Hội-nghị thượng-đỉnh lần thứ VI của khối BRICS

đưa ra một kiến-trúc mới về tài-chánh

 
Nhữ Đình Hùng
 
Vào đầu tháng 07.2014, Ba-Tây đã được nhiều người nhắc đến vì có cuộc tranh giải túc-cầu thế-giới 2914 , nhưng sau lễ bế-mạc, các chuyên-gia phân-tích về chính-trị thế-giới vẫn còn chú-ý đến Ba-Tây, nhất là đến các thành-phố Fortaleza và Brasilia, nơi có các cuộc gặp gỡ thượng-đỉnh của các nước trong khối BRICS (Ba-Tây, Nga, Ấn-Độ, Trung-Hoa và Nam Phi) vào các ngày 15 và 16 tháng bảy.   Đây cũng là dịp để vị tân thủ tướng Ấn-Đô, Narendra Modi, xuất-hiện trên chính-trường quốc-tế và có những gặp gỡ với các nguyên thủ của khối BRICS mà gần Ấn Độ nhất là Vladimir Poutine và Xi Jinping.
Hai ngày sau lễ bế mạc giải túc-cầu thế-giới 2014, Hội nghị thượng đỉnh lần thứ VI của khối BRICS đã bắt đầu vào ngày thứ ba 15 tháng 07 tại Fortaleza và ngày thứ tư 16.07 tại Brasilia. Khối BRICS không phải là một cộng-đồng các quốc-gia trong cùng một khu vực địa-lý như hiệp-hội các quốc-gia Đông Nam Á hay cộng-đồng Âu Châu... BRICS là một tập hợp các quốc-gia ở Á Châu, Âu Châu, Nam Mỹ và Phi Châu, nhờ đó, không bị các biến-động chánh-trị, kinh tế của một vùng chi phối. Mặc dù có những dị-biệt các quốc-gia này đã tập hợp thành một khối nhằm để xác định, hay đúng hơn, để bảo-vệ sự độc-lập của họ trước sự bành-trướng và bá-quyền của tây phương.
Năm nước thành viên của BRICS, những quốc-gia đang trỗi dậy, đã chánh-thức-hoá việc lập một ngân-hàng chung và một quỹ dự-trữ, nhằm để thoát khỏi sự chi-phối của đồng đô-la Mỹ và ra khỏi sự chi-phối của các định-chế tài-chánh quốc-tế có sau đệ-nhị thế-chiến như quỹ tiền tệ quốc tế FMI, của ngân hành thế-giới BM. Các nước thành-viên của BRICS đã có những nhường nhịn lẫn nhau để hội-nghị thượng -ỉnh lần VI này có kết quả tốt đẹp, nếu như trụ-sở của ngân-hàng phát-triển mới này được đặt ở Thượng Hải, chức vụ chủ-tịch đầu tiên được dành cho Ấn-Độ với nhiệm kỳ 5 năm và sau đó, nếu không có trở-ngại nào khác, nhiệm-kỳ thứ hai sẽ được dành cho Ba-Tây. Vốn sơ khởi là 50 tỉ đô-la, sẽ có thể nâng lên 100 tỉ đô la, được chia đều cho năm thành-viên. Mục tiêu của ngân hàng là tài trợ cho các dự-án hạ-tầng cơ-sở, điều được coi như thiết-yếu cho việc thúc đẩy lại sự phát-triển kinh-tế của các thành-viên trong khối, đặc-biệt