Thời sự

 

Kế hoạch Kofi Annan được áp dụng tại Syrie


Nhữ Đình Hùng

Vào lúc 03giờ GMT ngày thứ năm 12.04,cuộc ngưng bắn tại Syrie theo kế hoạch của Kofi Annan bắt đầu có hiệu-lực.Nguồn tin đối-lập ở Syrie  tỏ ý hoài nghi về việc các lực lương quân-sự của chánh-quyền Damas rút ra khỏi các thành phố.Trong khi đó,chánh-quyền Syrie cáo buộc phe nổi dậy đã cho nổ bom ở Alep (Bắc Syrie) hai giờ sau khi cuộc ngưng bán có hiệu lực,làm chết một sĩ quan và làm bị thương 24 sĩ quan và sinh viên sĩ quan.Thông tấn xã Sana của Syrie còn cho biết quân khủng bố đã cho nổ một quả bom khác ở Idlib cũng ở phiá bắc Syrie và đã ám sát một thành-viên của đảng Baas,đảng của tổng thống Bachar al Assad,vào buổi sáng thứ năm tại Deraa thuộc vùng nam Syrie,nơi được coi là chiếc nôi của cuộc nổi dậy.Theo đài truyền hình Syrie,những cuộc 'tấn công' này cho thấy 'quân khủng bố',chữ của nhà cầm quyền Syrie dùng để chỉ quân nổi dậy,muốn làm thất bại kế hoạch của Kofi Annan.Theo kế hoạch này,việc ngưng bắn bắt đầu lúc 6 giờ sáng thứ năm (giờ địa phương).Mặc dù có những cáo buộc vi phạm của chánh quyền Syrie và của quân nổi dậy,theo LHQ,lệnh ngưng bắn  đã được tôn trọng,nói một cách tổng quát.Điều này cho phép tướng Robert Mood của Na Uy đến tận nơi vào ngày thứ sáu để chuẩn bị cho việc gởi các quan sát viên quốc tế đến để xác nhận việc thi hành lệnh hưu chiến.Sau các tham khảo,tướng Robert Mood cho biết 'lạc quan một cách thận trọng'

Tình hình ngưng chiến ở Syrie xem chừng mong manh.Theo Hội đồng quốc gia Syrie (CNS) thuộc phe nổi dậy,chánh-quyền Syrie đã vi phạm lện hưu chiến,làm chết ít nhất 3 người trong vùng Hama,miền trung Syrie.Nhưng các tin này không được các nguồn tin độc lập xác nhận.Trong khi đó chánh quyền Syrie cáo buộc "quân khủng bố' đã làm nổ hai quả bom tại hai địa điểm thuộc bắc Syrie,ám sát một người khác ở nam Syrie các quân khủng bố đã đẩy mạnh các cuộc tấn công nhằm gây bất ổn trong nước và 'phá hoại các nỗ lực nhằm tìm một giải pháp chánh-trị cho cuộc khủng hoảng' Các cáo buộc của chánh phủ cũng không được các nguồn tin độc lập xác nhận.Phát ngôn viên của "quân đội Syrie tự do",đại tá Kassem Saadeddine bác bỏ các cáo buộc của chánh quyền Syrie,coi đó là điều tuyên truyền "Chế độ không nên khiêu khích chúng tôi,chúng tôi không chấp nhận các khiêu khích và cũng không trả lời các khiêu khích đó"

Trong sáng thứ năm,các chiến xa vẫn còn hiện diện trong các thành phố.Theo nguồn tin thân chánh quyền,binh sĩ sẽ rút về các trại lính khi 'an ninh được vãn hồi".Kofi Annan đã yêu cầu HĐBA giải quyết vấn đề và đòi hỏi việc triệt thoái các lực lượng.Mặc dù tình hình tương đối lắng dịu,các quốc gia tây phương trong ngày thứ năm vẫn bày tỏ sự hoài nghi về thiện chí của chánh quyền Syrie!Tuy nhiên,Rami Abdoulrahman,giám đốc viện quan sát nhân quyền Syrie (OSDH) cho biết hai giờ sau lệnh ngưng bắn,toàn quốc ở trong tình trạng yên tĩnh.Về phần CNS,Burhan Ghalioun,chủ tịch của CNS cho rằng ngày thứ sáu sẽ là một trắc nghiệm lớn vì nhân dân sẽ xuống đường và sẽ là cuộc biểu lộ quan trọng nhất về ý chí của nhân dân Syrie. (Thực ra,ngày thứ sáu là ngày người dân Syrie đi cầu nguyện tại các đền hồi giáo!)

Chánh quyền Syrie bảo đảm với Kofi Annan họ sẽ tôn trọng lệnh hưu chiến nhưng dành quyền phản công!

