Poutine và nước Nga

Chiến thắng của Vladimir Poutine ngay trong vòng đầu cuộc tranh cử tổng thống không làm ai ngạc nhiên cả,ông là ứng cử viên được mọi người Nga biết đến và được nhân dân Nga tin tưởng nhiều hơn là các đối thủ của ông.Nhưng,chiến thắng của ông không phải là một chiến thắng không tì vết.Các tổ chức quan sát bầu cử và phe đối lập đã cáo buộc các việc gian lận và dù cho có gian lận ở một chừng mực nào đó,sự chiến thắng của ông là việc không thể chối cãi,nói theo nhà văn Nga Mikhail Chichkine viết trên báo Le Monde 'vấn đề không phải ông ta đã gian lận bao nhiêu nhưng dù không gian lận ông cũng đã thắng'.Tuy nhiên,đây là lần đầu tiên sau 12 năm cai trị của ông (tám năm trong cương vị tổng thống và bốn năm trong cương vị thủ tướng,quyền quản trị đất nước chưa bao giờ rời khỏi tay ông),ông đã gặp phải sự chống đối mạnh mẽ trong những tháng vừa qua;kể từ sau cuộc bầu cử lập pháp hồi tháng 12/2011.Trong các cuộc phản đối đó,ông Poutine đã bị lăng mạ là 'chuột bọ' và 'ăn cắp'.Nhưng ông đã thắng cử ngay từ vòng đầu,dù cho bị tai tiếng.Các chuyên gia phân tích đều đồng ý là các gian lận chắc chắn không làm thay đổi kết quả cuộc bầu.Bởi vì dân Nga không muốn thấy trở lại 'thời kỳ hậu sô-viết,bởi vì dân Nga muốn tân tiến hoá nhưng trong trật tự và tôn trọng các giá trị của Nga.

Nếu thực sự người Nga muốn chống Poutine,người ta sẽ hờ hững với cuộc bầu cử.Tỉ số người tham dự bầu cử tương đối cao (64%),bởi vì đa số người Nga e ngại việc đất nước bị xáo trộn nếu đối lập thắng! Poutine đã thắng với một tỉ lệ cao 63,6% phiếu bầu nhưng ông sẽ phải đối phó với một tình trạng chống đối mạnh do chính chế độ của ông tạo ra! Nghe có vẻ mâu thuẫn,nhưng dưới sự quản trị của ông,nước Nga thời hậu sô viết đã có một thay đổi quan trọng :một tầng lớp trung lưu đã xuất hiện tại các thành phố,tầng lớp này có trình độ học thức khá,có mức sống dễ chịu,bắt đầu đòi hỏi các tiêu chuẩn theo tây phương và tham gia nhiều vào sinh hoạt chánh-trị.Khi chính thức trở lại điện Kremlin cho nhiệm kỳ 3,ông Poutine sẽ phải quản trị nước Nga ra sao? Thực hiện cải cách để hướng dần về dân chủ hay sẽ thẳng tay đàn áp đối lập và tìm cách bẻ gẫy các phong trào chống đối?

Sau cuộc bầu cử tổng thống,Tổng thống Medvedev đã đưa ra một số dấu hiệu cởi mở như việc ra lệnh xét lại 32 vụ án để xem có phù hợp về nội dung lẫn hình thức theo luật của Nga hay không.Được biết là các phe đối lập đòi phóng thích các tù nhân chánh trị trong số đó có các nhà lãnh đạo các công ty dầu hoả như  Mikhaïl Khodorkovski và Platon Lebedev.Quyết định của ông Medvedev hẳn phải có sự đồng ý của ông Poutine vì khi ông Poutin trở lại chức vụ tổng thống,ông sẽ chỉ định Medvedev làm Thủ Tướng.Bên cạnh đó,ông Poutine cũng đưa ra lời mời ứng cử viên Mikhaïl Prokhorov về hàng thứ ba tham gia chánh quyền của ông.Đây là những dấu hiệu cho thấy sự hoà dịu với phe đối lập.Chánh quyền không làm ngơ trước các yêu sách của đối lập nhưng từ đó có thể đi đến sự đối thoại hay không?