là Ấn-Độ và Ba-Tây, và trong một chừng mực kém hơn, Nam Phi. Việc góp chung vốn 100 tỉ đô-la để làm quỹ dự-phòng (CRA: Contingent Reserve Arrangement hay Accord de Fonds de Réserves (theo tiếng Pháp))  không phải là điều ngoài tầm tay nếu nhìn vào mức độ dự-trữ ngoại-tệ của các nước này. Trung-Hoa sẽ có phần đóng góp quan-trọng nhất (41 tỉ đô la), các nước Ấn-Độ, Ba-Tây và Nga, mỗi nước 18 tỉ đô-la và Nam Phi, 5 tỉ.. Như vậy, khối BRICS đã có một khoảng cách với FMI và BM và mặc dù coi các định chế tài chánh của khối BRICS như là điều bổ túc cho các định-chế tài-chánh quốc-tế, khối BRICS rõ ràng đã có một sự tự-trị rộng rãi hơn, không còn bị bó buộc phải cải-tổ cơ-cấu kinh-tế  dưới áp-lực của các định-chế tài-chánh quốc-tế như FMI hay BM vì không còn cần đến các khoản vay của các định-chế tài-chánh này!
Do vấn-đề Ukraine, Nga đã bị loại ra khỏi khối G8 nhưng với kết quả của hội-nghị thượng-đỉnh BRICS lần thứ sáu, Nga đã không còn ở vị-thế bị cô-lập: các nước khối BRICS không hậu-thuẫn các quyết-định trừng phạt đối với Nga. Bên cạnh dự-phòng tài-chánh, Nga còn đề-nghị việc lập quỹ dự-phòng về năng-lượng, điều khiến người ta nghĩ đến một cuộc chiến năng-lượng  ( Chẳng phải là EIIL đang tấn công các vùng khai-thác hơi đốt, dầu hoả ở Irak, Syrie và quân nổi dậy có it nhiều liên hệ với Al Qaïda đang kiểm soát các vùng khai thác dầu hoả ở Libye?)
Tuy vậy, mọi việc không phải đều tốt đẹp. Ngân-hàng phát-triển BRICS với số vốn sơ khởi 50 tỉ đô-la có thể được tăng vốn lên đến 200 tỉ sau năm năm. Nếu như ngân hàng BRICS giúp giảm phí-tổn trong việc tài-trợ các dự-án, ngân-hàng này trở thành cạnh-tranh với các ngân-hàng đầu- tư ở địa-phương như BNDES (ngân-hàng quốc-gia phát-triển kinh-tế và xã-hội) của Brésil, ngân-hàng Exim Bank of China hay China Development Bank...Mặt khác, do việc trụ-sở của nhân-hàng phát-triển của khối BRICS đặt tại Thượng-Hải, các khoản cho vay có thể  bằng đồng Yuan, như thế đồng Yuan sẽ trở thành một thứ tiền tệ quốc-tế như đồng đô la, đồng euro, điều này sẽ giúp cho Trung-Hoa từng bước tăng cường vi-thế của mình trên chánh-trường quốc-tế.
Nói một cách chung,ngân hàng phát-triển của BRICS, trong tình-hình kinh-tế hiện tại trên thế-giới, vừa mang tính cách hợp-tác, vừa mang tính-cách cạnh-tranh về tài-chánh!
 

