Thời sự


Saïf al Islam Kadhafi đã bị bắt vào tối thứ sáu rạng thứ bảy 19.11.2011​
Tân chánh phủ Libye ra mắt

 

Việc Saïf al-Islam Kadhafi bị bắt sẽ đặt lại vấn đề quyền hạn của CNT và chánh quyền Libye.Chánh quyền Libye đã được loan báo trong ngày thứ ba 22.11.2011,điều cho thấy có nhiều khó khăn trong việc thành lập và những tranh chấp trong nội bộ CNT

Trong đêm thứ sáu rạng ngày thứ bảy 19.11.2011,Saïf al Islam Kadhafi đã bị các dân quân thuộc tỉnh Zenten bắt trong một vùng thuộc phiá nam Libye.Sau khi bị bắt giữ,ông Saïf al-Islam Kadhafi đã bị giải giao bằng phi cơ về Zenten.Những người nổi dậy ở Zenten đã giữ một vai trò quan trọng trong việc làm sụp đổ chế độ của Mouammar Kadhafi và họ đã quyết định giữ Saïf al Islam ở Zenten cho đến chánh phủ chánh thức của CNT trình diện.Điều này cũng giúp phía Zenten có điều kiện để mặc cả với CNT về việc tham dự chánh-quyền.



Những tin tức vừa qua cho biết Saîf al Islam Kadhafi đã bị người dẫn đường phản bội.Người này đã được hứa thưởng một triệu đô la để đưa Saïf sang qua biên giới Niger,đã bí mật liên lạc với phe Zenten để phục kích,trong khi đó người dẫn đường đã điều động để các xe của nhóm tháp tùng Saïf al Islam cách khoảng nhau khá xa để không thể tiếp ứng hữu hiệu,điều giải thích vì sao Saïf al Islam đã bị bắt khá dễ dàng. Năm nay 39 tuổi,Saïf al Islam Kadhafi đã từ lâu mong muốn tân tiến hoá đất nước của ông ta và bình thường hoá quan hệ với các quốc gia tây phương,nhưng kể từ khi có cuộc nổi dậy vào giữa tháng hai 2011,ông này đã có giọng điệu hiếu chiến và bảo vệ chế độ của thân phụ ông ta.Những người toán dân quân chận bắt ông ta  vào lúc 1g30trong đêm rạng sáng ngày thứ bảy đã bày tỏ sự ngạc nhiên về sự trầm tĩnh và can đảm của Saïf. Khi bị bắt,ông đã nói với họ hoặc là bắn một phát vào đầu ông ta,hoặc giải giao về Zenten. Ông đã bị bắt cùng với 5 người trong một đoàn xe gồm hai chiếc!

Saîf al Islam là người con cuối cùng của cố đại tá Kadhafi  bị bắt.Những người khác đã hoặc bị chết,hoặc đã trốn được sang Algérie hay Niger.Trong khi Algérie nói tiếp nhận việc tị nạn của gia đình của cố đại tá Kadhafi,người hướng dẫn nước Libye trước đây,vì lý do nhân đạo,Niger đang xét việc trục xuất người con của nhà cựu lãnh đạo Libye.Ba người con của ông Mouammar Kadhafi  được loan báo trước đây là đã tử trận,nhưng những nguồn tin mới đây do tân hoa xã căn cứ trên một nguồn tin dấu tên của CNT được thông tấn xã RIA của Nga lập lại thì Khamis vẫn còn sống và đang  ẩn náu trong một vùng cách Tripoli khoảng 90 cây số.Theo tân hoa xã,viện dẫn một nguồn tin của một viên chức giữ kín tên thuộc bộ quốc phòng CNT,Khamis,người con trai trẻ tuổi nhất của Mouammar Kadhafi hãy còn sống,theo như lời Saïf al Islam tuyên bố với đại diện CNT.Ngoài ra,các lực lượng của CNT đã định vị được Khamis tại Terhona,một thành phố cách Tripoli 90 cây số về phía đông nam.Việc bắt giữ ông này là vấn đề thời gian.Những lời khai của Saïf al Islam cũng giúp tìm bắt  cựu thủ lãnh tình báo al-Senoussi! Ông Khamis là người từng bị loan báo nhiều lần là đã chết nhưng sau đó lại bị cải chính!