Mặt khác,chánh quyền đương nhiệm cũng đưa ra những biện pháp cương quyết.Ngày 05.03,phe đối lập được phép tổ chức một cuộc biểu tình lớn tại công trường Pouchkine giữa trung tâm thành phố Moscou.Thời gian cho phép là 1 giờ rưỡi và ngay khi hết hạn,cảnh sát đã phân tán các người biểu tình,ước lượng 10.000 người.Trước đó,đã có thông báo cho biết những hành vi nhằm gây rối trật tự sẽ không được dung thứ.Trong việc giải tán biểu tình ở công trường Pouchkine,đã có khoảng 250 người bị bắt giữ..

Phải nói là phong trào chống đối không có một lãnh tụ rõ rệt và hỗn độn.Các cuộc tập hợp trên đường phố bất chợt  bằng điện thoại di động và Facebook cho thấy là đã có kết quả trong thời kỳ bầu cử lập pháp và tổng thống.Nhưng sau hai lần bầu cử này,phe đối lập sẽ tập hợp dưới đề tài nào?Những luật lệ hiện hành cho phép cảnh sát ngăn cản các hoạt động gây rối trị an. Phe đối lập sẽ phải tái tổ chức thành chính đảng có ghi danh,sẽ phải hoạt động và tham dự các tuyển cử ở mọi cấp và phải vận động được sự yểm trợ của giới truyền thông độc lập.Đây là một công việc cần nhiều nỗ lực và kinh nghiệm.Sau cuộc bầu cử lập pháp ở Nga vào tháng 12.2011,giới truyền thông tây phương đã 'tiếp tay' với phe đối lập ở tây phương để chỉ trích việc có gian lận trong cuộc bầu cử.Những chỉ trích này có tính cách nhằm khuynh đảo chế độ của ông Poutine nhưng xem chừng ông này vẫn vững như bàn thạch.Pháp xem chừng là nước đi đầu trong việc chỉ trích vì ngay sau khi có kết quả cuộc bầu cử tổng thống ở Nga,ngoại trưởng Pháp Alain Juppé đã đưa ra nhận định rằng "ít ra người ta có thể nói là cuộc bầu cử không phải là một kiểu mẫu".Các quan sát viên của tổ chức an ninh và hợp tác Âu Châu đã tố cáo ngay sau cuộc bầu cữ "có nhiều việc bất thường quan trọng trong việc kiểm phiếu". Sau đó,có sự xuống thang trong việc chỉ trích như thủ tướng Anh David Cameron kêu gọi tôn trọng kết quả cuộc bầu cử,thủ tướng Đức Angela Merkel đã đưa ra lời chúc "thành công trong nhiệm kỳ sắp tới,trước hết là thành công trước những thách đố mà nước Nga sẽ gặp phải,...,Đức và Nga là đồng minh chiến lược".Hoa Kỳ cuối cùng cũng đã 'sẵng sàng' làm việc với Poutine .Khỏi nói là Trung Hoa,Iran và Syrie đã đưa ra những chào mừng thành công của Poutine (Tưởng cũng nên nhắc lại là tổ chức an ninh và hợp tác Âu Châu đã tuyên bố là Saakachvili đắc cử ngay khi phòng phiếu đóng cửa và chưa có kiểm phiếu ở Géorgie; tổ chức quan sát bầu cử ở Côte d'Ivoire đã tuyên bố Ouattara đắc cử trong khi Hội Đồng Bảo Hiến tuyên bố Laurent Gagbo đắc cử!).

*Vladimir Poutine và nước Nga.

Nước Nga là nước lớn nhất trên thế giới với một diện tích 17 triệu cây số,trải rộng trên 9 múi giờ và dân số hiện nay là 143 triệu người.Tài nguyên thiên nhiên khá phong phú với than đá,sắt,nickel,kim cương...Về mặt năng lương,Nga không những bảo đảm cho nhu cầu trong nước mà còn là một trong những nước xuất cảng hàng đầu về dâu hoả,khí thắp.Sau khi Liên Sô tan vỡ,Nga đã thừa hưởng được các kỹ nghệ nặng như luyện thép,lọc dầu,hoá học,các kỹ nghệ mang tính cách quân sự,nguyên tử,không gian...Sau khi Liên Sô bị tan vỡ dưới thời Gorbatchev,nước Nga đã bị coi thường không những bởi Mỹ,nước trở thành siêu cường duy nhất,mà còn cả bởi các nước tây phương trước đó đã coi Liên Sô như một thế lực kình chống lại Mỹ!

