Liên minh Âu Á

 

Nhữ Đình Hùng

Ngày 05.12.2014, tổng-thống Pháp Hollande đã làm một chuyến viếng thăm Kazakhstan và sau đó, trên đường về, đã làm một chặng dừng ở Moscou, ở đó, ông đã gặp tổng thống Nga Poutine trong khoảng một giờ rưỡi. Kazakhstan có gì đặc biệt để tổng-thống Hollande làm một chuyến viếng thăm?

lienminh
Tổng thống Pháp và tổng-thống Kazakhstan

Việc viếng thăm Kazakhstan có những lý-do văn-hoá và kinh-tế như mở một trạm của Sorbonne ở Almaty  bằng cách hợp-tác với viện đại-học của  Kazakhstan, bảo-vệ quyền-lợi xí-nghiệp Pháp trong các dự án xây dựng hạ-tầng ở Kazakhstan...ngoài ra Kazakhstan còn là nước cung-cấp uranium và dầu hoả cho Pháp. Có tin  nói là tổng thống Nazarbaïev đã làm trung-gian cho việc ông Hollande làm trạm dừng ở Moscou, điều này cho thấy giữ vai trò trung-gian hoà-giải, một vai trò nói lên uy-tín của ông Nazerbaïev trong thời-kỳ hậu sô-viết. Cũng nên nhớ rằng ông Nazarbaïev đã ủng-hộ việc Nga kiểm-soát Crimée!  Nhưng ông  Nazarbaïev sẽ còn giữ vai trò trung-gian này bao lâu nữa, có tin là sức khoẻ ông có phần suy kém và ông đã giữ vai trò lãnh-đạo trong 25 năm qua. Trong khi đó, nước Kazakhstan có một vai-trò chiến-lược đối với Nga vì đã nằm trong Liên-Hiệp Âu Á. 

                                

Liên hiệp kinh tế Âu Á (vùng màu hồng)  So với Liên Sô vào năm 1991 ( vùng giới hạn bằng đường ranh màu xanh lá cây), người ta có thể thấy tham vọng của Poutine!

Vào ngày 29 tháng 05 năm 2014, một hiệp-ước về việc thành-lập  Liên-Hiệp Kinh-Tế Âu Á (Union économique eurasiatique) đã được ký kết giữa Nga, Bìélorussie và Kazakhstan. Sau đó, Arménie cũng ký tên gia nhập vào ngày 09 tháng 10 năm 2014. Hiệp ước sẽ có hiệu lực vào ngày 01.01.2015 sau khi đã được quốc-hội từng nước phê-chuẩn. Những nước Kirghizistan và Tadjikistan cũng bày tỏ ý muốn giâ nhập vào  Liên Hiệp Kinh-Tế Âu Á. Ý kiến thành-lập Liên Hiệp Kinh Tế Âu Á đã được tổng-thống Kazakhstan, Noursoultan Nazarbaïev, đề ra trong một diễn văn đọc tại đại học Moscou năm 1994 và đã được thủ tướng Nga Valadimir Poutine nhắc lại vào tháng 10 năm 2011. Sau đó, các nước Bìlorussie, Kazakhstan, Nga và Arménie đã ký kết một thoả-hiệp về việc thành lập Liên Hiệp Kinh Tế Âu Á vào năm 2015. Trong khi chờ đợi, một ủy ban Âu Á vả vùng kinh-tế Âu Á đã khởi sự hoạt động từ tháng giêng 2012. Theo Vladimir Poutine, Liên-Hiệp Kinh-Tế Âu Á được đặt trên những giá trị tốt nhất của Liên Sô.

   lienminh                                   
 Tổng thống Biélorussie, tổng thống Kazakhstan và tổng thống Nga

  Vùng kinh-tế chung của ba nước Biélorussie, Kazakstan và Nga gồm một liên-hiệp quan-thuế và vùng tự-do mậu-dịch đã được coi như là một sự hội-nhập kinh-tế một phần, có thể coi liên-hiệp kinh-tế Âu Á như là sự tiếp tục của các tổ-chức trên.Việc gia nhập vào Liên Hiệp Kinh Tế Âu Á của những nước nằm trong liên-bang sô-viết trước đây là điều phải nghĩ đến như Kirghizistan, Tadjikistan. Theo Dmitry Orlov, vùng kinh tế Âu Á còn có thể mở rộng ra cho Bulgarie, Cuba, Finlande, Hongrie, Mongolie, Tchèque, Venezuela và Vietnam.

Theo Dimitri Medvedev (tổng thống Nga khi thoả hiệp về vùng kinh tế Âu Á được ký kết), các kinh-nghiệm tích-cực và tiêu-cực của Liên Hiệp Âu Châu sẽ được kể đến và Liên-Hiệp Kinh-Tế Âu Á sẽ tránh các vấn đề dị biệt và hố ngăn cách kinh-tế giữa các thành-viên như trường-hợp vùng euro, bởi vì các thành-viên có một mức độ phát-triển kinh-tế, lịch-sử và giá-trị có thể so sánh được. Đây cũng là điều nhận xét của Chris Weafen, thành viên hợp tác với Macro-Advisory, một văn phòng cố-vấn kinh-tế ở Moscou. Theo ông này, các thành-viên của Liên Hiệp Kinh Tế Âu Á có những đặc-tính chung và có cùng một vấn-đề. Cả ba nước đều sống nhờ kỹ-nghệ khai-thác nguyên-liệu: Nga với hơi đốt và dầu hoả, Kazakhstan với hơi đốt và dầu hoả và Biélorussie với 'potasse' và nông nghiệp. Cả ba nước cũng có chung các vấn-đề tham-nhũng, bất-ổn về tiền tệ và thiếu đầu-tư. Theo Weafer, kinh-tế của ba nước rất cột buộc với nhau, lợi-ích có được (do việc liên hiệp kinh tế ) sẽ rất nhỏ. Nước hưởng lợi là Nga vì nước này đang bị tình trạng dân số bị già đi.