Nhưng,thử thách lớn đối với chánh quyền Libye trong tương lai không phải chỉ là việc dành cho ông Saïf al Islam một sự xét xử công bình và hợp pháp nhưng còn là làm thế nào để thống nhất hàng ngũ của quân nổi dậy,giờ được gọi là cách mạng. Saïf al Islam bị dân quân ờ Zenten bắt và bị chánh quyền địa phương Zenten giam giữ.Theo Fred Abrahams thuộc tổ chức bảo vệ nhân quyền thì Saïf bị lực lượng dân quân bắt giữ và e rằng họ đã bắt giữ vì vị thế chánh trị trong lúc đang có việc thành lập một tân chánh quyền,vị tân thủ tướng đã được chỉ định sau hôm ông Kadhafi bị giết,đến nay đã một tháng và cho đến trưa thứ ba 22.11.2011 vẫn chưa loan báo thành phần chánh phủ.Thực ra,chánh quyền mới của Libye được dự định loan báo vào ngày chủ nhật 20.11 nhưng các quân nổi dậy cũ đã đưa ra nhiều yêu sách,đòi hỏi được dự phần trong tân chánh phủ và nếu điều này được thực hiện,khó có thể nói đó là một chánh quyền có hiệu năng sau đó,việc loan báo đã được triển hạn 48 tiếng và người ta chờ đôi được biết thành phần chánh phủ trong ngày thứ ba.Vẫn theo Abrahams,"việc xét xử Saïf al Islam Kadhafi là một trắc nghiệm lớn đối với chánh quyền Libye sau khi người ta thấy việc cố đại tá Mouammar Kadhafi và Mouatassim đã chết trong những hoàn cảnh như thế nào...Sự thách đố rất lớn vì có những sự phẫn nộ và các định chế tư pháp hiện nay chưa hoạt động được ở Libye.

Toà án quốc tế CPI cho biết vào tối thứ bảy là  Libye có nghĩa vụ phải giao cho họ Saïf al Islam Kadhafi vì ông này bị truy nã bởi một án lệnh của CPI nhưng không loại trừ việc Saïf có thể bị xét xử ở Libye.Nhà cầm quyền Libye đã loan báo trong tối chủ nhật họ mong muốn xét xử Saïf al Islam Kadhafi tại Libye vì tư pháp đ(a phương là qui tắc trong khi tư pháp quốc tế là biệt lệ,theo như tuyên bố của bộ trưởng tư pháp Mohammed al-Allagui."Chúng tôi có những bảo đảm cần thiết cho một việc xét xử công bình,đặc biệt là sau việc tu chính một đạo luật bảo đảm sự độc lập của tư pháp đối với hành pháp".Thủ tướng Abdel Rahim al Kib cũng cho biết là chánh quyền mong muốn Saïf al Islam Kadhafi được xét xử tại Libye.

Ngay hôm sau việc loan báo đã bắt được Saïf al Islam Kadhafi,có tin Abdallah Al-Sanoussi;trưởng tình báo của chế độ Kadhafi cũng đã bị bắt.Tin do phó chủ tịch CNT đồng thời cũng là phát ngôn viên của CNT,Abdelhafidh Ghoga loan đi trong một cuộc họp báo ở Tripoli:"Theo các tin tức mà chúng tôi nhận được của hội đồng quân sự Shaha (nam Libye),chúng tôi xác nhận việc bắt giữ Abdallah Senoussỉ. Theo ông Ghoga, việc xét xử Saïf al Islam và Senoussi sẽ xảy ra tại Libye vì đó là "một vấn đề thuộc về chủ quyền".

Senoussi năm nay 62 tuổi,là nhân vật hàng thứ ba của chế độ Kadhafi,sau Saïf al Islam (hàng thứ hai).Senoussi lo về tình báo,là anh em bạn rể với Mouammar Kadhafi.Ông này cũng bị tập nã theo án lệnh của CPI.Tin Senoussi bị bắt không được thủ tướng Libye xác nhận vì chưa có các chi tiết đầy đủ!Nguồn tin của CPI cũng không xác nhận việc Senoussi bị bắt!

