Người Trung Quốc và người Việt Nam

Người Việt Nam và người Trung quốc có nhiều điểm giống nhau mà cũng có nhiều điểm khác nhau. Điểm giống nổi nổi bật nhất là tính cách châu Á và tính cách Đông Nam Á. Truyền thống Trung Quốc nói cho cùng là truyền thống Khổng mạnh và tính chất của người Việt cơ bản cũng như thế. Nhưng khác nhau cơ bản nhất là tính Hán tộc của người TQ và tính Việt tộc của người dân Việt. Tính Hán tộc là tính vừa bành trướng vừa co cụm như thế nào thì mọi người đều biết rồi. Tính Việt tộc là tính linh hoạt, tính chịu đựng, nhưng cũng là tính tự trọng và quật khởi nói chung thì ai cũng rõ. Chính tính Việt tộc như vậy của người Việt ở phương Nam hoàn toàn khác với tính Hán tộc ở phương Bắc, nên sự xung khắc hay sự khác biệt cơ bản đó làm Trung Quốc không thể nào thôn tính hay đồng hóa được Việt Nam trong nhiều ngàn năm lịch sử.

Trong thời hiện đại, ít nhất cũng là gần cuối thế kỷ trước, tức là sau năm 1975, Việt Nam và Trung Quốc cùng giống nhau ở thể chế xã hội mác xít hay xã hội cộng sản. Mọi sản phẩm của chủ nghĩa Mác trên toàn thế giới từ trước cho đến nay đều giống hệt ở mọi nơi, điều đó không có gì để phải tranh luận, ngạc nhiên hay bàn cãi. Song đó thật sự chỉ là hiện tượng. Không thể căn cứ vào đó để cho rằng ngày nay người Việt Nam và người Trung Quốc đều hoàn toàn giống nhau chỉ vì thể chế chính trị xã hội hay kinh tế giống nhau.

Chính sự khác nhau cơ bản về dân tộc tính như nói trên vẫn làm cho mọi điều giống nhau ở bên ngoài đều thật sự cũng không thể giống nhau ở bên trong được. Cái tự nhiên và cái không tự nhiên tất nhiên không bao giờ có thể đồng nhất hay phủ chụp lên nhau. Thế nên mọi hiện tượng giống nhau về cung cách xã hội bên ngoài trong hiện tại như bài báo“Người Tàu” mà tác giả Nguyễn Hưng Quốc nói đến giữa người Việt và người Trung Quốc hiện nay về tính lộn xộn, bình dân, tầm thường trong một số khía cạnh nào đó chính là do kết quả văn hóa nhất thời mà không thuộc bản chất truyền thống. Đó chính là hiện tượng ít học, hơi kém văn hóa của đa số tầng lớp bình dân nói chung, do hoàn cảnh kinh tế nhất thời mà không do ý nghĩa dân tộc tính sâu xa nào cả. Cho nên so với tính trật tự, tính biết tôn trọng người khác nói chung của người châu Âu, người Nhật Bản hay người Hàn Quốc hiện nay, tính cách bình dân yếu kém hiện tại của phần lớn người Trung Quốc và người Việt Nam hiện tại phản ảnh khá thường xuyên và đầy đủ về điều đó.

Chính sự nghèo nàn về kinh tế dẫn đến sự nghèo nàn về văn hóa, sự nghèo nàn về văn hóa dẫn đến sự nghèo nàn về ý thức xã hội và cung cách xã hội không giống như những dân tộc sung túc, phong phú khác, đó quả thật là điều tự nhiên và rất đáng tiếc. Nhưng đáng tiếc nhất chính là các thế hệ đi trước, các thế hệ lãnh đạo đất nước của cả hai đã không hoàn thành hay thể hiện tốt được chân giá trị cầm đầu về kinh tế, văn hóa, giáo dục xã hội của họ. Bởi vì nhân dân thực chất nói chung chỉ là sản phẩm còn chính người cầm quyền mới là tác nhân chính thức hay quyết định mọi chất lượng của sản phẩm làm ra đó. Điều đó cũng chẳng khác những sản phẩm mộc được làm ra của người thợ mộc, sản phầm kim khí được làm ra bởi người thợ kim khí, sản phâm vải được làm ra bởi người thợ dệt vải v.v… Cứ nhìn vào sản phẩm thì đánh giá được các tác nhân làm ra nó. Đây không phải chỉ là sản phẩm nhất thời chốc lát nào mà là sản phẩm dài ngày thì mọi tác nhân hay tác giả của nó không thể chạy trốn ở đâu được.

Không ai có thể tự vẽ bùa để đeo. Cho nên cái thận trọng nhất hay cái sáng suốt nhất kể cả cũng là tài năng của người cầm quyền, là khi mới chân ướt chân ráo lên cầm quyền cần phải nghĩ ngay đến mọi thành quả dấu ấn xã hội văn hóa của mình sau này. Nên thay vì chứng tỏ được hiệu quả lại không chứng tỏ được điều đó hoặc chỉ chứng minh được điều ngược lại, thì hỡi ơi, chính những tác già, những tác nhân đó hoàn toàn hết mọi cơ hội lịch sử để tự biện minh gì cho họ được cả. Đó là điều mà không những trong hiện tại như cả trong tương lai dài về sau chính lịch sử nói chung sẽ luôn luôn đánh giá, kết luận hay phán xét.

ĐẠI NGÀN Võ Hưng Thanh
(27/02/12)