Về việc quan sát viên quốc tế,chánh quyền Syrie nói với đặc phái viên của BBC là "mong phái đoàn này khời sự càng sớm càng tốt " để kiểm soát việc tôn trọng ngưng bắn của mọi bên."Người ta không thể tin vào YouTube,Al Djazira hay những người hoạt động khác nói là muốn canh chừng việc khả dĩ vi phạm".

Mặc dù nói rằng việc ngưng bắn mong manh,ông Kofi Annan cũng cho biết  "hầu như việc ngưng thù nghịch đã được tôn trọng" trong đêm thứ năm rạng ngày thứ sáu.

Trong ngày thứ bảy,HĐBA/LHQ đã thông qua một quyết nghị nhằm gởi một toán quan sát viên không võ trang đến Syrie.Toán đầu tiên gồm 6 người sẽ đến Syrie trong chiều ngày chủ nhật và sau đó,số quan sát viên có thể lên đến 250 người.Theo quyết nghị này,chánh quyền phải dành cho các quan sát viên quyền tự do di chuyển trên toàn thể lãnh thổ Syrie và được phép phỏng vấn bất cứ người nào mà họ cần.Quyết nghị cũng có một điều khoản yêu cầu nhà cầm quyền rút quân ra khỏi các thành phố và các nơi có dân cư.

Toán quan sát viên đầu tiên gồm 6 người dưới quyền chỉ huy của một đại tá người Maroc sẽ bắt đầu nhiệm vụ ngay sáng thứ hai,sau đó sẽ có thêm khoảng trên 20 quan sát viên khác theo như quyết nghị 2023 về Syrie dự trù gởi khoảng 30 người để chuẩn bị cho một phái bộ quan sát hưu chiến có thể lên đến 250 người.Liên đoàn ả-rập ca ngợi việc này coi đó là ý chí quốc tế hỗ trợ cho nhiệm vụ của đặc phái viên Kofi Annan.Ông này sẽ phải tường trình các tiến bộ cho liên đoàn ả rập trong một phiên họp ngày thứ ba 17.04 tại Qatar.

Chánh quyền Syrie,mặc dù tiếp nhận các quan-sát-viên,cho biết không thể bảo đảm an ninh cho những người này nếu như Syrie không được tham dự vào mọi giai đoạn trên diện địa.Ngoài ra, Bouthaina Chaabane,phát ngôn viên của chánh phủ và là cố vấn cho ông Al Assad,cho biết Syriedành quyền từ chối các quan sát viên tuỳ theo quốc-tịch của họ.

Mặc dù có sự cáo buộc của phe đối lập về việc chánh quyền Syrie vi phạm hưu chiến,số thương vong xem chừng đã sụt giảm đáng kể.Theo OSDH,có 14 người đã bị chết trên toàn nước Syrie,trong khi đó thông tấn xã Saana của Syrie đã cho biết có 5 người bị chết vì các phục kích của 'quân khủng bố võ trang';

Theo kế hoạch của Kofi Annan,ngoài việc ngưng chiến còn có việc cho phép các cứu trợ nhân đạo đến Syrie và mở ra các cuộc đối thoại chánh-trị.

*Mâc dù cả phiá chánh quyền Syrie lẫn phe nổi dậy đều tố cáo lẫn nhau về việc vi phạm nhưng bắn,việc ngưng bắn nàykhông hẳn đã 'mỏng manh' như báo chí tây phương tường thuật.Vả chăng,khi nói đến vi phạm ngưng bắn đã vô hình thừa nhận sự ngưng bắn đó.Về phiá chánh quyền của ông al Bassad,sự ngưng bắn này cho phép ông củng cố lại tình hình,những giao tranh dữ dội trước ngày 10.04 là cốt để chiếm thế thương phong trong một cuộc 'giành dân,lấn đất' với thời điểm mốc 10.04!
Ngay sau khi chánh-quyền Syrie tuyên bố chấp nhận kế hoạch Kofi Annan trước ngày 10.04,giới chức chánh-trị và truyền thông tây phương đã bày tỏ nghi ngờ về sự thành thực của chế độ al Assad,nhưng không một nghi ngờ nào về 'sự thành thực' của phe nổi dậy.Muốn thảo luận với phe nổi dậy,người ta cũng không biết ai sẽ là đại diện toàn quyền vì có nhiều sự chia rẽ trong tổ chức CHS.Ngoài ra,đơn vị có vũ trang ASL không chắc sẽ tuân lệnh của CNS!. Như thế,tính cách mong manh của kế hoạch Kofi Annan không hẳn đã do chế độ Damas tạo ra!Nếu như kế hoạch của Kofi Annan chưa bị hỏng-và chắc là sẽ không bị hỏng-vì hiện tại nhóm quan sát quốc tế đầu tiên không võ trang đã đến làm việc tại Syrie,kế hoạch đã ít nhất cho phép một số nước đầu tư vào cuộc khủng hoảng Syrie tìm cách để tranh thắng lợi,cho phép hai bên tranh chấp ở Syrie tìm cách gỡ thể diện,câu giờ và tiêu hoá các hậu quả,tránh các thảm hoạ đi ngược lại giấc mơ của họ,tìn cách chiếm quyền lực và lãnh thổ cần thiết cho sự sinh tồn của nó.Dẫu sao,kế hoạch của đặc phái viên LHQ và của liên-đoàn ả-rập -đạy là một nhân vật có vai vế đã từng là tổng thư ký LHQ- đã cho phép giảm thiểu sự thống khổ của dân Syrie,tái lập lại sự an ninh trong lãnh thổ và đưa nước này ra khỏi cuộc khủng hoảng mà Syrie bị lôi vào do hậu quả muà xuân ả rập!