Sự nghiệp chánh trị của Vladimir Poutine khởi đi cùng với sự sụp đổ của liên-bang sô viết.Khi bức tường Bá Linh sụp đổ,Poutine mới chỉ là trung tá trong lực lượng KGB hoạt động tại Đông Đức.Khi Boris Eltsine trở thành tổng thống Nga,Poutine bắt đầu đi vào chánh trị với một vai trò không đáng kể ở thành phố St Pétersbourg nhưng sự thăng tiến của ông rất nhanh chóng.Trở thành cộng-sự viên của Boris Eltsine,rồi cố vấn cho ông này,năm 1998,Boris Eltsine bổ nhiệm Poutine cầm đầu tổ chức FSB rồi một năm sau đó,1999, trở thành thủ tướng.

Ngày 31.12.1999,Boris Eltsine từ chức và Poutine xử lý thường vụ tổng thống.26.03.2000 ông được bầu vào chức vụ tổng thống.Dưới thời của Poutine,nhiều cải cách được đưa ra nhằm vực dậy nền kinh tế Nga và về mặt chánh trị,cải tổ các định chế nhằm đưa tới việc tập trung quyền lực vào tay tổng thống.Ông đã cầm quyền hai nhiệm kỳ liên tiếp nên đã phải rời bỏ chức tổng thống nhưng Medvedev một cộng sự viên thân cận, đã được đẩy vào chức vụ tổng thống (dĩ nhiên bằng đường lối bầu cử) và Poutine trở thành Thủ Tướng.Năm 2012,Medvedev mãn nhiệm,không tái cử và ủng hộ Poutine vào chức tổng thống.Qua cuộc bầu cử 04.03,Poutine tái đắc cử và đã cho biết sẽ đề cử ông Medvedev vào chức thủ tướng. "Rõ ràng thay bực đổi ngôi,Dân Nga biết có đổi đời hay không?".

Tưởng cũng nên nhắc lại là sau khi đẩy được Mikhaïl Gortbatchev ra khỏi chính trường,Boris Eltsine khi đó là tổng thống của Cộng Hoà Xã Hội Nga đã muốn ra khỏi hệ thống cộng sản đang suy tàn.Trở thành tổng thống đầu tiên của liên bang Nga hay 'cộng đồng các quốc gia độc lập' (CEI), Eltsine,dưới ảnh hưởng của quỹ tiền tệ quốc tế đã  đưa nước Nga đi vào kinh tế thị trường.Thiếu chuẩn bị,thiếu cán bộ có khả năng để điều khiển,việc chuyển sang kinh tế thị trường đã phải trả một giá đắt:năm 1992 lạm phát lên tới 2600% và PIB suy giảm 40%.Tuy thế,Boris Eltsine vẫn được tái cử năm 1996 nhờ sự ủng hộ bảy tay thế lực mà ông đã dành cho những mảng lớn của kinh tế Nga.Quyền hành của Eltsine được  'chia xẻ' trong gia đình dưới sự điều khiển của Tatiana Diatchenko.Tuy nhiên,Boris Eltsine vẫn còn cứu được quyền lợi kinh tế của Nga trong việc duy trì được con đường năng lượng xuyên qua trung Á và Caucase,giữ được ghế thường trực của Nga tại HĐBA và kho vũ khí nguyên tử.Cũng trong lúc đó,Vladimir bắt đầu hiện diện trên chính trường Nga,từ một cộng sự viên của thị trưởng St Péterbourg,ông leo dần lên Moscou,trở thành cố vấn cho Eltsine,giám đốc tổ chức an ninh FSB năm 1998,rồi thủ tướng năm 1999 ,là nhân vật sẽ thay thế cho Eltsine nếu ông này từ chức hay mệnh chung.Eltsine đột ngột từ chức ngày 31.12.1999 và Poutine xử lý chức vụ tổng thống.Điều đầu tiên ông làm là ký một sắc lệnh "miễn nhiễm" dành cho Eltsine và gia đình,điều khiến người ta nghi ngờ việc từ chức của Eltsine là điều được dàn xếp!

