Hằng năm, cứ tới ngày 30/04, người Việt nam tỵ nạn cộng sản họp nhau lại tổ chức Lễ Kỷ niệm để nhắc nhở mọi người đừng quên đó là ngày mất nước. Ở những thành phố lớn có đông đảo người Việt thì buổi lễ sẽ qui tụ vài trăm hoặc cả ngàn người tham dự .
Năm nay, ngày 30/04 ở Paris cũng như từ vài năm trước đây có chừng năm mươi người tham dự. Vẫn với những gương mặt quen thuộc, lớn tuổi, tức thuộc thế hệ I tỵ nạn .
Ngày 30/04 ở Paris năm nay gồm phần hội thảo tổ chức trước một tuần và phần biểu tình vào buổi chiều đúng ngày 30/04, gần Tòa Đại sứ Hà nội tại đường Boileau, Paris 16.
Ít người tham dự không phải do thiếu tổ chức. Những đoàn thể người Việt Quốc gia ở Paris, từ tháng 03, đã bắt tay để lo chuẩn bị tổ chức ngày 30/04 năm nay rồi.

Vài nét sanh hoạt của người Việt vùng Paris

Ở Paris và vùng ngoại ô Paris có đông đảo người Việt sanh sống nên có nhiều Hội Đoàn như Ủy Ban Bảo vệ Chính nghĩa Quốc gia, Hội Văn hóa người Việt tự do, Tập thể Chiến sĩ Việt nam Cộng hòa, Tập thể Hậu duệ Chiến sĩ VNCH, Cộng Đồng Ngưòi Việt Quốc gia... Tất cả các tổ chức được phối hợp công tác do một tổ chức được sự tín nhiệm chung có danh xưng là Văn Phòng Liên Lạc các Hội đoàn và người Việt Quốc gia . Mỗi khi có một biến cố quan trọng hay tới những ngày kỷ niệm định kỳ như ngày 30/04, ngày Quốc tế nhơn quyền hàng năm, Văn Phòng Liên Lạc này thông báo, kêu gọi các Hội Đoàn họp nhau thảo luận chương trình tổ chức sanh hoạt . Văn Phòng Liên Lạc có mặt và làm bổn phận của mình từ gần 30 năm nay . Lúc nào Văn Phòng Liên Lạc có người có uy tín, có khả năng, có nhiệt tình thì Văn Phòng Liên Lạc đảm nhiệm phần việc của mình vượt trội gần như đó là « Một Tổ chức của những Tổ chức » . Còn khi nào Văn Phòng Liên Lạc gồm những người không có khả năng, thiếu tinh thần dấn thân, không được các Đoàn thể thành viên tín nhiệm, thì Văn Phòng Liên Lạc thu nhỏ lại như một hộp thư thủng đáy. Đó là trường hợp của Văn Phòng Liên Lạc trong vừa qua. Người giành giựt chức Tổng Thư Ký đã phải bỏ chạy trốn nửa chừng. Hiện tại Văn Phòng Liên Lạc, lần đầu tiên, được một thanh niên có học thức, có nhiệt tình đứng ra đảm nhiệm .
Nhưng đừng quên người đảm nhiệm TTK Văn Phòng Liên Lạc là không khác hơn người làm dâu trăm họ mà chẳng bao giờ được cơm lành canh ngọt. Dù người ấy có dở, có kém mà nếu họ có thật lòng làm việc cho mọi người để tranh dấu cho Nhơn quyền và Dân chủ Việt nam thì vẫn đáng được ngưỡng mộ .

Những tị hiềm bùng nổ

Văn Phòng Liên Lạc mời các Hội Đoàn họp nhau lại để lo tổ chức ngày 30/04. Hướng tổ chức đã thành hình. Ai đứng ra nhận lãnh trách nhiệm tổ chức ngày 30/04, tức làm Trưởng Ban Tổ chức ? Trước kia, lúc Cựu Đại tá Không quân Nguyễn Phúc Tửng làm TTK Văn Phòng Liên Lạc, chính ông đứng ra làm Trưởng Ban Tổ chức luôn. Mọi việc đều tốt đẹp vì ông được nhiều người quí mến. Hơn nữa, ông là người mềm mỏng, hòa nhả, chịu khó đến với từng người, từng Đoàn thể để hóa giải những mâu thuẫn,những tỵ hiềm nhau nhằm làm cho công việc chung được kết quả tốt đẹp. Nhưng người tử tế, người chí thành thường từ giả anh em khi vừa làm xong một số công tác . Đó là điều chẳng may cho Cộng Đồng Người Việt vùng Paris .
Năm nay, sau khi không có ai đứng ra tự nguyện nhận lãnh Ban tổ chức, ông Trần Minh Răn, Chủ nhiệm Phòng Liên Đới Xã Hội (Hội tư nhân hoạt động xã hội như giúp tìm nhà, việc làm và tổ chức du lịch rẻ tiền cho người Việt nam vùng Paris) và Đại Diện Mặt Trận Cứu Nguy Dân tộc tại Paris (của 2 Ông: Linh mục Nguyễn Hữu Lễ và Trần Quốc Bảo) xung phong nhận lãnh Ban Tổ chức ngày 30/04 . Lập tức có người phê phán ông Trần Minh Răn về cá nhân của ông như ông không đủ khả năng đảm nhiệm vai trò ấy . Phê phán nhưng không có ai chịu thay thế ông Trần Minh Răn nên ông Trần Minh Răn vẫn điều hành ngày 30/04 cho tới kết thúc cuộc biểu tình trước Tòa Đại sứ Hà nội ở Paris 16 với gần trăm người tham dự .
Buổi Hội thảo cũng bị khó khăn tìm người thuyết trình. Sau cùng ông Cựu Đại tá Mai Viết Triết và ông Lê Thanh Hùng nhận lãnh . Ông Lê Thanh Hùng là gương mặt mới nhận lãnh vai trò thuyết trình tuy ông ở vùng Paris từ lâu và có nhiều sanh hoạt ở Paris . Tuy là người mới nhưng ông nắm vững vấn đề nên hôm ấy, ông thuyết trình rất mạch lạc, hấp dẫn mọi người .
Riêng Cựu Đại tá Mai Viết Triết vẫn là bộ mặt kỳ cựu ở Paris, làm việc cho Tòa Đại sứ VNCH ở Paris từ trước khi mất nước. Nhiều sinh viên của miền Nam du học ở Pháp đã phải khổ sở, cay đắng, khi có việc cần phải gặp ông về giấy tờ . Nhưng đó là chuyện xưa .
Hôm rồi, khi Cựu Đại tá Mai Viết Triết tình nguyện nhận lÃnh thuyết trình hôm 24/04 cho Lễ 30/04 thì có nhiều người, nhứt là cựu quân nhân, chống đối. Hôm hội thảo, có lối bốn mươi người tham dự. Người chống đối lớn tiếng hơn hết là Tập thể Chiến sĩ VNCH. Họ cho phổ biến một văn thư nêu rỏ lý do họ chống đối sự tham dự của Đại tá Mai Viết Triết như sau (Trích dẩn 1 đoạn ) :
«… Những quan điểm chính trị bất đồng, đã bắt nguồn từ vấn đề lựa chọn thuyết trình viên trong phiên họp ngày 27/3/2011, thật sự đã làm gia tăng sự rạn nứt, chia rẽ trầm trọng trong hàng ngũ người Việt đấu tranh tại Pháp. Ðồng thời, cũng từ đó, chúng ta đánh giá, biết được ý đồ thầm kín của sự việc! Bắt nguồn từ những nguyên nhân nêu trên, đã đưa đến quyết định không tham gia dưới mọi hình thức về buổi hội thảo sắp tới, qua văn thư số : 043/29032011, đề ngày 29/3/2011 của " Tập Thể Chiến sĩ VNCH Hải Ngoại và Trung Tâm Ðiều Hợp Tập Thể Chiến Sĩ VNCH - ÂU CHÂU ", với lý do nêu sau đây (trích nguyên văn ) : Chủ trương, Ðường lối và Mục tiêu của TTÐH/TTCSVNCH/ÂC không thể chấp nhận một diễn giả có tư tưởng như ông Mai Viết Triết, một người đã tuyên bố : "Người CS, sau nhiều chục năm gây chiến tranh huynh đệ tương tàn, đã thực hiện được độc lập thống nhất, dù có thật hay không đi nữa, đó cũng là một công lao, dân tộc VN sẳn sàng ghi nhận và biết ơn". …Paris, 05/04/2011 . Chủ tịch Ủy Ban Bảo vệ Chính Nghĩa Quốc gia » .Tiếp theo, ông Đinh Lâm Thanh, một khuôn mặt mới xuất hiện ở Paris trong gần đây, bị vài «người vẫn thường chống đối mọi người» cho ông là «việt cộng». Ông Đinh Lâm Thanh viết thư cho ông TTK Văn Phòng Liên Lạc yêu cầu tổ chức một buổi họp gồm những người chống đối ông để ông sẽ đối chất hầu đánh tan dư luận không tốt về ông .
Ngoài ra Văn Phòng Liên Lạc còn được yêu cầu tổ chức một buổi kiểm điểm ưu khuyết điểm của ngày 30/04 vừa qua.
Văn Phòng Liên Lạc đã phổ biến Thư Mời họp vào suốt ngày 08/04 tới để mọi người có thì giờ và gặp nhau trực diện giải tỏa hết mọi chuyện để sau đó thực hiện đoàn kết trong Cộng Đồng Người Việt tại vùng Paris

Năm thứ hai Thành phố Troyes tổ chức ngày 30/04

Năm nay, Thành phố Troyes của Tỉnh Aube, cách Paris về phía Đông 140 km, tổ chức Lễ 30/04 lần thứ hai. Đây là Thành phố có kỷ nghệ may mặc và các phụ tùng thời trang nên từ sau 30/04/75, có khá đông người Việt tỵ nạn tới lập nghiệp . Lúc đó, ở Troyes có Hội Văn Hóa tổ chức những sanh hoạt cộng đồng như Văn Nghệ, triển lãm tranh ảnh, lễ lạc vào ngày Tư ngày Tết . Mỗi lần như vậy qui tụ hằng ngàn người tham dự . Người tự nguyện đóng góp công sức để tổ chức đông đảo nên các buổi sanh hoạt đều thành công mỹ mản .
Nhưng từ mươi năm nay, Hội Văn Hóa không hoạt động được nữa vì thiếu người đóng góp như trước đây. Sanh hoạt cộng đồng của người Việt ở Troyes bị gián đoạn. Năm rồi, ông François Ngô, gốc Đại Úy Quân lực VNCH, thấy tình trạng thiếu vắng sanh hoạt không chịu nổi nên ông vận động một số người cũ thành lập «Hội Ái Hữu người Việt ở Aube» với tờ báo điện tử « cdvietnamaube.free.fr » . Ngoài ra, Hội Ái Hữu ở Aube còn phát hành bản tin giấy để giữ liên lạc với bà con ở địa phương .
Cũng như năm rồi, năm nay, Hội Ái Hữu Người Việt ở Aube tổ chức kỷ niệm ngày 30/04 từ 14 giờ tới 17 giờ 30 trong nhà hàng của một hội viên cho mượn. Căn phòng khá khang trang. Phần nghi lễ được tổ chức rất chu đáo . Bàn thờ Tổ Quốc với cặp chơn đèn, với bộ lư và bát nhang, tất cả đều bằng đồng sáng chói. Trên bàn thờ có bình bông tươi và dỉa trái cây tươi. Sau phần nghi lễ chào cờ, mặc niệm, tất cả tiếp theo sau ông Hội trưởng, lần lượt tiến lên bàn thờ Tổ Quốc thắp nhang .
Sau phần nghi lễ có tính cách tôn giáo dân tộc tới phần Hội luận. Ba ông PVS , NTV và NVT từ Paris tới . Năm nay không có Cụ Trần Thanh Hiệp tham dự vì còn kẹt công việc ở bên Mỹ . Nhưng có Ls Đỗ Thái Nhiên ở Californie cùng với phu nhân qua thăm bà con ở Troyes tới tham dự lễ kỷ niệm 30/04 và hội luận.
Tới phần hội luận, tât cả bà con xếp ghế lại để ngồi thành vòng tròn. Chương trình hội luận có chủ đề « Nhắc lại ngày 30/04, kiểm điểm tình hình việt nam hiện tại và suy nghĩ người Việt Hải ngoại có thể làm gì ? » Đàn ông phần lớn gốc quân nhơn nên ai cũng bùi ngùi nhắc lại những ngày cuối tháng Tư của mình và gia đình mình hoặc nhắc lại những ngày học tập cải tạo đau khổ... Các bà khá đông tham dự hội thảo rất tích cực .
