Cuộc trốn chạy của Abdallah Senoussi, nhân vật số hai của chế-độ Kadhafi

 

Nhữ Đình Hùng

Kể từ lúc Tripoli thất-thủ vào ngày 21 tháng tám 2011,Abdallah Senoussi,nhân-vật số hai cũ của Libye,đã thành-công trong việc thoát khỏi môi mạng lưới.Cho đến ngày 16 tháng ba.

Bảy tháng.Abdallah Senoussi đã thành-công trong việc sống còn bảy tháng kể từ khi chế-độ Kadhafi sụp đổ.Một kỷ lục.Bí mật của ông ta?Một hệ-thống ngoại-hạng.Từ Caire đến Rabat,từ những quân touaregs trong bưng biền đến các khu vực sĩ quan người Mauritanie,cựu trưởng ngành mật-vụ Libye đã dệt một lưới bảo-vệ cho phép ông ta đi qua năm biên-giới...cho đến lúc ông ta bị bắt,ngày 16 tháng ba,tại phi-trường Nouakchott.

Chính vào buổi chiều ngày 23 tháng tám 2011 cuộc đào thoát của ông ta bắy đầu.Vào ngày đó,Tripoli đang sắp sửa bị mất."Cựu nhân vật số hai của Libye',như là cách gọi hiện nay của phó thủ tướng Libye Moustapha Bou Chagour,đến gặp các ký-giả ngoại-quốc ở khách-sạn Rixos.Cái nhìn u tối,giọng nói thẫn thờ,ông bảo :" Nước Libye không để bị các bầy khủng-bố tàn-phá".Rồi ông ta biến mất trong đêm.Hướng về Bani Walid,về đông-nam của thủ-đô,nơi ông thử,cùng với Seif al-Islam Kadhafi,tổ chức việc kháng-cự.Bên cạnh họ, có một người tên Mohamed Ag Najim,sĩ-quan của quân-đội Libye,mà người ta tìm thấy sau này trong chuyện kể.

Các bao che.

Cuối tháng tám,Senoussi rút lui.Được một biệt đội của binh-đoàn 32 bảo-vệ,ông ta đến Syrten,rồi vùng phiá nam lớn của Libye. Bộ lạc  Merghaha của ông thuộc về phiá nam,nói cho rõ.Từ vùng Sebha,ông tìm cách thuyết-phục ông anh rể,đại-tá Kadhafi,đi theo ông trong vùng sa-mạc.Nhưng 'người Hướng Dẫn' muốn cố-thủ ở Syrte.Senoussi khi đó ở trong một pháo-đài gần Ghat,ở vùng cực tây-nam của đất nước?Ông ta  thu thập tối đa tiền bạc,bằng các va-li đô-la và các thoi vàng.Ông chuẩn bị cho chuyến xuyên sa-mạc lớn.

Ngày 20 tháng 10,Kadhafi bị giết.Đó là dấu hiệu khởi hành.Một vài chiếc xe loại mọi địa-thế và một toán hộ tống Toareg...Senoussi vượt khỏi biên-giới Libye-Niger qua ngõ Salvador,một hành lang miền núi.Những người hướng dẫn là các quân nổi loạn cũ thuộc nhóm Ag Boula.Một trong số hai anh em,Rhissa,đã hoàn-lương cải-hối.Anh ta trở thành cố-vấn cho tổng-thống Niger.Nhưng người kia,Mohamed,còn quay quẩn trong sa mạc.Mà,giữa Senoussi và anh em Ag Boula,những mối liên-hệ rất chặt chẽ kể từ 2004.
hanhtrinhdaotau

Hành-trình của một người đào-tẩu.

Trong năm đó,Rhissa đã bị buôc tội về đòng-loã sát-nhân và bị bắt ở Niamey.Để ông này được phóng-thích,Mohamad đã có ý nghĩ bắt bốn quân-nhân người Niger và đề nghị một cuộc đổi chác.Ai đã thương-thuyết việc trao đởi? Senoussi.Ai đã tiếp đón Rhissa ở Tripoli.?Cũng vẫn Senoussi.Sáu năm sau,anh em Ag Boula biết cám ơn "đại ca".

Còn lại là tìm hiểu nhờ đâu mà người Libye này đã vượt qua 1000 cây số ngăn cách từ Libye dến Mali mà không bị chận bởi một toán tuần tiễu của Algérie hay Niger."Đương nhiên,những người hướng dẫn rất mưu mẹo,theo một chuyên-viên ở Tây Phi,nhưng với rất nhiều đô-la,người ta có thể mua được quyền đi qua".Khi ông ta đến Mali,đầu tháng mười một,Senoussi được đón tiếp bởi đại-tá Ag Najim,sĩ quan quân-đội Libye đã cùng chiến đấu với ông ở Beni Walid. Thủ lãnh người touareg vừa mới tạo dựng Phong Trào Quốc Gia Giải Phóng của Azawad (MNLA) và chuẩn bị cho cuộc nổi dậy 17 tháng giêng sắp tới.Najim đặt  khoảng chục người dưới quyền xử dụng của Senoussi,đóng trại trong vùng Kidal.

