Tình hình Syrie:
Chánh quyền Syrie tiếp tục đàn áp dữ dội phe nổi dậy,tây-phương chưa sẵn sàng để can thiệp

Nhữ Đình Hùng

Trong ngày thứ tư 15.02.12, tổng thư ký của OTAN, Anders Fogh Raussen, sau cuộc hội-kiến với tổng thống Ilham Aliev của Azerbaïdjan tại Bruxelles, đã ca ngợi sáng kiến của liên-đoàn ả-rập về đề nghị gởi đến Syrie một lực lượng quốc-tế duy-trì hoà-bình; tuy nhiên, ông cũng cho biết là OTAN không nghĩ đến việc can-thiệp vào cuộc khủng hoảng ở Syrie. Mặc dù ca ngợi các nỗ lực của Liên Đoàn Ả Rập, ông Rasmussen nghĩ rằng một giải pháp có thể tìm thấy ở cấp vùng. Ông này cũng tố cáo các bạo lực động ở Syrie, nhấn mạnh rằng 'việc thiết lập tự do và dân chủ là con đường duy nhất có thể cho nước này đang trong cuộc khủng hoảng". Liên-đoàn ả-rập, trong ngày chủ nhật 12.02, trong một cuộc họp tại Caire (Ai Cập) đã đề nghị sẽ cùng với LHQ gởi quân đến Syrie dưới hình thức lực lượng duy trì hoà bình, nhưng HĐBA đã không chấp nhận đề nghị này vì có sự chống đối của Nga và Trung Hoa. Điều này mở ngõ cho việc Syrie tiếp tục đàn áp những thành phần chống đối có võ trang. (Nga và Trung Hoa đã phủ quyết ngày 04.02 một quyết nghị lên án việc đàn áp đối lập của chế độ al-Assad. Nga và Trung Hoa e ngại việc lập lại kịch bản Libye!)

Từ mười tháng qua, chế độ của ông al-Assad đã đàn áp không nương tay phe đối lập. Phe đối lập lúc đầu nói là đây là một sự chống đối hoà bình nhưng đã nhanh chóng chuyển sang hình thức giống như Libye trước đó với việc thành lập hội đồng quốc gia Syrie (CNS), quân đội Syrie tự do (ASL), cuộc nổi dậy này đã tiến sang hình thức nội-chiến. Syrie nói là nước này đang là miếng mồi của các nhóm vũ trang được nước ngoài tài trợ.

Liên đoàn ả-rập trong cuộc họp ở Caire vào ngày chủ nhật 12.02 đã đưa ra đề nghị thành lập một lực lượng duy trì hoà bình Ả Rập và LHQ và cho biết liên đoàn có thể viện trợ và vũ trang cho phe nổi dậy. Đề nghị của liên-đoàn được một số nước đón nhận với sự dè dặt. Nếu như nước Đức không tán thành việc can thiệp ở Libye trước đây, lần này, Đức ủng hộ đề nghị của liên đoàn ả rập, cũng như Ý. Ngược lại, Anh và Pháp là hai nước tích cực trong việc can thiệp vào Libye lại rất dè dặt trong việc can thiệp vào Syrie. Pháp cho biết sẽ "nghiên cứu mọi nhiệm ý do liên đoàn ả rập đưa ra kể cả việc gửi lực lượng hoà bình LHQ nhưng yêu cầu liên đoàn ả rập nói rõ "ý định, mục tiêu,và làm thế nào để đạt tới" nhưng 'mọi can thiệp mang tính cách quân sự bên ngoài chỉ làm tình hình trầm trọng hơn, hơn thế không có quyết định của HĐBA, cơ quan duy nhất cho phép can thiệp quân sự'. Phiá Anh, ngoại trưởng William Hugue bảo đảm không có vấn đề gởi quân tây phương đến Syrie. Trong khi đó, Nga đòi hỏi việc gởi quân sang Syrie phải được chánh quyền nước này chấp thuận và phải có trước hết một cuộc ngưng bắn. Theo ngoại trưởng Nga Sergueï Lavrov 'để dàn trải một lực lượng duy trì hoà bình, trước hết phải có sự cho phép của phe tiếp nhận. Thứ hai, để gởi một phái bộ duy trì hoà bình, như là người ta nói trong thuật ngữ (jargon) của LHQ, phải có một nền hoà bình để duy trì". Trong khi đó Washington nhấn mạnh việc không có hoà bình tại chỗ, việc gởi lính mũ xanh đến đây sẽ rất phức tạp. Tổng thống Mỹ và thủ tướng Anh đã có những thảo luận bằng điện thoại để 'phối hợp chặt chẽ nhằm gia tăng áp lực với chế độ (của an Assad)'. Trong khi đó Trung Hoa cho biết sẽ không bảo vệ bất cứ phe nào (trong cuộc tranh chấp) kể cả phe chánh quyền, theo lời của Wen Jiabao trong cuộc thượng đỉnh Trung Hoa và Liên Âu.