Buổi lễ kỷ niệm 30/04, cũng như năm rồi, kết thúc bằng một bửa cơm thân mật do các bà trong Hội khoản đải . Trước khi cơm dọn ra, mọi người khai vị với ba món chiên và nướng rất ngon : bánh « ba-tê sô », chả giò và bánh tôm chiên .
Các ông ở đây, phần lớn, là dân lai Pháp bị vc đuổi đi khỏi Việt nam mặc dầu các ông muốn ở lại Việt nam . Các ông chỉ biết xứ sở của mình là Việt nam mà thôi.
Ông Trần Minh Răn ở Paris cũng là con lai ¨Pháp. Tên thiệt của ông là Jean. Khi tới Pháp làm giấy tờ lại, ông khai là Răn để nhắc ông là người Việt nam .
Ở vùng Bretagne, tức Miền Tây-Bắc nước Pháp, có khá nhiều người việt lai Pháp . Họ cũng lập hội và sanh hoạt cộng đồng, tranh đấu chống cộng hăng say.
Chính những người có gương mặt Tây lại là những người dấn thân làm việc cho Hội, cho Cộng Đồng rất nhiệt tình, tham dự biểu tình rất tích cực. Họ chỉ đóng góp chớ không hề đòi hỏi, không gây xung đột, không kiếm chuyện với những người cùng làm việc chung, không biết chụp mủ cộng sản ai hết cả. Có lẽ vì họ có hai dòng máu trong huyết quản, có nét mặt Tây trắng và Tây đen, nên họ biết thương nước Việt nam mãnh liệt, họ nhiệt thành tranh đấu cho Nhơn quyền và Dân chủ Việt nam một cách bền bỉ và trong sáng! Trong những ngày Lễ lớn này, có thể thiếu vắng người «Việt nam thuần túy» nhưng họ thì ít khi vắng mặt .
Cũng như năm rồi, năm nay, nhà văn Hồ Trường An lái xe lăn tới tham dự ngày 30/04 cùng với bà con. Thật cảm động lúc chào cờ, mọi người đứng lên, Hồ Trường An cũng cố gắng đứng lên như mọi người . Nhưng ông phải dựa vào một người bên cạnh mới đứng lâu được.
Thấy có bạn ở xa tới, ông ra dấu cho Bernard Detrez, người bạn tình của ông từ hơn ba mươi năm nay chạy về mang lại quyển «Núi cao Vực thẳm», tác phẩm khảo luận về 9 vóc dáng Văn học Việt nam thế kỷ XX của ông vừa mới được "Tiếng Quê Hương" ở Virginie, Huê kỳ, xuất bản, để biếu bạn. Người nhận quà tặng của nhà văn Hồ Trường An đều vô cùng cảm động và trân quí món quà văn chương của bạn .
Đôi uyên ương kỳ lão Hồ Trường An-Bernard, tuy một hiện tượng « mới » của xã hội, rất đáng làm gương cho sự sống chung bền vững trong lúc ngày nay ở Pháp, ngoại tình và ly dị trở thành một hiện tượng phổ biến như cơm bửa. Theo kết quả điều tra, cứ 2 cặp vợ chồng sau mươi năm cưới hỏi, có một cặp ly dị. Khi Hồ Trường An ngã bịnh, Bernard tận tình chăm sóc không thua hai vợ chồng thật sự, cùng chủng tộc và có cưới hỏi. Nếu nói tình vợ chồng là cao quí thì tình nghĩa của cặp Hồ Trường An-Bernard là tuyệt vời .