Bốn tháng trong vùng sỏi đá,thật quá lâu.Đầu tháng ba,cựu thủ lãnh cảnh sát của Libye quyết-định sang Maroc.Để hưởng sự duyên dáng của vương-quốc?Không chỉ có thế.Ông ta muốn gặp lại những người cuối cùng theo Kadhafi còn tự do,ngay khi sự tự do này bị kiểm soát chặt chẽ.Một số người sinh sống ở đó như tướng Khouildi Hamidi.Nhưng người bạn đồng hành những giờ đầu tiên của Kadhafi không còn chiến-đấu tính như năm 1969.Thực ra,Senoussi tìm trước hết việc nói chuyện với những người theo Kadhfi còn trẻ,nằm ở Algérie hay Ai-Cập.Maroc không có biên giới chung với Libye.Như thế là một nơi kín đáo hơn để tổ chức một cuộc gặp gỡ như thế.Mục-tiêu của ông là hình thành một sự khởi sự kháng chiến chống lại Ủy Ban Quốc Gia Chuyển Tiếp Libye (CNT).

Paris đòi

Để đi sang Maroc,Senoussi lựa chọn đi qua ngõ Nouakchott.Từ Kidal đến Nouakchott,con đường dài gần 2000 cây số.Nhưng những vị thần hộ mạng cho ông ta của MNLA đang giữ phía bắc Mali và có liên-hệ tốt với chế độ của mauritanie.Senoussi như thế đến Nouakchott không trở ngại.Đương nhiên là bực thầy gián điệp đã lấy một số cẩn-trọng.Ông ta để râu và có một số thông-hành giả,mà một là của Mali.Nhưng hơn hết,Mauritanie đã nhắm mắt đối với người bạn cố cựu đã giúp họ trong cuộc đảo-chánh 2009.Kẻ đào tẩu như vậy đã lấy một phi cơ thương mãi đi Casablanca,nơi ông được các đồng-hương tiếp đón.

An-ninh xứ Maroc làm gì?Không có gì cả.Dĩ nhiên,họ đã nhìn ra 'con cá lớn' khi nó tới.Họ đã thường xuyên canh chừng.Nhưng họ để cho nó lưu thông trong Casablanca,nơi ông ta ở nhò một người bạn  người Libye.Vấn đề là Senoussi cũng bị các sở mật vụ Pháp nhận ra. Nhờ ở các kiểm thính? "Không,nhờ ở một nguồn nhân-sự" xác định của một người thân cận cuộc điều tra. Cuộc phá hoại Lockerbie năm 1988,DC-10 năm 1989...Đối với Paris,Senoussi là 'chiếc hộp đen' của chéđộ Kadhafi.Và Nicolas Sarkozymong muốn mạnh mẽ là ông này sẽ bị giải giao,nhất là trong giai-đoạn tuyển-cử.Pháp đã  thúc đẩy Maroc chận bắt kẻ đào tẩu,người bị truy nã cùng lúc bởi tư pháp Pháp và bởi Toà Hình-Sự Quốc-Tế (CPI).Nhưng vì những lý do riêng của nó,Rabat đã giả điếc.

Còn lại Nouakchott,ở đó Senoussi phải trở về trước khi trở về vùng hoang địa (no man land) ở bắc Mali. "Trước các áp lực của nước Pháp, Mauritanie không có cùng khả năng đề kháng như Maroc",theo một nhà ngoại giao .Ngày 16 tháng ba buổi chiều,khi Senoussi lên một phi cô đi Casablanca-Nouakchott của Royal Air Maroc,quyết-định đã được lấy.Khi xuống phi-cơ,ông ta đã bị chận bắt với một người trong gia đình,không phải con trai ông ta ngược lại với tin tức đã viết.Ngày hôm sau,Nicolas Sarkozy đã chào đón việc bắt người Libye này như 'thành-quả những nỗ-lực chung giữa thẩm quyền Pháp và Mauritanie".Vài ngày sau đó,CNT của Libye "cảm-tạ tổng-thống Ould Abdelaziz về quyết-định can-đảm mà ông ta đã lấy khi cho bắt giữ (Senoussi)".Nhưng ông này thực sự có sự lựa chọn?

Bài đọc trên Jeuneafrique.com  "Libye: le récit exclusif de la cavale d'Abdallah Senoussi" / Christophe Boisbouvier

Chuyển sang Việt-ngữ: Nhữ Đình Hùng (cựu SV ĐHSPSG, ban Sử Địa, khóa 1963-1967)