họp mặt thượng đỉnh khối BRICS lần thứ VI

 Mặc dù có những dị biệt, các quốc-gia thành-viên của khối BRICS trong cuộc hội-nghị thượng-đỉnh lần thứ VI này đã cho thấy quyết-tâm kết-hợp thành một khối vững chắc và giữ thế độc-lập của họ . Ngân-hàng phát-triển của khối BRICS đã là một dự-án có từ nhiều năm qua nhưng đã được nhanh chóng phê-chuẩn trong cuộc hội-nghi năm nay, 2014, một phần nào là do việc Nga bị loại ra khỏi G8, đây là một phản-ứng của các nước đang trỗi dậy để chống lại cái gọi là bá-quyền của tây-phương, nhất là Mỹ. Hội-nghị  thượng-đỉnh lần VI của khối BRICS đã diễn ra ở Ba-Tây, vì thế, không thể không để ý đến cái nhìn của nước này đối với các thành-viên tham-dự. Vladimir Poutine rõ ràng đang bị tây-phương cô-lập do cuộc khủng-hoảng ở Ukraine nhưng đã được tiếp đón niềm nỡ ở Ba-Tây. Được hỏi về điều này, một viên chức cao cấp của BạTây đã đặt câu hỏi ngược lại 'Người hùng ở Âu Châu, một phần nào là Poutine, đúng không'. Từ hội-nghị thượng-đỉnh BRICS (và đằng sau chuyến công du Cuba, Nicaragua, Argentine và Brésil), ông Poutine đã lấy lại vị thế quốc-tế: Nga là quốc-gia đối-trọng với Hoa-Kỳ. Nhiều bình-luận-gia đã coi việc thành lập ngân-hàng phát-triển của BRICS có tầm vóc kinh-tế hơn địa-chánh-trị. Nhưng, có thể nào tách rời tầm quan-trọng của hội-nghị thượng- đỉnh BRICS với chuyến công-du châu Mỹ la-tinh trước hội-nghị của ông Poutine và chuyến công-du châu Mỹ la-tinh sau hội nghị của Xi Jinping? Và điều lưu-ý là những nước hai ông này thăm viếng đều có một bang-giao căng thẳng với Mỹ! Đặc biệt là ông Xi Jinping đã tham dự lễ khai-mạc diễn-đàn CELAC (Communauté d'Amérique Latine et des Caraïbes gồm 33 quốc-gia) với Trung Hoa. Diễn-đàn đã trở thành Trung-Hoa CELAC có thể được coi như là để chống lại OEA (Organisation des Etats Américains: Tổ chức những quốc-gia Mỷ Châu). Đằng sai 'những nỗ lực để trở thành những bạn tốt và những đồng-minh có chung vận-mệnh', Trung Hoa đã để mắt tới những tài-nguyên thiên-nhiên địa-phương như dầu hoả, nông-phẩm, thép...Chuyến công-du Argentina, Venézuéla có tiềm-năng dầu hoả cao hẳn là một sự có tính-toán trong lúc nguồn cung-cấp dầu hoả từ Trung Đông cho thấy có một số bất trắc... Trung-Hoa và Brésil dự-trù hợp-tác thực-hiện hệ-thống xe lửa vận-tốc nhanh nối liền Brésil(bờ biển Đại Tây Dương) sang Pérou (bờ biển Thái Bình Dương). Những dự-án tái-thiết hoặc xây dựng hạ-tầng cơ-sở cũng được đề-cập đến. Đối với châu Mỹ la-tinh, Trung-Hoa hiện là đối-tác thương-mãi đứng hàng thứ hai!

hội nghị thượng đỉnh VI BRICS - Brésil

Hãy còn quá sớm để có thể nói các định-chế tài-chánh của khối BRICS có hữu-hiệu hay không và có đóng góp bền bĩ cho việc xây dựng một trật- tự kinh-tế và tài-chánh mới..Tương-lai sẽ cho biết nếu hai định-chế tài-chánh mới của BRICS có đạt đến tầm vóc của những tham-vọng của nó.

Khối BRICS với những quốc-gia ở cách xa nhau, trên những lục-địa khác nhau, có những thể-chế chánh-trị khác nhau, có những tiềm-năng kinh- tế khác nhau, nhưng cũng có chung những điểm giống nhau như là các cường-quốc địa-phương đang trỗi dậy, có một tham-vọng xây-dựng một trật-tự quốc-tế mới, một thế-giới đa-cực. Khối BRICS có khả-năng cung-cấp cho nhau các nguyên-liệu cần-thiết, có khả-năng tiêu-thụ các sản-phẩm của khối vì khối có gần một nửa dân-số thế-giới!

Trong tài liệu ' Le monde en 2025:la montée en puissance de l'Asie et la transition socio-écologique' của 'Direction général de la recherche de la commission européenne" đã đưa ra nhận xét  'từ 1945 đến 1990, thế giới đã là hai cực (USA- URSS). Từ 1990 đến 2008, Hoa Kỳ thành cực sức mạnh ở mức thế-giới. Từ 2008 đến 2025, có thể là thế giới trở thành nhiều cực...'.

Người ta có thể nghĩ đến việc hình thành một tổ chức quốc tế mới trong đó Hoa Kỳ và Âu Châu không còn có thể làm mưa làm gió nữa!

Nhữ Đình Hùng/29.07.2014

 

Tham khảo: