Thời sự


Tình hình Tunisie

Ngày thứ bảy 10.12.2011,Quốc Hội lập hiến của Tunisie đã phê chuẩn một dự luật về việc tổ chức tạm thời tổ chức công quyền với một đa số 141 phiếu thuận và 37 phiếu chống. Trong bản văn cuối cùng được biểu quyết này đã có thêm hai điều khỏan về quyền miễn nhiễm của các dân biểu lập hiến và ngân hàng trung ương Tunisie trong khi đó đề nghị nằm giới hạn nhiệm kỳ của quốc hội lập hiến đã bị bác. Ủy ban  tổ chức tạm thời công quyền đã quyết định cho hoãn việc xét vấn đề 'hành chánh và tài chánh tự tri' (autonomie administrative et financière) của lập-hiến vì 'tính cách kỹ thuật phức tạp' theo lời của chủ tịch ủy ban Habib Kheder.
Theo chủ tịch quốc hội lập hiến Mustapha Ben Jaafar, luật về tổ chức công quyền tạm thời này  'thực sự là điểm khởi đầu cho việc xây dựng một nước Tunisie mới'và sau khi luật về việc tổ chức tạm thời tổ chức công quyền được thông qua, cuộc bầu tổng thống đã được diễn ra vào trưa thứ hai 12.12.,quốc hội lập hiến đã tổ chức bầu tổng thống và ông Moncef Marzouki đã được chỉ định vào chức vụ tổng thống.Cho đến nay,ông Moncef Marzouki được cử giữ chức xử lý quyền Quốc Trương nhưng sau cuộc bầu của quốc hội lập hiến,ông đã trở thành tổng thống của Tunisie với kết quả 153 phiếu thuận,3 phiếu chống và 44 phiếu trắng trên tổng số 202 phiếu bầu.Quốc hội lập hiến có 217 đại biểu. Ông Moncef Marzouki năm nay 66 tuổi,thủ lãnh của đảng Nghị Hội Cộng Hoà (Congrès pour la République) là người chống đối mạnh mẽ ông Ben Ali.Việc ông được bầu vào chức Tổng Thống không làm ai ngạc nhiên vì ông nằm trong bộ ba lãnh đạo hiện tại.Trong ngày thứ ba,ông Moincef Marzouki đã tuyên thệ nhậm chức tại dinh tổng thống và trong ngày thứ tư đã chỉ định ông Hamadi Jebali làm thủ tướng.Điều này cũng không có gì ngạc nhiên vì sau cuộc bầu cử quốc hội lập hiến ở Tunisie,chánh quyền chuyển tiếp đã nằm trong tay bộ ba Mustapha Ben Jaafar,Hamadi Jebali và Moncef Marzouki mà nhân vật quyền thế nhất là Jebali. Hamadi Jebali chỉ là nhân vật số hai của Ennahdha nhưng vì thủ lãnh của Ennahdha là Rached Ghannouchi sau khi lưu vong trở về Tunisie đã không chấp nhận bất kỳ một  vai trò trách nhiệm quốc gia nào và vì thế,cánh tay mặt của ông ta là Jabali sẽ điều hành quốc vụ của Tunisie sau thời kỳ Ben Ali! Tuy chỉ là Thủ Tướng nhưng thẩm quyền của Jebali rất rộng,bởi vì theo điều 10 của luật tổ chức tạm thời về tổ chức công quyền,được coi như một hình thức hiến pháp thu gọn,tổng thống phải 'hội ý' với thủ tướng trong chánh sách ngoại giao và trong việc bổ nhiệm hay bãi nhiệm các thủ lãnh trong quân đội!
Hamadi Jebali sẽ phải trình diện nội các của ông chậm lắm vào cuối tuần nhưng người ta cho rằng sẽ không có thay đồi nào quan trọng trong nội các chuyển tiếp.Tân nội các của Jebali sẽ phải được Quốc Hội thừa nhận,nhưng trên thực tế,việc thừa nhận này là điều đương nhiên vì liên hiệp chánh đảng của bộ ba đang nắm quyền đã đạt đa số quá bán!