Hậu 30/04

Sau 30/04 hai hôm, tại tư gia của một thân hữu ở ngoại ô Đông-Nam Paris, có tổ chức một bửa gặp gở thân mật với hơn mươi người, cũng đều là bạn lâu năm với nhau, nhân có Cụ Bùi Diễm qua cho việc Đảng Đại Việt của Cụ ở Âu châu . Khi cụ Bùi Diễm tới thì anh em đã tề tựu đầy đủ đang dùng khai vị . Tay bắt, mặt mừng gặp lại nhau đều mạnh khỏe, một người vui vẻ nói « Hôm nay, Cụ Bùi Diễm qua, mang chỉ thị của Mỹ trao cho Cụ Bùi Tín » . Mọi người đều cười
Lâu ngày mới gặp lại nhau nên ai cũng thấy có nhiều chuyện cần nói ra. Mà không có chuyện gì hấp dẩn hơn chuyện Việt nam ngày 30/04 và ngày nay ở Việt nam.
Cụ Bùi Tín nhắc lại nhận định của Cụ về ngày 30/04 không phải là ngày giải phóng, mà là ngày toàn dân mất nước cho cộng sản .
Cụ nhắc lại câu trả lời của Cụ khi Đại tướng Westmoraland, với Giáo sư Steve Young tham dự, hỏi Cụ điểm yếu của Cộng sản mà Huê kỳ có thể tấn công để thắng trong chiến tranh vừa qua : « Trên đường mòn hồ chí minh, có 34 binh trạm vô cùng quan trọng . Nếu phá được một vài binh trạm thì quân lính xâm nhập vào Nam sẽ vô cùng rối loạn . Hà nội phải mất nhiều thời gian tổ chức lại để tiếp tế cho chiến trường trong Nam . Dội bom xuống đường mòn không hiệu quả vì rừng dày đặc che khuất con đường mòn .
Điều thứ nhì là Hà nội lo sợ bị quân đội miền Nam tấn công ra Bắc, chiếm vài nơi như Đồng Hới... thì Hà nội phải rút quân về để tập trung bảo vệ Miền Bắc » .
Cụ Bùi Diễm nhắc lại lúc đó Cụ làm Đại sứ lưu động. Một hôm, khi Hiệp định Paris sắp ký, Cụ gặp ông Tướng phụ tá Tướng Westmoraland cho Cụ biết Huê kỳ chỉ ở lại Việt nam từ 3 tới 5 năm nữa mà thôi . Cụ viết hơn hai mươi trang báo cáo gởi về cho T.T Nguyễn văn Thiệu với đề nghị nghiên cứu và phản ứng thích nghi với thế quốc dân đoàn kết . Nhưng ông Thiệu im lặng . Ông không muốn vận động dân chúng vì ông cho rằng dân chúng ghét ông, muốn ông đi chổ khác » Chánh quyền Miền nam không giữ được nước khỏi mất, mà cũng không tổ chức được việc mất nước. Mất nước là điều không lạ bởi Chánh quyền chưa bao giờ nghĩ nước Việt nam sẽ mất. Vả lại, trong lịch sử Việt nam vừa qua không có lãnh đạo vì những người nắm « chánh quyền dân chủ » đều do hoàn cảnh đưa lên, không có mối quan hệ sâu dày với dân chúng nên họ không dám và không biết dựa vào sức mạnh của toàn dân .
Ngày nay có nhắc lại ngày 30/04 cũng là nhắc lại chuyện chẳng đặng đừng mà đau lòng !

Nguyễn Thị Cỏ May