Chánh sách Nga, Trung Hoa ở Syrie

 

Nhữ Đình Hùng

Từ hơn mười tháng qua, chế độ của ông Bachar al-Assad ở Syrie đã gặp phải sự chống đối mạnh mẽ của dân chúng và đã cho thi hành những biện pháp đàn áp cũng không kém mạnh mẽ. Trong dòng cuốn của "muà xuân ả rập", một số nhà đối lập với chế độ của ông al-Assad đã thành lập một ủy ban quốc gia Syrie bao gồm những nhân sĩ, những nhóm Hồi giáo và những người  quốc gia tự do nhằm thành lập một chánh-quyền chuyển tiếp. Cùng lúc đó, một lực lượng quân sự cũng được thành lập, tổ chức quân đội giải phóng Syrie, gồm những sĩ quan và quân nhân rời bỏ hàng ngũ của chế độ al-Assad. Điều này đã đẩy Syrie vào tình trạng nội chiến và tạo cho chế độ của al-Assad một cớ để tấn công mạnh mẽ hơn nữa. Cho đến nay, theo LHQ, các cuộc chạm trán giữa quân trung thành với chánh quyền Damas và quân nổi dậy đã khiến có ít nhất 5000 người chết. Con số này bị chế độ Damas bác bỏ và nói rằng đất nước Syrie đang là miếng mồi của những toán vũ trang do ngoại quốc tài trợ và đã làm thiệt mạng trên 2000 quân sĩ và nhân viên của chánh quyền Damas. Liên đoàn Ả Rập vừa qua đã qua trung gian của Maroc, đệ trình một dự thảo quyết nghị về Syrie lên LHQ nhưng dự thảo này đã bị Nga và Trung Hoa dùng quyền phủ quyết bác bỏ. Đây là lần thứ hai một quyết nghị về Syrie do các quốc gia Ả Rập và tây phương hỗ trợ đã bị Nga và Trung Hoa ngăn chận. Trong khi đó, tại nước Syrie, các cuộc giao tranh trở nên dữ dội hơn và quân nổi dậy cho biết thiếu vũ khí. Một cuộc họp của Hội đồng quốc gia Syrie và lực lượng quân đội giải phóng Syrie đã diễn ra tại Qatar để tìm kiếm các hậu thuẫn về tài chánh và quân sự nhưng  các tổ chức nổi dậy ở Syrie nói rằng họ không xin giúp đỡ về nhân sự!

Trước sự bác bỏ của Nga và Trung Hoa về dự  thảo quyết nghị về Syrie,thử tìm hiểu thái độ của Nga và Trung Hoa.

*Trung Hoa

Trước đây, Trung Hoa đã không bỏ phiếu cho quyết nghị về Libye. So với Syrie, sự đàn áp của chế độ Khadafi với dân chúng không dữ dội bằng và ngay từ đầu cuộc nổi dậy ở Libye đã mang tính cách li khai. Khi bỏ phiếu chống lại quyết nghị về Syrie, Trung Hoa đã mang đến cho Syrie, một chế độ đang có những đàn áp mạnh mẽ đối với phiá nổi dậy, một sự ủng hộ. Điều này không làm đẹp cho hình ảnh Trung Hoa trên chánh trường quốc tế và cũng không giúp tăng cường quan hệ của Trung Hoa với những nước ả rập, nơi mà Trung Hoa có những tùy thuộc về vấn đề năng lượng.

Điều đầu tiên người ta có thể nghĩ đến là Trung Hoa không muốn bị trói tay như trong vấn đề Libye. Việc Trung Hoa không bỏ phiếu cho quyết nghị về Libye được hiểu như một sự chấp nhận tiêu cực về quyết nghị này. Nhưng TRung Hoa, cũng như Nga, đã không nghĩ đến việc 'diễn dịch' quá sức rộng về cách thi hành quyết nghị này. Từ việc thiết lập vùng cấm bay và bảo vệ thường dân đến việc oanh tạc vào các nơi trú ẩn của ông Khadafi khoảng cách hẳn là xa. Và việc bảo vệ thường dân với việc oanh tạc một đoàn xe bỏ chạy cũng không hẳn trong cùng mục đích. Lần này, Trung Hoa muốn được đóng góp vào việc giải quyết tình trạng ở Syrie, một cách để chứng tỏ Trung Hoa có một vai trò quốc tế để đảm trách.
Điểm thứ hai là cho tới trước cuộc biểu quyết, chỉ có Nga lên tiếng ủng hộ Syrie vì Nga có những quyền lợi tại đây. Sự yểm trợ của Trung Hoa đã giúp Nga không bị cô đơn với tin tưởng 'bánh ít đi,bánh qui lại'. Sự ủng hộ của Nga đối với Trung Hoa trong trận thế biển Đông sẽ là một điều quý báu. Và khi dùng quyền phủ quyết, Trung Hoa cho thấy khả năng khi cần có thể ngăn chặn các toan tính của tây phương nhất là Hoa Kỳ. Một điểm để có thể lôi kéo những nước đang trỗi dậy ở Á Châu cũng như Nam Mỹ, để tạo ra một thế giới đa cực như trong thời chiến tranh lạnh Liên Sô và Mỹ.