Hamadi Jebali, năm nay 62 tuổi,là người thân tín của thủ lãnh đảng Ennahdha  và là tổng thư ký của đảng.Trong khi chủ tịch đảng Rached Ghannouchi lưu vong tại Anh, Jebali đã ở lại điều hành đảng và đã bị chế độ Ben Ali bắt giam trong 15 năm. Jebali đã từng du học tại Pháp tại Học Viện Quốc Gia Công Nghệ (Conservatoire national des Arts et Métiers = CNAM).Tại Pháp,ông đã gia nhập phong trào hồi giáo vào những năm 70 và khi trở về Tunisie vào năm 1978 ông đã gia nhập phong trào hồi giáo Tunisie MTI,tiền thân của Ennahdha.úc đó,Tunisie còn ở dưới thời Bourguiba.Ít lâu sau đó,phong trào hồi giáo bị đàn áp,Rached Ghannouchi phải lưu vong,Jebali đã  điều hành đảng kể từ 1981 nhưng sau đó cũng phải chạy trốn sang Pháp rồi xin tị nạn ở Tây Ban Nha.Sau khi Ben Ali lên cầm quyền,Jebali trở về nước năm 1989 rồi bị bắt vào năm 1990.Ban đầu,ông bị án một năm tù,kế đó bị gia tăng thêm 16 năm,trong đó có mười năm bị giam cách li.Ông được thả vào năm 2006.
*Việc phê chuẩn dự luật về tổ chức công quyền tạm thời (một  hiến pháp lâm thời) đã trải qua những tranh luận sôi nổi.Ngày thứ năm 08.12,điều khoản 7 của dự luật đã được thảo luận gay go.Điều khoản 7 này dự liệu 'trong những trường hợp ngoại lệ ngăn trở việc hành xử công quyền bình thường,quốc hội lập hiến có thể giao một phần hay toàn phần thẩm quyền lập pháp cho Chủ Tịch Quốc Hội,cho Tổng Thống Cộng Hoà và choThủ Tướng chánh phủ .Ba vị  này có thể ban hành các luật bằng Nghị Định sau khi đã hội ý,luật chỉ được áp dụng khi có đủ ba chữ ký'.Nếu như có những dân biểu hoàn toàn thuận cho việc này,đã có những dân biểu đòi phải tu chính,có những dân biểu chống đối hoàn toàn bởi vì,theo  như Iyed Dahmani (đàng dân chủ cấp tiến),Nooman Fehri (đảng Afek Tounes) đã nói đến việc trở lại chế độ độc tài "bởi vì không có giới hạn về thời gian cũng như không có định nghiã về trường hợp ngoại lệ được ghi vào điều khoản,gây ra sữ e ngại về việc trở lại chế độ độc tài...Chúng ta cần phải chú ý đến sự nguy hiểm của điều khoản này."Về điều này,Samir Dilou,đặc trách đối ngoại của Ennahdha đã nói rằng trong mọi hiến pháp trên thế giới đều có khoản dự trù chuyển quyền cho Hành Pháp.Tuy nhiên,sau đó,điều khoản này cũng đã được sửa chữa,nói rõ các tình trạng khẩn cấp,chiến tranh,thiên tai và thêm "một khi tình trạng ngoại lệ này đã qua,chủ tịch quốc hội hay ít ra một phần ba dân biểu sẽ phải mời các dân biểu còn lại để nhằm chánh thức loan báo chấm dứt giai đoạn ủy quyền và để xét lại các sắc luật hoặc để ban hành,để thay đổi hoặc hủy bỏ.
Điều 8 cũng được bàn cãi về tuổi có thể ứng cử tổng thống và hạn tuổi tối đa và vấn đề có hai quốc tịch vì đa số các dân biểu đều có hai quốc tịch.;Điều 9 nói về việc quốc hội lựa chọn...được sửa thành quốc hội bầu ra,ngoài ra thêm các thủ tục chỉ định ứng cử viên (ứng cử viên phải được ít nhất 15 dân biểu đề cử và mỗi dân biểu chỉ được đề cử một ứng cử viên).
Điều 10 nói về thẩm quyền của tổng thống bị chỉ trích dữ dội nhất vì chỉ có tính cách 'bù nhìn' đã chỉ được 138 phiếu thuận,2 phiếu chống.Phe đối lập từ chối không bỏ phiếu nhưng người ta ngờ rằng đây chỉ là một màn kịch vì phe của bộ ba lãnh đạo đã có đủ túc số để thông qua!