Kế hoạch của Kofi Annan đã không làm suy yếu chế độ của Bachar al Assad bởi vì một cách tiềm ẩn,đó là một thừa nhận quốc tế đối với chánh quyền Syrie và các định chế của chánh quyền này,đồng thời xác nhận sự tranh chấp vũ trang,không phải là một cuộc tranh đấu hoà bình vì dân sinh dân chủ như trường hợp Tunisie và Ai Cập.(So với Libye,tình hình có khác,chế độ của Khadafi đã nhận kế hoạch do liên đoàn ả rập và liên Phi đưa ra nhưng phe CNT đã bác bỏ,và mặc dù nói đây là một cuộc nổi dậy dân sự,phe CNT đã được các nước Qatar và Arabie Saoudite võ trang,thậm chí có cả việc gởi quân tham chiến cạnh CNT).Kế hoạch của Kofi Annan đã khiến việc can thiệp quân sự để 'bảo vệ thường dân' không thể xảy ra.Ông Kofi Annan đã lên tiếng cảnh cáo việc vũ trang cho phe nổi dậy.

Tuy thế,kế hoạch của Kofi Annan không phải hoàn toàn bất lợi cho phe nổi dậy khi có điều khoản thảo luận giữa các phe ở Syrie,điều này là một sự thừa nhận kín đáo vai trò chánh trị của phe nổi dậy.Các quốc gia tây phương và Mỹ ,đã đưa ra những lời kêu gọi tôn trọng việc thi hành kế hoạch Kofi Annan và tạo cảm giác đó là những quyết định của HĐBA.Trên thực tế,các lời kêu gọi này không có tính cách cưỡng chế.

Sự thành công của kế hoạch Kofi Annan không những chỉ tuỳ thuộc vào thành tâm,thiện chí của chánh quyền Al Bassad và quân nổi dậy.Nó còn tuỳ thuộc vào thái độ của những quốc gia trong vùng như việc Arabie Saoudite và Qatar lập quỹ để trả lương cho quân nổi dậy,cho tới nay hai nước này có đề cập tới việc võ trang cho quân nổi dậy nhưng chưa thực hiện (?),việc Iran bán võ khí cho Syrie (một tàu của Đức bị chận giữ vì chở võ khí của Iran cho Syrie) và nhất là của tây phương.Trước mắt,Pháp và Mỹ bị vướng vào việc tranh cử tổng-thống nên không thể quyết định can thiệp vào Syrie trong lúc này,nhưng những phương cách tránh né không phải là không có.Như việc dân tị nạn Syrie ở Thổ Nhĩ Kỳ biểu tình phản đối al Bachar để gây căng thẳng giữa hai nước,nhưng Thổ NHĩ Kỳ là một thành viên của OTAN nên Thổ đã đưa ra yêu cầu OTAN giúp bảo vệ không phận Thổ Nhĩ Kỳ  tiếp giáp Syrie.Từ bảo vệ đến truy kích,từ phòng vệ đến tấn công dự phòng...điều gì có thể xảy ra?Cũng cần xét đến vai trò của Trung Hoa và Nga,hiện đang có những phái đoàn của Syrie và của phe nổi dậy đang đi vận động ở những nơi này.Người ta chờ đợi kết quả cuộc bầu cử tổng thống ở Pháp và Mỹ,chỉ sau khi có kết quả bầu cử,chánh sách ngoại giao ở những nước này mới cho thấy hướng giải quyết vấn đề Syrie.Nhưng viễn ảnh một nội chiến đang đe dọa Syrie khi các bộ lạc bắt đầu gặp nhau để thảo luận việc chống lại chánh quyền Damas. Một phó bản của tình hình Libye?

Nhữ Đình Hùng/tin tổng hợp và bình luận/16.04.2012