Những sự dị biệt ý kiến của cộng đồng quốc tế đã cho phép Damas mạnh tay đàn áp những người đối lập ở Syrie, đặc biệt là thành phố Homs đã bị oanh tạc dữ dội trong nhiều ngày qua. Trong ngày 22.02, một phóng viên Pháp và một nữ phóng viên Mỹ đã bị thiệt mạng do các oanh tạc của chế độ Damas. Nhiều ký giả khác bị thương đang chờ được di tản! Trong khi đó, phe nổi dậy đã cho phổ biến trên mạng một vidéo cho thấy một nữ phóng viên của báo Figaro bị thương trong ngày thứ tư, kêu gọi ngưng bắn và xin một xe y tế để chuyển vận về Liban vì cần được giải phẫu gấp.

Theo Hội Đồng Quốc Gia Syrie CNS họ đứng giữa hai lựa chọn xấu: "một sự can thiệp quân sự hay một cuộc nội chiến". Điều này cho thấy thẩm quyền chánh của đối lập tại Syrie đã nghĩ đến việc chấp nhận một sự can thiệp từ nước ngoài như là một giải pháp nếu không muốn nói là giải pháp duy nhất để chấm dứt việc bị đàn áp và tàn sát ở Syrie. Nhưng xem chừng các nước tây phương không sẵn sàng can thiệp như họ đã làm ở Libye, một mặt họ không có sự ủy mệnh của HĐBA LHQ, mặt khác, tình hình Syrie phức tạp hơn và sự can thiệp có nhiều hiểm tai hơn. Nga chống đối sự can thiệp nước ngoài vào Syrie vì sợ sẽ có một chánh quyền hồi giáo ở đây, trong khi Nga đang có những đụng độ với phe hồi giáo ở Tchétchénie và ở Daguestan, theo phân tích Fabrice Balanche, giảng sư ở viện đại học Lyon 2. Ngược lại, Nga có vẻ chấp thuận một  cuộc hưu chiến từng ngày cho phép Hồng Thập Tự cung cấp các viện trợ nhân đạo, nhưng không có việc thiết lập một hành lang nhân đạo vì điều này đòi hỏi có sự hiện diện có một lực lượng  quân sự nước ngoài hoặc của lính mũ xanh LHQ. Việc thoả hiệp với Nga và Trung Hoa về một lực lượng quốc tế, theo Pascal Boniface, giám đốc học viên nghiên cứu chiến lược quốc tế, rất khó xảy ra vì những nước này có cảm giác bị lừa ở Libye khi việc bảo vệ dân sự trở thành làm thay đổi chế độ.