Điều khoản 16 nói về thẩm quyền của chính phủ cũng được thảo luận sôi nổi cuối cùng đã được biểu quyết gần đúng với dự thảo của ủy ban chuyên môn đưa ra với một thay đổi không đáng kể: thay vì dùng chữ chính phủ đã dùng chữ hội đồng tổng trưởng!Điều 16 qui định chức chưởng và quyền hạn của thủ tướng ,cho thấy thủ tướng mới thực sự là người lãnh đạo quốc gia còn tổng thống chỉ là một nhân vật 'nghi lễ'. Theo điều này,chánh phủ hành xử quyền hành pháp,ngoại trừ những điều thuộc khả năng của tổng thống.Nhưng điều 7 nói về quyền hạn của tổng thống thì ông này phải hội ý với  thủ tướng trong chánh sách ngoại giao và trong việc bổ nhiệm hay bãi nhiệm một thủ lãnh trong quân đội.Thủ tướng có quyền ban hành các sắc luật có tính cách lập qui và cá nhân,sau cuộc họp với hội đồng tổng trưởng và sau khi thông báo cho tổng thống.Ngoài việc chủ tọa hội đồng tổng trưởng,thủ tướng có quyền tạo lập, thay đổi hay bỏ các bộ và văn phòng nhà nước, tạo lập và thay đổi các định chế,các công sở và dịch vụ hành chánh,bổ nhiệm các chức vụ dân sự cao cấp..
Các dân biểu đã đề cập đến việc các công sở quốc gia và các chức vụ cao cần phải có tính cách trung lập như chức chưởng của tỉnh trưởng,của đại biểu và tổng giám đốc cũng như các cơ cấu về tài chánh và tham vấn như Hội đồng thị trường tài chánh,hội đồng cạnh tranh,ủy ban bảo vệ các dữ kiện cá nhân,với mục tiêu để duy trì và bảo đảm việc điều hành tốt đẹp.Theo các dân biểu đối lập Mohamed Chafik Zourkine,Slahed dine Zahhaf,Chokri Yahick,khả năng và sự xứng đáng là những tiêu chuẩn phải giữ để bổ nhiệm các viên chức dân sự cao cấp.Zourkine còn đề nghị lập ra một ủy ban gồm các chuyên viên do chủ tịch quốc hội,chủ tịch hội đồng tổng trưởng (thủ tướng) và tổng thống  chỉ định để lựa chọn các công chức cao cấp,ra khỏi chánh sách 'quota' (dành cho các đảng của bộ ba),cốt để bảo đảm tính cách trung lập của các định chế công,chỉ phục cho và duy nhất cho Tunisie!.Nhưng phe đối lập đã không thành công trong việc làm sửa đổi điều khoản này của ủy ban chuyên môn.Phe đối lập đã không tham dự việc bỏ phiếu cho điều khoản này.
Các điều khoản khác cũng đã được thông qua hoặc theo đúng dự thảo của ủy ban chuyên môn hoặc với một sửa chữa nhỏ không đáng kể.
Như thế,quốc hội lập hiến Tunisie được bầu ngày 23.10.2011 đã đưa ra một luật tổ chức tạm thời về tổ chức công quyền,một  'hiến pháp nhỏ' cho phép việc bầu ra  vị tổng thống và chỉ định một chánh quyền chuyển tiếp.Với 217 dân biểu của quốc hội,luật được phê chuẩn với 141 phiếu thuận,37 phiếu chống và số còn lại không bỏ phiếu!Luật này ấn định các điều kiện và thủ tục hành xử các quyền hành pháp,lập pháp và tư pháp cho đến khi có tổng tuyển cử và có việc ban hành một hiến pháp mới cho Tunisie thời kỳ sau Ben Ali.Các cuộc thảo luận có sôi nổi,có gay go nhưng người ta đã có thể biết trước kết quả vì phe 'bô ba' cầm quyền đã có được đa số quá bán.Cho tới nay,đảng Ennahdha vẫn nói họ là một đảng hồi giáo ôn hoà.Nhưng đảng này mới cầm quyền.Vấn đề còn phải chờ xem chánh sách của tân chánh quyền trong những ngày sắp tới!
Nhữ Đình Hùng/tin tổng hợp/14.12.2011

Tham khảo:

http://www.jeuneafrique.com/Article/ARTJAWEB20111214125424/tunisie-islamistes-ennahdha-pdptunisie-l-islamiste-hamadi-jebali-nouveau-chef-du-gouvernement.html