Được bầu vào chức vụ tổng thống vào tháng ba năm 2000,Vladimir Poutine đã củng cố chánh quyền của mình dựa trên quân đội,cảnh sát và lực lượng đặc biệt..Poutine tấn công các nhà tài phiệt,buộc họ phải theo chánh sách của ông và đóng góp vào việc tái thiết đất nước,nếu họ muốn tiếp tục doanh nghiệp.Poutine cho thiết lập tư bản nhà nước,điển hình là Gazprom,thiết lập 'thẩm quyền hàng dọc' nhằm củng cố thẩm quyền của Kremlin ở mọi cấp.Việc Vladimir Poutine lên cầm quyền đánh dấu việc Nga trở lại chánh trường quốc tế,chấm dứt việc OTAN can thiệp vào các lân bang của Nga.Poutine chủ trương trở lại tình trạng thế giới đa cực -nếu không phải là lưỡng cực- để chống lại sự bá-quyền của Mỹ.Gazprom là vũ khí chánh cho việc nhằm thiết lập một sự gắn bó giữa Âu Châu và Nga,tạo ra một khối có chủ quyền để đối phó với Hoa Kỳ và Trung Hoa. Có thể đây là điều mà Gorbatchev chủ trương trước đây "căn nhà chung Âu Châu".

Sau khi  cầm quyền hai nhiệm kỳ,thay vì sử đổi Hiến Pháp để có thể tiếp tục ra ứng cử,Poutine đã đẩy Medvedev ra ứng cử và đắc cử,còn ông trở thành thủ tướng cho ông này.Trên thực tế thì quyền hành chưa bao giờ ra khỏi tay Poutine từ năm 2000 đến nay.Cách làm việc của bộ đôi Poutine/Medvedev đã tạo ra một từ ngữ mới 'tandémocratie' (chế độ tăng-đem hay chế độ song mã).

Dưới hai nhiệm kỳ của Poutine và dưới nhiệm kỳ của Medvedev,đã có nhiều thay đổi,đời sống dân chúng được cải thiện nhờ lợi tức từ dầu hoả,khí thắp,hệ thống y tế và gia cư được cải thiện,các quyền tự do cá nhân được nới rộng.Tuy nhiên,một số vấn đề vẫn chưa có những thay đổi quan trọng như vấn đề tham nhủng,vấn đề tự do báo chí...Những công trình đang dang dở phải được tiếp tục,mặt khác,không có nhiều dị biệt giữa Medvedev và Poutine như chính sự thừa nhận của hai ông này.Với Pouting thì "chúng tôi có chung máu" còn với Medvedev  thì "chúng tôi có cái nhìn rất gần nhau trong phần lớn các vấn đề chiến lược".Poutine vừa qua đã nói sẽ đề cử ông Medvedev vào chức vụ Thủ Tướng và hiện đang uỷ nhiệm ông này thảo luận với đối lập!

Năm 2006,một nghiên cứu của World Economique Forum đã đưa ra hai câu hỏi mà cho đến nay vẫn còn giá trị.Thứ nhất là liệu rằng Nga có khả năng xây dựng một chánh quyền chính đáng và hiệu quả? Và thứ hai là liệu rằng Nga có khả năng xây dựng một nền kinh tế trên những nền tảng rộng rãi hơn là dựa trên tài nguyên năng lượng?Những trả lời cho hai câu hỏi trên tuỳ thuộc vào nhận định của đội ngũ lãnh đạo cũng như tầng lớp ưu tú Nga về sự cần thiết phải có một nhà nước pháp trị và khả năng để thực hiện việc này,sự cần thiết có một nền kinh tế tự do với sự phát triển của khu vực kinh tế tư.Những yếu tố khác cũng cần phải quan tâm đến như là vấn đề sút giảm về dân số,vấn đề cách biệt quá lớn giữa tầng lớp giàu với các tầng lớp trung gian và nghèo...Trong thời kỳ Medvedev làm tổng thống - trên thực tế chánh quyền vẫn ở trong tay Poutine với chức vụ thủ tướng - mặc dù có những nỗ lực - nước Nga ở trong tình trạng một quốc gia trên đường phát triễn (pays en voie de développement) , cách nói hiện nay là quốc gia trỗi dậy (émergence), với một nền kinh tế lệ thuộc nặng nề vào việc xuất cảng các nguyên liệu,đặc biệt là năng lượng ,với tệ nạn tham nhũng,một nhà nước pháp trị hãy còn ở trong tình trạng trứng nước! Việc Medvedev ra lệnh xét lại các bản án dành cho 32 người trong số có Mikhaïl Khodorkovski,một doanh nhân trong việc khai thác dầu hỏa đã cho thấy tư pháp chưa hoàn toàn độc lập,có sự nhúng tay của chánh quyền trong khu vực dầu hoả và khí đốt.