Vả chăng, việc xử dụng không lực để bảo vệ dân sự như trường hợp Libye sẽ rất khó ở Syrie vì nước này có những hoả tiễn phòng không của Nga, điều này buộc các phi cơ tham chiến phải bay cao hơn và nhanh hơn đưa tới việc oanh tạc thiếu chính xác, sẽ gây tổn hại cho phiá dân sự. Chưa kể mật độ dân số ở Syrie cao hơn Libye nhiều. Như thế, cách tốt nhất là tham chiến trên đất. Nhưng không như Libye không có một quân đội mạnh vì Khadafi không tin vào sự trung thành của quân đội, lực lượng quân đội của chế độ al Assad lên đến 500.000 người, là lực lương quân sự đứng hàng thứ nhì trong khối ả rập và 90% sĩ quan thuộc gốc alaouite tức là cùng nhóm với al Assad. Khó có thể có việc có đào ngũ đông đảo trong phe Assad. Nếu như OTAN muốn tấn công vào Syrie, họ cần có sự hậu thuẫn của Arabie saoudite và nhất là Qatar, nước sau này đã giữ một vai trò trọng yếu trong việc loan tin và kích động cuộc nổi dậy ở Tunisie và Ai Cập qua đài truyền hình Al Jazira, đã tham chiến bên cạnh CNT ở Libye. Điều này có thể 'quốc tế hoá' chiến cuộc ở Syrie vì Nga có căn cứ quân sự ở Syrie và là căn cứ duy nhất của Nga trong vùng Địa Trung Hải, mặt khác Syrie có những nước ủng hộ trong vùng như Iran, Liban, Irak và trong một chừng mực kém hơn, Palestine và Jordanie. Irak sẽ làm chủ tịch liên đoàn ả rập kể từ đầu tháng ba để thay cho Qatar. Trong thời kỳ Qatar làm chủ tịch, Syrie đã bị cho ra rìa ở liên đoàn ả-rập nhưng hiện Irak đang đòi đưa Syrie trở lại liên đoàn ả rập!

Hơn thế, việc lật đổ al Assad có thể tạo ra một tình hình hỗn loạn ở Syrie. Tại nước này, các nhóm đối lập phân biệt theo vùng, theo tôn giáo, theo khuynh hướng chánh trị. Họ không có sự thống nhất với nhau. Tình hình ở Libye là một kinh nghiệm; cho tới nay, các toán dân quân chiến đấu vẫn hoạt động một cách độc lập. Giả sử như có việc lật đổ Al Assad. Tây phương được lợi gì? Nhất là trong năm nay, có bầu cử tổng thống ở Pháp và Mỹ. Thái độ của Mỹ trong cuộc chiến Libye là yểm trợ, nỗ lực chính là Pháp và Anh. Trong năm nay Pháp có bầu cử tổng thống. Những thiệt hại nhân sự ở A Phú Hãn đã khiến có câu hỏi đặt ra: tại sao tham chiến. Nhất là đang có khiếm hụt ngân sách. Việc Pháp trực tiếp tham chiến như ở Libye khó xảy ra cho trường hợp Libye. Cho nên, một mặt chỉ trích Nga và Trung Hoa đã phủ quyết  quyết nghị về Syrie, mặt khác, các nước tây phương trong bụng  lại hài lòng vì Nga và Trung Hoa đã giúp họ khỏi tham chiến ở Syrie.

*Có hay không có sự ngoại-nhập vào Syrie?

Nguồn tin Reuters ngày 14.03 cho thấy có sự xâm nhập người và võ trang từ phía Irak vào Syrie nhắm vào cuộc nổi dậy. Theo ký giả Khalid al-Ansary, những người xâm nhập này thuộc gốc sunnite ở dọc theo biên giới hai nước, một biên giới dài hơn 1000 cây số và việc canh phòng yếu kém. Trong thời kỳ có chiến tranh của Hoa Kỳ ở Irak, đã có những người sunnite từ Syrie sang giúp Irak...Ký giả al-Ansary của Reuters đã tiếp xúc với các viên chức trách nhiệm Irak về vấn đề an ninh và được cho biết là việc buôn lậu vũ khí có gia tăng và họ nghĩ rằng "có những quân chiến đấu dính líu với al Qaïda và một số nhóm vũ trang sunnite gởi người và vũ khí sang Syrie để chiến đấu với tính cách hỗ trợ tinh thần". Vừa qua, tướng Ahmed al-Khafadji thuộc bộ nội vụ Irak đã loan báo trên truyền hình việc tăng cường tuần tiểu dọc biên giới. Liban cũng đã ban hành biện pháp tương tự dọc biên thuỳ phiá bắc Liban. Cùng lúc đó, trong một vidéo của al Qaïda phổ biến, Ayman al-Zawahiri, người kế nhiệm cho Ben Laden, đã kêu gọi người hồi giáo ở Thổ, ở Jordanie và ở Liban ủng hộ phe nổi dậy trong việc lật đổ chánh quyền al-Assad bị coi là chống hồi giáo.