Vùng Liên Hiệp Kinh Tế Âu Á với 170 triệu dân và một không-gian tự-do lưu-thông tài-hoá kiểu Schengen sẽ là một vùng có sức thu hút với các nước chung quanh. Nhưng Nga đang bực bội về việc Ukraine đang ra khỏi ảnh-hưởng của Nga. Đây là một nước quan-trọng với 45 triệu dân và nếu gia-nhập vào liên hiệp kinh tế Âu Á, khối này sẽ trở thành một đối-trọng có thế-lực đối với Liên Hiệp Âu Châu. Hoa Kỳ đã nhìn việc này với con mắt nghi ngại, coi đây là khuynh-hướng tái-lập lại một liên-hiệp theo kiểu Liên Sô. Bà Hilary Clinton đã tuyên-bố vào tháng 12 năm 2012, khi còn giữ chức ngoại-trưởng, ' Điều này sẽ không mang tên URSS, điều này sẽ mang tên liên hiệp quan-thuế, liên-hiệp kinh-tế Âu Á, vân.vân...nhưng chúng tôi sẽ không bị lầm lẫn. Chúng tôi biết mục-tiêu của điều này và chúng tôi sẽ tìm những cách tốt nhất để làm chậm lại hay ngăn cản'. Phải chăng cuộc khủng-hoảng Ukraine xảy ra vào năm 2013 nằm trong tầm ngắm này, bởi vì trước đó, Ukraine có khuynh hướng xích lại với Nga! Vào năm 2013, Ianoukovitch đã nhích lại gần Nga nhưng ông ta đã bị lật đổ!

Không những Mỹ chống lại việc thành-lập Liên Hiệp Kinh Tế Âu Á, ngay cả Liên Hiệp Âu Châu cũng không mấy thiện cảm với việc này. Việc can thiệp của Liên Hiệp Âu Châu vào Ukraine không hẳn vì lý-do 'nhân đạo' mà vì liên-âu muốn mở rộng ảnh-hưởng về phiá đông! Vấn đề trong tương-lai là Ukraine sẽ phải lựa chọn giữa liên-hiệp Âu Châu và liên hiệp kinh tế Âu Á; Liên Âu mở rộng vòng tay, để Ukraine hội nhập vào kinh-tế Âu Châu với đề nghị một thoả hiệp kết hợp. Cũng có nhiều nước thuộc Liên Âu dè dặt trong việc nhận Ukraine vào Liên Âu, với những khó khăn về tài-chánh hiện-tại, liệu có phải là lúc nhận thêm một thành-viên có những khó khăn về kinh-tế?

Ukraine cũng có một quá-khứ chung với Nga và cho tới nay là đối-tác thương-mại hàng đầu của Nga. Việc gia-nhập liên hiệp kinh tế Âu Á không phải là không có lợi cho Ukraine như việc được cung cấp dầu hoả, hơi đốt với giá rẻ. Cân nhắc thiệt hơn là điều khó của chánh-quyền Ukraine ngày nay!

Vào đầu năm 2015, Liên Hiệp Kinh Tế Âu Á sẽ chánh-thức hoạt-động. Danh xưng này cho thấy cách hoạt-động của nó sẽ có phần giống với 'Thị trường chung Âu Châu' trước đây hơn là giống  'Liên Hiệp Âu Châu'. Nhưng xuyên qua liên-hiệp kinh-tế này, liệu Nga sẽ muốn tái-lập sự hội-nhập và hợp-tác một cách tân-tiến hơn và tổng-quát hơn giữa các nước thuộc liên-sô cũ, trong một thời-kỳ mà Liên Hiệp Âu-Châu gặp phải những khó khăn trong phát triển kinh-tế và suy-giảm ảnh-hưởng về chánh-trị. Vấn-đề đặt ra cho các nước Âu Châu là 'liệu rằng Nga có đủ phương tiện để thông qua Liên Hiệp Kinh Tế Âu Á tung trở lại một sơ đồ thế-giới lưỡng-cực. Về kinh-tế, có lẽ khó so với các nước cạnh tranh như Hoa Kỳ, Nhật, Trung Hoa, Brésil, Ấn Độ... Về ngoại-giao, đây là điều có thể vì cho đến nay, Nga vẫn giữ vai trò đó. Phải chăng đó là điều toan-tính của Nga?

Nhữ Đình Hùng/15.12.2014

 

Tham khảo:

http://info.arte.tv/fr/la-russie-veut-lunion-eurasiatique#sthash.FG4wREqa.dpuf

http://www.courrierinternational.com/article/2014/06/02/un-nouvel-espace-schengen-oriental

http://fr.wikipedia.org/wiki/Union_%C3%A9conomique_eurasiatique

http://www.politique-actu.com/dossier/vers-eurasie-alexandre-latsa/317838/

http://french.ruvr.ru/2014_05_30/L-Union-economique-eurasiatique-est-desormais-un-fait-reel-4881/

http://asie21.com/asie/index.php/asie-orientale/609-moscou-l-union-eurasiatique-et-l-energie-en-extreme-orient-remi-perelman-asie21-decembre-2011