Giới truyền thông tây phương xem chừng không mấy cảm tình với Poutine.Việc Poutine được tái đắc cử được trình bày như là nhờ có sự gian lận .Họ cho việc ông Poutine trở lại chức vụ tổng thống sẽ giữ nước Nga  ở trong tình trạng:

1°) một nước Nga nghèo,chỉ có những người giàu và một thiểu số thế phiệt được hưởng lợi.

2°)nước Nga chỉ được vực dậy nhờ tài nguyên năng lượng

3°)nước Nga  với Poutine là một nước Nga tham nhũng.

4°) nước Nga của Poutine sẽ không để cho các nhân vật thân tây phương được tự do hoạt động.

5°) nước Nga của Poutine không có bầu cử  lương thiện mà là những bầu cử gian lận.

Những sự chỉ trích này không phải là không căn cứ,nhưng thiếu khách quan.Nếu vào nhiệm kỳ đầu của Poutine,các chỉ trích này đi sát với sự thật,tình hình đã có những cải thiện tuy chưa hoàn toàn tốt.Đầu năm 2000,số người Nga sống dưới mức nghèo lên đến 35% nhưng đến cuối 2011,số này chỉ còn 12,8%.Quả thực là ở đầu nhiệm kỳ của Poutine,nước Nga đã ở trong tình trạng hầu như phá sản.Nước Nga đã được vực dậy nhờ thị trường dầu hoả và khí thắp,nhưng cũng còn nhờ việc quản trị tốt buộc các tay thế phiệt phải theo chánh sách của nhà nước và đóng góp vào việc củng cố nền kinh tế Nga.Về vấn đề tham nhũng,vấn đề vẫn chưa được giải quyết trong nhiệm kỳ của Medvedev nhưng đã có những nỗ lực để củng cố thẩm quyền của nhà nước.(tiền 'trà nước' ước tính lên tới 300 tỉ đô la,tương đương 15% PIB của Nga).Vấn đề đối lập đã có ở Nga và đang phát triển,bằng chứng là sự hiện diện của những chánh đảng và nhân vật đối lập trong kỳ bầu cử vừa qua,nhưng khó có thể nói các đảng đối lập là những đảng thân tây phương dù họ chống Poutine!Về việc gian lận trong bầu cử,điều này đã xảy ra dưới thời Eltsine nhưng ông này đã không bị chỉ trích (lẽ ra ứng cử viên đảng cộng sản Ziouganov đã đắc cử).Trong kỳ bầu cử 04.03,ông Poutine đã cho đặt các webcam trong các phòng bầu cử để kiểm soát..Các quan sát viên đã ghi nhận một số trường hợp bất hợp lệ nhưng từ đó nói đến việc tổ chức bầu cử gian lận là một bước quá xa!Ngoài ra,các cuộc biểu tình phản kháng,việc được quan sát các cuộc bầu và kiểm phiếu cho thấy tiến trình dân chủ đang khởi sự,điều mà  cách đây hai mươi năm không thể có!