 

 

*Nhìn lại cuộc nổi dậy ở Libye:

Tháng Hai/2011.
-15/02 -19/02 : biểu tình chống chế độ ở Benghazi và Al-Baïda thuộc đông Libye.Các cuộc biểu tình bị đàn áp mạnh mẽ nhưng vẫn cứ lan rộng ra.
-23/02 -25/02 :Một vùng rộng lớn dọc biên giới Ai Cập cho tới Ajdabiya,gồm Tobrouk và Benghazi lọt vào tay quân nổi dậy.
Tháng Ba/2011.
-10/03: Pháp là quốc gia đầu tiên thừa nhận CNT,được thành lập vào cuối tháng hai
-17/03: LHQ cho phép dùng bạo lực chống lại phe Kadhafi để bảo vệ giới dân sự
-18 và 19/03: phe Kadhafi tấn công Benghazi,thủ đô của quân nổi dậy. Lực lượng liên-hợp phản công đẩy lùi lực lượng Kadhafi về phía tây.
-31/03: OTAN chính thức lâm trận qua chiến dịch 'Protecteur unifìé'
Tháng Năm.
-11/05: Sau hai tháng giao tranh,quân nổi dậy chiếm được Misrata,cách Tripoli 200 cây số về phiá đông.
Tháng Sáu.
-29/06: Pháp thừa nhận đã thả dù vũ khí cho quân nổi dậy trong vùng núi Nefoussa (tây nam Tripoli.
Tháng Bảy: Quân nổi dậy lần lượt chiếm từ tỉnh này sang tỉnh khác.
Tháng Tám 
-20/08 : Khởi sự tấn công Tripoli
-23/08: Tripoli thất thủ với việc quân nổi dậy chiếm tổng hành dinh Bab al-Aziziya.
Tháng Chín.
-16/09:LHQ thừa nhận CNT
-21/09: quân nổi dậy chiếm Sabha và Wađan trong vùng sa mạc phiá nam          
Tháng Mười.
- 09 đến 11/10: quân nổi dậy bao vây và chiếm được các cứ điểm chiến thuật tại Syrte (viện đại học,trung tâm hội thảo Ouagadougou,bộ tư lệnh cảnh sát..)
- 17/10: quân nổi dậy chiếm Bani Wali.
-20/10:đại tá Kadhafi bị bắt và bị giết cùng với người con trai là Mouatassim.
-23/10: CNT tuyên bố giải phóng hoàn toàn nước Libye
-27/10: LHQ chấm dứt việc ủy nhiệm thi hành quyết nghị 1973 cho phép xử dụng bạo lực chống lực lượng theo Kadhafi.
-31/10: OTAN chấm dứt chiến dịch 'Protecteur unifié'. Abdel Rahim al-Kib,được CNT bầu làm thủ tướng để thành lập chánh quyền chuyển tiếp trước ngày 23/11
Tháng Mười Một.
-17/11: Nhóm huynh đệ hồi giáo chánh thức họp đại hội lần đầu tại Libye,kể từ 25 năm qua các sĩ quan quân đội Libye họp chỉ định một tham mưu trưởng nhưng bị các nhóm quân nổi dậy bác bỏ.
-18/11: Libye tái nhập vào Hội Đồng Nhân Quyền LHQ ( Conseil des droits de l'Homme)
-19.11: Saîf al-Islam Kadhafi bị bắt và bị giam ở Zenten.
-22/11:Sau một tháng tham khảo và thương thuyết gay go,Abdel Rahim al-Kib đã loan báo thành phần chánh phủ.Đây là một chánh phủ bao gồm các chuyên viên, nhưng những phe chính tham dự nổi dậy nắm những bộ quan trọng như Oussama al-Jouili, chỉ huy trưởng quân sự của Zenten, tỉnh đã bắt giữ Saïf al Islam Kadhafi, được giao chức tổng-trưởng quốc-phòng; Faouzi Abdelali, chỉ huy trưởng quân sự của Misrata, đơn vị đã bắt được và giết Mouammar Kadhafi và Mouatassim, được giao phó chức vụ tổng trưởng nội vụ. Bộ ngoại giao được giao cho Achour Ben Khaval,một người chưa được biết tới,thuộc địa phương Derna,được coi là nơi phát xuất cuộcnổi dậy!

Thủ tướng chánh phủ Abdel Rahim al-Kib cho biết trước khi ra mắt nội các là "chúng tôi đã làm việc cật lực để bảo đảm được là chúng tôi có một cái gì đó vững chắc,mạch lạc và có thể làm việc được' Trong một thông cáo,tân chánh quyền cho biết các ưu tiên là "an ninh, ổn định và trở lại cuộc sống bình thường bằng cách cung cấp các dịch vụ xã hội căn bản,bảo đảm việc trẻ em đi học trở lại và việc thanh toán lương bổng...đạt tới việc hoà giải quốc gia và thiết lập một nền tư pháp bảo đảm các quyền cá nhân... và bảo đảm cho các bị cáo một việc xét xử công bình...tái lập quân đội quốc gia và các lực lượng an ninh..."

Được biết trong cuộc diễn binh hôm thứ năm 17/11, khoảng hơn một chục  người thuộc  thành phần "quân nổi dậy'"đã có thể tiến sát khán đài danh dự để phản đối việc  'bị đặt ngoài lề' và đòi hỏi tiền bạc. Theo Andelhamid Mdhiheb, một cựu chiến đấu quân phiến loạn "Chúng tôi ở mọi chiến tuyến và chúng tôi không nhận được gì cả. Trong khi họ (những viên chức hữu trách) ngồi trên ghế và tổ chức những cuộc diễn binh rởm hàng ngàn đô la! Nhưng,thủ tướng al-Kib đã trấn an họ, hứa sẽ trả các  khoản trợ cấp một khi các ngân khoản của Libye ở hải ngoại được giải toả.

 

*Vài nét về tân thủ tướng Libye Abdel Rahim al-Kib

Tuỳ theo cách phiên âm,tên vị thủ tướng Libye còn được viết là Abdurrahim el-Keib.Ông này là một giáo sư đại học người gốc ở Tripoli,sống lưu vong lâu năm ở Mỹ.Ngày 31/10,vài giờ trước khi OTAN chính thức chấm dứt chiến dịch 'Protecteur unifié',ông al-Kib được bầu để thay thế cho ông  Mahmoud Jibril,thủ tướng đương nhiệm.Trước đó,ông Jibril đã tuyên bố sẽ từ chức khi Libye được hoàn toàn giải phóng! Ông al-Kib được bầu với 26 phiếu trên 51.al-Kib được coi là người hoàn toàn trái gược với Jibril.Chính al-Kib đã tiếp đón chủ tịch CNT Mustapha Abdeljalil khi ông này đến Tripoli.

Năm 1976,sau khi đậu cử nhân ở viện đại học Tripoli,al-Kib đi sang Mỹ. Ở đó,ông có những tiếp xúc với phe đối lập với chế độ của Kadhafi và vì thế,bó buộc phải sống lưu vong.Ông chỉ có thể gặp gỡ gia đình trong dịp hè và việc gặp gỡ diễn ra ở Maroc Tại đại học Bắc Caroline,ông đậu bằng tiến sĩ kỹ sư điện (doctorat d'inginierie électrique) và trở thành giáo sư. Năm 2005,ông rời Mỹ để sang'vương quốc Ả rập thống nhứt' (Emirats arabes unis) và giữ một chức trong ban giám đốc của Petrolum Institute. Ông đã giảng dạy ở đây, tại đại học của Mỹ, tại Sharjah trong hai năm.

Trong những ngày đầu cuộc nổi dậy,xem chừng không mấy người biết tới ông ngoại trừ những thành phần lãnh đạo CNT.Nhưng ông có sự ủng hộ của những người gốc ở Tripoli và các thành viên ở Benghazi và chưa kể các thế lực nước ngoài ủng hộ ông như Mỹ và một số nước Ả rập.Nội các của ông gồm 24 bộ đã bảo đảm việc phân phối quyền lợi giữa những phe nhóm và về vấn đề dầu hoả,các nước tây phương có thể yên tâm : tổng trưởng dầu hoả nguyên là một cán bộ cao cấp của công ty khai thác dầu hoả ENI của Ý đại lợi.

Nhữ Đình Hùng

(cựu SV ĐHSPSG, ban Sử Địa, khóa 1963-1967)

Tin tổng hợp  Le Monde,Le Figaro,Libération,Le Point,..các thông tấn xã/23.11.2011