Trước các chỉ trích tây phương về việc Trung hoa xử dụng quyền phủ quyết 'quá lạm' , nhân dân nhật báo' của Trung Hoa cho biết nước này không dùng đến quyền phủ quyết trong những việc không có liên hệ đến nước này. Từ năm 1971 đến nay, Trung Hoa mới chỉ phù quyết có 8 lần, thua xa các nước khác!
Ngoài ra,Trung Hoa cũng đã bác bỏ các tin tức theo đó Trung Hoa đã bán vũ khí cho Syrie thông qua Iran.

*Nga

Cũng như Trung Hoa, Nga không muốn  thấy lại bài học Libye. Nhưng nếu trong bài học Libye, Trung Hoa không hậu thuẫn OTAN nhưng không đòi Khadafi phải ra đi. Ngược lại, Nga thiên về giải pháp Khadafi phải rời bỏ quyền lực. Trong trường hợp Syrie, thái độ của Nga cứng rắn hơn, hậu thuẫn cho chế độ của al-Assad, ít nhất là cho đến lúc này. Hơn thế, Nga tiếp tục thực thi các khế ước mua vũ khí của Syrie. Thực ra, khế ước mua vũ khí của Damas chỉ trị giá có vài trăm triệu đô la nhưng vấn đề không phải ở chỗ đó. Nga muốn chứng tỏ với các khách hàng rằng Nga là một nước giữ lời cam kết, không bị áp lực của những nước khác. Đây là điều quan trọng về thị trường vũ khí vì các nước mua vũ khí không phải luôn luôn là các nước dân chủ! Mặt khác, sai lầm của Nga về Lybie đã khiến Nga mất thị trường vũ khí của nước này. Mà kỹ nghệ vũ khí của Nga chiếm một vị trí quan trọng trong kinh tế Nga. Trong mùa bầu cử sắp diễn ra ở Nga, sự ủng hộ của giới kỹ nghệ vũ khí là cần thiết. Poutine đang nhắc lại thời kỳ Liên Sô xưng hùng xưng bá với Hoa Kỳ trong thời kỳ chiến tranh lạnh và mong muốn tái lập lại hình ảnh đó cho nước Nga ngày nay. Do đó, đã có thái độ cứng rắn trong vấn đề Syrie, chứng tỏ Nga vẫn còn vai trò quan trọng trên chánh trường quốc tế. Bằng lá phiếu phủ quyết trong quyết nghị về Syrie, Nga chứng tỏ vai trò ngoại giao không thể thiếu của Nga trong việc giải quyết các vấn đề quốc tế.

Về mặt chiến lược, căn cứ duy nhất của Nga ở Địa Trung Hải là Tartous, thuộc Syrie. Đây là nơi Nga đặt căn cứ radars để kiểm soát vùng Nam Âu và Trung Đông, đồng thời để theo dõi hoạt động của hạm đội Mỹ ở Địa Trung Hải, bộ tư lệnh Mỹ về Phi Châu.

Sự ủng hộ của Nga với Syrie cũng còn do ảnh hưởng của chính-thống giáo tại Nga. Giáo hội này đang có những phát triển mạnh sau khi Liên Sô sụp đổ và tại Syrie, những người theo Thiên Chúa Giáo phần lớn thuộc Chính thống giáo. Ngoài ra, Nga cũng còn muốn gởi một thông điệp cho khối dân Hồi giáo sống ở miền nam nước Nga. Cho đến nay, những người Hồi giáo đã có chung một thái độ: đó là việc không chấp nhận bị cai trị bởi những người không theo Hồi giáo. Như trong trường hợp ở Syrie, ông al-Assad là người thuộc giáo hệ 'alouite", không được những người Sunnite coi là Hồi giáo. Việc Nga ủng hộ al Assad như một thông điệp ngầm là Nga không chấp nhận quan điểm này của khối Hồi giáo (Và khi ủng hộ Nga, Trung Hoa cũng có lẽ đã e dè điều này sẽ cũng xảy ra cho Trung Hoa với khối Hồi giáo ở Tân Cương và một phần lớn ở Vân Nam).