Trong khi đó, nguồn tin  của Mỹ cũng cho biết nhánh al qaïda của Irak có thể đã đứng đằng sau vụ khủng bố bằng vụ dùng xe có đặt chất nổ làm 28 người chết và 200 người bị thương ở Alem (Bắc Syrie). Theo Mathieu Guidère, một chuyên gia về al Qaïda, trong 11 tháng qua, người ta không thấy một yếu tố nào cho thấy có sự tham dự của thánh chiến quân (Djihadistes) và quân khủng bố. Trước sự bế tắc về cuộc khủng hoảng ở Syrie, Ayman al-Zawahiri đã tìm thấy một đường hướng chánh trị cho phép chứng tỏ sự hữu dụng của thánh-chiến. Thực ra, trong cái gọi là Muà Xuân Ả Rập, các nhóm khủng bố đã bị chấn động vì sự thành công của các phong trào tranh đấu một cách hoà bình cho dân chủ. Nhiều thành viên của al- Qaïda thuộc Magreb hồi giáo (Aqmi) đã cho thấy sự bối rối của họ trước thất bại của chủ thuyết chánh trị theo đuổi, thậm chí có người rời bỏ hàng ngũ. Theo imam Louai al-Zouabi, "phong trào hoà bình giờ đã chấm dứt...Nếu tây phương muốn kiểm chứng điều mà tôi đại diện về mặt quân sự, tôi sẵn sàng làm các chiến dịch quân sự ở những nơi được định trước". Theo Mathieu Guidère, 'al-Qaïda và các thánh chiến quân không có lực lượng nào để huy động, không có phương tiện để tiến đông đảo về Syrie. Các quân chiến đấu của họ không thấm thía gì trước một quân đội có tổ chức và được hỗ trợ về quân sự và tiếp liệu bởi Nga và Iran".

*Đại hội đồng LHQ lên án Syrie về việc đàn áp.

Ngày 19.12.2011, ĐHĐ LHQ đã tố cáo các vi phạm nhân quyền ở Syrie. Đến ngày thứ năm 16.02, ĐHĐ LHQ đã lại một lần nữa lên án Syrie đã đàn áp nhân dân trong nước. ĐHĐ đã yêu cầu Bachar el Assad rời chánh quyền theo như kế hoạch dự trù của liên đoàn ả rập.ĐHĐ cũng yêu cầu chánh quyền Syrie ngưng đàn áp chống lại thường dân, ĐHĐ ủng hộ nổ lực của liên đoàn ả rập trong việc thực hiện một sự chuyển tiếp dân chủ và xác nhận việc sẽ đề cử một đặc phái viên của LHQ cho Syrie. Văn bản của ĐHĐ đã được thông qua với đa số 137 phiếu thuận, 17 nước không bỏ phiếu và 12 phiếu chống trong số này có Trung Hoa, Nga, Bắc Hàn và Cuba. Nhưng, văn bản của ĐHĐ không có tính cách cưỡng chế, chỉ là một sự lên án 'hình thức'

*Tại sao tây phương do dự trong việc can thiệp vào Syrie?

