

Ahmad Jarba
Về phiá đối lập Syrie, đương nhiên là phải  ngậm bồ hon làm ngọt Ahmad Jarba, chủ tịch của Liên hiệp quốc gia Syrie (CNS) nói là 'chúng tôi đã mong muốn có một quyết nghị trong sáng hơn..Chúng tôi đã mong muốn có hơn thế một chút, nhưng chúng tôi hài lòng về quyết nghị này, chúng tôi có thể thích ứng với nó'. Về việc tham dự hội nghị Genève 2, ông Jarba cho biết 'chúng tôi mong muốn đến đó nhưng mục tiêu của Genève cần phải rõ ràng...Đó mà một dịch chuyển về dân chủ, nó không thể là một sự đối thoại bất tận với chế độ'. Nhưng với quyết nghị về việc kiểm soát và phá hủy vũ khí hoá học ở Syrie, người đối thoại chánh thức của cộng đồng quốc tế là chế độ của Bachar al-Assad và thời hạn cuối cho việc phá hủy toàn bộ vũ khí hoá học là giữa năm 2014, vào lúc đó có cuộc bầu cử tổng thống ở Syrie và đây là một chuyển quyền có tính cách dân chủ!

Bachar Jaafari
Về phiá Syrie, thiện cảm dành cho Pháp hầu như không có, nêu không muốn nói là ngược lại. Bachar Jaafari, đai sứ Syrie ở LHQ đã 'tấn công' ngoại trưởng Pháp đúng bài bản, coi nước Pháp đã phạm nhiều sai lầm trong hồ sơ Syrie, đã tác động một cách tay mơ hơn là chuyên nghiệp. "Tôi cũng khuyên ngoại trưởng Pháp đọc  quyết nghị với sự chú ý...Bằng cách đọc quyết nghị, tổng trưởng sẽ kết luận là kể từ nay, ông ta cũng như nước ông ta sẽ không được phép vi phạm các phê chuẩn của quyết nghị. Quyết nghị này cấm chánh quyền Pháp khới dậy sự khủng bố, khơi dậy sự bạo động ở Syrie. Nó cấm Pháp và ngoại trưởng đóng góp vào việc làm trầm trọng hơn tình hình quân sự ở Syrie bằng cách cung cấp võ khí và hậu thuẫn chánh trị… Ông ngoại trưởng tại HĐBA, ông đọc văn bản, hình như ông không hiểu ý nghĩa của quyết nghị này'.

Một phái đoàn thanh tra của LHQ sẽ bắt đầu công việc ở Syrie vào thứ hai 30.09. Cho đến nay, các chuyên gia về vũ khí hoá học ở Syrie coi như Syrie đã thành thực trong việc cung cấp danh sách các địa điểm có chứa vũ khí hoá học, theo họ, danh sách này phù hợp trên 90% danh sách họ có. Ngoài các địa điểm được kê khai, phái đoàn thanh tra cũng có quyền đến những địa điểm tình nghi không có trong danh sách. Vấn đề là liệu chế độ Damas có dành mọi thuận tiện cho việc thanh tra hay không và phái đoàn có gây thêm những khó khăn cho chế độ Damas hay không. Ngoài ra, liệu phe nổi dậy không lợi dụng việc này để tấn công vào các căn cứ của chế độ Damas. Tình hình vẫn còn tiếp tục căng thẳng, ngoài khơi Địa Trung Hải, các lực lượng hải quân Mỹ vẫn còn tại chỗ và Nga cũng đã đưa thêm chiến hạm đến vùng này. Điều cho thấy Nga đang trở thành một đối trọng của Mỹ.!

Nhữ Đình Hùng:tổng hợp/29.09.2013     
 
 
.Tham khảo:
-http://www.lemonde.fr/international/article/2013/09/27/syrie-la-resolution-de-l-onu-
consacre-le-succes-de-moscou_3485928_3210.html
-http://www.lexpress.fr/actualite/monde/proche-orient/syrie-l-onu-vote-la-resolution-
pour-la-destruction-des-armes-chimiques_1286139.html
-http://www.lexpress.fr/actualite/monde/proche-orient/vote-de-l-onu-sur-la-syrie-
victoire-ou-accord-au-rabais_1286204.html#IgEi6rwk4iJ46uWe.99
-http://www.francetvinfo.fr/monde/revolte-en-syrie/syrie-une-resolution-sur-les-
armes-chimiques-votee-a-l-unanimite-a-l-onu_422377.html
-http://www.atlantico.fr/pepites/syrie-onu-adopte-resolution-et-adresse-ultimatum-
bachar-el-assad-855080.html#cfoCOH0diDUOvwyp.99