Những sự chỉ trích của tây phương đối với Poutine có lẽ vì nhìn thấy ở Poutine một tham vọng muốn tái lập lại 'Đại Nga',tạo lại tình trạng thế giới đa cực nếu không phải là thế giới lưỡng cực!Mục tiêu được Poutine đưa ra là muốn tăng gấp ba mức sống của người dân Nga và biến nước Nga thành một cường quốc kinh tế hàng đầu.Poutine muốn nâng lợi tức đầu người lên 35000 đô la một năm (lợi tức đầu người năm 2010 là 10.400 đô la).ông đề cập đến việc tăng lương và tăng trợ cấp xã hội.Poutine cũng nói đến việc tái võ trang nước Nga từ nay đến năm 2020 và tăng lương quân nhân lên gấp ba.Trung tâm nghiên cứu kinh tế đại tượng của Sberbank đã chiết tính chi phí cho chương trình của Poutine lên đến từ 700 đến 800 tỉ euros,tương đương 8%PIB của Nga.Điều này không phải là không làm được vì Nga có một dự trữ đáng kể về ngoại tệ lên đến 500 tỉ đô la,một nền tài chánh công tốt,thặng dư ngân sách 0,5% và tỉ xuất tăng trưởng lên đến 4%!Nhưng các phân tích gia cho rằng tham vọng của Poutine khó thực hiện vì dầu hoả ngày nay không còn giữ vai trò bá chủ trên thị trường nữa,ngoài ra,kỹ nghệ Nga không có tính cách cạnh tranh...

Bên cạnh các e ngại về việc Nga muốn trở thành một đại cường kinh tế,còn có e ngại việc Nga trở thành đại cường quân sự.Nhiều quan sát viên đã cho rằng Poutine muốn trở lại thời kỳ sô viết vì có lần ông nhận định rằng sự biến mất của liên-bang sô-viết là một thảm họa lớn về địa lý chánh trị của thế kỷ vừa qua. Với quá khứ sĩ quan KGB của ông và qua các phát biểu của ông,người ta e rằng nước Nga sẽ trở lại thời kỳ Liên Sô.Việc có những chống đối với Poutine có phải là chống đối lại chánh sách đối ngoại của Poutine?Theo Tatiana KastouévâJean,trong hàng ngũ ủng hộ Poutine có những người già tán thưởng việc tăng tiền hưu dưỡng,sự ổn định chánh trị,sự tái lập uy tín của Nga trên chính trường quốc tế nhung cũng có cả những người trẻ như phong trào thanh niên Nashi hay Thanh niên tiền phong (jeune garde).Sự chống đối nhắm vào hệ thống chánh trị khoá cứng và tham nhũng.Trong khi theo Philippe Migault,chuyên gia nghiên cứu của học viện bang giao quốc tế (Iris),trong số những người chống Poutine có cả những người không luyến tiếc việc sụp đổ của liên bang sô viết lẫn những người thán tiếc việc này.Những người cho rằng Poutine muốn trở lại thời kỳ sô viết căn cứ vào các diễn văn của ông như việc ông Poutine cáo buộc các thế lực ngoại quốc tài trợ cho các tổ chức phi chánh phủ Nga để gieo rắc sự hỗn loạn hoặc tố cáo việc thiết lập  'tấm mộc chống hoả tiễn' của OTAN tại Âu Châu hay thái độ của Nga trong cuộc khủng hoảng ở Syrie.Theo Migault, việc  ông ta chống Mỹ,chống Otan không có nghĩa là trở về thời kỳ sô viết.Nhất là Poutine đã nói "kẻ nào không tiếc liên sô là không có tim,kẻ nào muốn trở lại liên sô là không có đầu'.Theo ông,Poutine chỉ muốn tạo lập lại liên hệ với các cộng hoà đã từng có một quá khứ lịch sử chung dài bốn thế là Nga,Kazakhstan,Ukraine và Bìlorussie.

Nhữ Đình Hùng/tin tổng hợp/12.03.2012

Tham khảo:
http://www.valeursactuelles.com/notre-opinion/notre-opinion/poutine-et-pierre-grand20120307.html
http://www.valeursactuelles.com/actualit%C3%A9s/monde/oui-massif-grande-russie20120307.html
http://www.huffingtonpost.fr/galia-ackerman/poutine-elections_b_1323104.html
http://www.voltairenet.org/La-Russie-et-l-evolution-du-monde 3 mars 2012
http://www.legrigriinternational.com/
http://lexpansion.lexpress.fr/economie/le-bilan-economique-de-vladimir-poutine_ 285271. html?xtor=EPR-175-[XPN_18h]-20120305-1789313@199469366-201203051838133