Cuộc khủng hoảng Syrie khởi sự ngày 15 tháng ba năm 2011 tính đến nay đã hơn 11 tháng. Những người nổi dậy lúc đầu có những đòi hỏi một cách hoà bình nhưng sau đó đã biến thành phong trào chống đối có tính cách nội chiến với sự thành lập Hội Đồng Quốc Gia Syrie và quân đội Syrie tự do. Khó có thể có tin tức chính xác vì các tin tức đều bị 'vận dụng' (manipulation) từ cả hai phiá. Tây phương không hay chưa can thiệp quân sự vào Syrie nhưng đã có những trừng phạt làm suy yếu Syrie. Nhưng trong lúc này, chế độ Damas chưa sụp đổ. Một phần nhờ sự trung thành của ba trụ cột quân đội, cảnh sát và tình báo. Các thành phần dân chúng không hẳn đã chống chế độ nhất là giới trung lưu, giáo sĩ chiite và dân chúng gốc alaouite. Bên ngoài có sự ủng hộ của Iran và Nga. Sự ủng hộ của Iran cho Syrie có tính cách chiến lược: Syrie là tiền đồn chống Do Thái, là hậu phương cho hezbollah ở Liban. Vừa qua Iran đã gửi hai chiến hạm đến hải cảng Tartous của Syrie để cho thấy sự ủng hộ của Iran. Trong vùng Trung Đông mà đa số các quốc gia ả rập đều thân tây phương, Syrie là một đồng minh quý giá cho Iran.

Hải cảng Tartous cũng là nơi hạm đội Nga được phép ghé, coi như một căn cứ của Nga ở Địa Trung Hải. Nhưng sự hổ trợ của Nga có tính cách chiến thuật. Nga có thể rút lại sự ủng hộ dành cho Syrie nếu có những đảm bảo khác cho quyền lợi của Nga. Trung Hoa theo Nga trong việc ủng hộ Syrie, nhất là sau việc mất nhiều quyền lợi ở Libye. Ngoài ra, Trung Hoa muốn giữ hảo cảm với Iran vì lý do dầu hỏa.

Tây phương không tha thiết lắm về vấn đề Syrie. Họ không có quyền lợi ở đó. Trong khi họ có nỗ lực làm cuộc chiến ở Libye, ngược lại, họ ngần ngại ở Syrie. Tây phương e ngại việc sụp đổ của Assad đưa đến sự hỗn loạn trong vùng. Hezbollah ở Liban đã nhiều lần cảnh cáo về điều này. Trong khi đó liên đoàn ả rập với Arabie Saoudite và Qatar chủ trương ủng hộ quân nổi dậy nhằm lật đổ al Bassad. Phe chiite như thế có thể mở các cuộc phá hoại ở những nơi họ có thể làm được, gây rối loạn toàn vùng, điều này sẽ khiến giá dầu hoả tăng cao. Tây phương, trong tình hình suy thoái kinh tế hiện nay, không thể chấp nhận việc này. Tây phương sẵn sàng lên án về vi phạm nhân quyền, nhưng tham chiến ? điều này cần phải xét đi xét lại!

Nhữ Đình Hùng/tin tổng hợp/24.02.2012


Tham khảo:
http://www.lepoint.fr/monde/syrie-al-qaida-vient-en-aide-a-l-opposition-15-02-2012-1431772_24.php
http://tempsreel.nouvelobs.com/monde/20120214.REU9560/armes-et-combattants-irakiens-penetrent-en-syrie.html
http://fr.ria.ru/world/20120215/193379516.html
http://www.lemonde.fr/international/article/2012/02/13/violences-au-liban-ces-evenements-ne-sont-pas-nouveaux_1642558_3210.html
http://tempsreel.nouvelobs.com/monde/20120214.REU9606/la-ligue-arabe-envisage-d-armer-l-opposition-syrienne.html
http://www.contrepoints.org/2012/02/15/69214-la-syrie-entre-revolution-et-guerre-civile
http://www.lefigaro.fr/international/2012/02/16/01003-20120216ARTFIG00541-syrie-le-bombardement-se-poursuit-avant-le-vote-a-l-onu.php
http://www.aufaitmaroc.com/actualites/media/2012/2/16/syrie-arrestation-du-journaliste-et-militant-mazen-darwich-a-damas
http://www.elwatan.com/international/le-coup-de-colere-de-l-onu-18-02-2012-159426_112.php
http://www.lexpressiondz.com/internationale/148243-lavrov-%C2%ABrappelle%C2%BB-la-proc%C3%A9dure-%C3%A0-suivre.html
http://www.valeursactuelles.com/actualit%C3%A9s/monde/syrie-risques-de-crise20120221.html