Các phân tích gia cho rằng thái độ của Nga sẽ không thay đổi trong vấn đề Syrie vì từ sau khi Liên Sô sụp đổ, Nga chỉ được coi như cường quốc hạng nhì. Ngày nay, Nga đang làm công việc 'trở lại' và sẽ làm lại cuộc'chiến tranh lạnh', lần này có sự tiếp tay của Trung Hoa. Nhưng theo Julien Nocetti, nghiên cứu gia kết hợp của IFRI (học viên nghiên cứu Pháp về bang giao quốc tế), việc phủ quyết của Nga như là một hình thức làm "tăng giá trong một cuộc bán đấu giá' và trở thành đối thoại viên duy nhất với chế độ al Assad. Sau khi LHQ đã thất bại trong việc làm một quyết nghị về Syrie, Nga sẽ đưa ra các đề nghị thuận hợp cho phe đối lập ở Syrie, một đối lập vừa gồm nhiều thành phần vừa chia rẽ. Và tệ hại hơn, Nga cũng có thể thương thuyết với các thành phần liên hệ việc bỏ rơi al Assad hay ít nhất cũng là thay đổi thái độ với ông này. Nhưng trước mắt, Nga có một bang giao khá căng thẳng với các nước ả rập, đài truyền hình Al-Jazzera trình bày Nga như một nước thù nghịch với Hồi giáo, trong khi đó,Thổ Nhĩ Kỳ chỉ trích vị thế của Nga.
Ngược lại,Nga cũng dè dặt với Thổ và e ngại Qatar và Arabie Saoudite, những nước đã tài trợ cho cuộc nổi dậy ở Libye.

*Những nỗ lực để giải quyết vấn đề Syrie

Trong ngày thứ năm 09.02.2012, trong cuộc phỏng vấn dành cho nhật báo Asharq al-Awsat, nhân vật số hai của liên đoàn ả rập, Ahmad Ben Helli, cho biết liên đoàn ả rập nghĩ đến việc phối hợp với Nga và Trung Hoa trong nỗ lực nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng Syrie. Ông này cũng cho biết ngoại trưởng Nga Sergueï Lavrov đã có những tiếp xúc thường trực với tổng thư ký của liên đoàn Nabil al Arabi. Ben Helli cũng cho biết đã nhận được thông điệp của đại sứ Trung Hoa giải thích lập trường của Bắc Kinh về việc giải quyết cuộc khủng hoảng Syrie, cho biết Trung Hoa  sẵn sàng hợp tác với các nước Ả Rập về vấn đề này. Trung Hoa không loại trừ việc gởi một phái đoàn sang các nước Cận Đông để thảo luận về cuộc khủng hoảng Syrie.
Ngoại trưởng Nga đã làm một chuyến công du sang Damas và được dân chúng ở Damas tiếp đón nồng nhiệt. Trong khi đó, phe đối lập ở Syrie đã có một cuộc họp thảo luận tại Qatar!

Về phiá Thổ Nhĩ Kỳ, nước này cho biết chống lại việc có tiếp tực đổ máu ở Syrie nhưng cũng đồng thời chống lại mọi sự can thiệp từ bên ngoài, theo tuyên bố của Ahmet Davutoglu, ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ  trước khi lên đường sang Hoa Kỳ vào ngày thứ tư 08.02.2012 (Lập trường của Thổ trướcđây với Libye cũng giống hệt như thế). Thổ đã có những tiếp xúc với Qatar, Iran, Ý, Anh, Pháp về các vấn đề trong vùng. Thổ đề nghị một cuộc họp quốc tế để giải quyết một cách hoà bình cuộc khủng hoảng ở Syrie.

Trong khi đó, các nước tây phương cũng không muốn giải quyết cuộc khủng hoảng Syrie 'theo kiểu Libye" vì Syrie có những thế lực ủng hộ đáng kể đằng sau.

Nhữ Đình Hùng/Tin tổng hợp/11.02.2012

Tham khảo:
http://blog.lefigaro.fr/geopolitique/2012/02/syrie-le-pacte-chine-russie.html
http://www.lexpress.fr/actualite/monde/proche-orient/syrie-quels-sont-les-scenarios-de-sortie-de-crise_1080417.html?xtor=RSS-3011
http://www.challenges.fr/monde/20120208.REU9125/ankara-veut-organiser-une-conference-internationale-sur-la-syrie.html
http://fr.ria.ru/world/20120209/193314540.html
http://fr.ria.ru/world/20120208/193304625.html
http://www.romandie.com/news/n/_Syrie_reunion_du_CNS_une_coalition_de_l_opposition_au_Qatar090220121502.asp
http://www.wsws.org/francais/News/2012/fev2012/seed-f10.shtml