Thống Phong là một trong các loại bệnh gây đau khớp cấp tính, đặc biệt nhất là tại khớp của ngón cái xương bàn chân (khớp bàn-ngón số một,). Tuy nhiên các khớp khác: gót chân, đầu gối, khuỷu tay, bàn tay cũng vẫn có thể bịnh trong trường hợp bịnh nặng và kéo dài. Các trường hợp bịnh để lâu các khớp có thể bị đóng các khối Uric acid (tophi).


bàn tay sưng chân sung chân

 

sưng chân

 

NGUYÊN DO

Bịnh Thống Phong là một bịnh do biến dưỡng thường thường là di truyền, do sự tích tụ của chất Urates (Uric acid) trong cơ thể. Lúc đầu là viêm (sưng, đỏ, nóng, đau) của một khớp, tái đi tái lại sau đó có thể làm biến dạng khớp.

Nguyên do bịnh làm tăng Uric acids trong cơ thể có thể là:
1. Tự nhiên do bẩm sinh.
2. Lượng Uric Acid sản suất trong máu nhiều qúa do biến dưỡng trong cơ thể, do các chất purines bị phá huỷ sẽ thành uric acid. Các bịnh do tủy xương sản xuất thặng dư Uric Acid (myoloproliferative, lymphoproliferative) các bịnh ung thư, thuốc làm tan máu, các thuốc trị liệu bịnh ung thư
3. Chức năng thận bị suy yếu, không thải được Uric Acid ra ngoài.

Về tuổỉ tác phần lớn là các nam bịnh nhân trên 30 tuổi, phụ nữ nếu có bị thì phải sau khi mãn kinh.

 

CƠ CHẾ GÂY BỊNH

Khi Uric acid tụ ở các khớp, cơ thể phản ứng lại bằng cách cách gởi các bạch cầu tới để ăn các chất này và hiện tượng viêm xảy ra gây đau đớn cho bịnh nhân.
Tuy nhiên cũng còn nhiều điều khó hiểu vì có những trường hợp Uric Acid trong máu rất cao nhưng người đó không bị đau khớp va ngược lại có người bị bịnh thống phong mà khi thử máu lượng Uric Acid lại không cao. chất này và hiện tượng viêm xảy ra gây đau đớn cho bịnh nhân.
Do đó để định bịnh chính xác, cần chứng minh được sự hiện diện của tinh thể Uric Acid trong nước lấy từ khớp bị sưng của bịnh nhân: Các tinh thể Uric Acid sẽ được thấy đặc biệt dưới kính hiển vi phân cực “negative birefringent and needle-like” ( hình dạng như kim nhọn phân cực âm) riêng rẽ hoặc nằm trong các bạch cầu.

TRIỆU CHỨNG BỊNH

Thường bịnh nhân bị Gout sẽ bị một cơn cấp tính, có thể là tự nhiên, hoặc sau một bữa uống rượu, nhậu nhẹt, hoặc sau khi thay đổi các thuốc đang dùng mà có thể làm thay đổỉ lượng Uric Acid trong máu, không thể đi dứng, sinh hoạt bình thưòng được, chỗ khớp bị sưng chỉ cần kích thích nhẹ bằng sợi vải hay bông cũng có thể gây rất đau đớn cho bịnh nhân.
Như phần mở đầu đã nhấn mạnh, vị trí viêm cấp tính thường là khớp bàn ngón chân cái, sau đó là kể đến khớp gót chân, cổ chân và đẩu gối. Đặc điểm của cơn đau cấp tính này là đau dữ dội tăng nhanh, khớp bị đau sẽ bị sưng, đỏ sậm, chỉ cần kích thích nhẹ bằng sợi vải hay bông cũng có thể gây rất đau đớn cho bịnh nhân, bịnh nhân không thể đi dứng, sinh hoạt bình thưòng được. Bịnh nhân có thể bị sốt nên hay nhầm lẫn với bị nhiễm trùng. Khi bịnh thuyên giảm, chỗ bị đau sẽ có thể bị ngứa và da bị lột. Sau đó các khối u (do tích tụ của Uric acid có thể thành hinh và nổi cục tại chỗ).
Thời gian không triệu chứng gì sẽ trở lại với bịnh nhân sau cơn đau đầu tiên. Cơn đau sẽ tái phát đi lại nhiều lần và khớp đau sẽ bị biến dạng, dễ nhầm lẫn với các bịnh viêm khớp khác.

CÁC BỊNH CẦN PHÂN BIỆT.

Bịnh Thống phong có thể nhầm lẫn với các bịnh khác như:
1. Nhiễm trùng khớp
2. Thống Phong giả do tích tụ của calcium pyrophosphate (tinh thể pyrophosphate sẽ cho)
3. Viêm khớp mãn tính ( Rheumatoid arthritis) có thể nhầm lẫn với Thống Phong mọc cục                       tophus

TRỊ LIỆU

Trước hết bịnh Thống Phong là một bịnh có thể trị dứt được nếu định bịnh đúng và trị liệu đúng
A. Trường hợp cấp tính: khi bị bệnh cấp tính vấn đề chính là phải trị cho bịnh nhân bớt đau đớn càng sớm càng tốt, vì như ta biết, Thống Phong cấp tính rất là đau đớn.

1. Thuốc giảm đau: NSAID: Indomethacin rất đặc biệt cho bịnh thống phong, sau đó là các loại thuốc giảm đau khác xếp vaò loại không phải là chất steroid.
2. Colchicin: Đã từ lâu được dùng trị gout rất hữu hiệu lúc lên cơn với lượng cao hoặc được chích vào tĩnh mạch (nếu bịnh nhân qúa đau cần phải nằm Bịnh viện để điều trị). Trường hợp chữa tại phòng mạch thì có thể cho uống khoảng 3-4 viên (0.6mg) cho đến khi cơn đau hết thì giảm lượng thuốc xuống. Nhưng hiện nay colchicin được khuyên không nên dùng trong giai đoạn cấp tính nữa. Việc bất lợi của colchicin là nó gây ói mửa tiêu chảy rất khó chịu cho bịnh nhân
3. Corticosteroid: có thể chích thẳng vào khớp, chích vào tĩnh mạch hay cho uống

B. Điều trị trong trưòng hợp mãn tính giữa các cơn đau. Khi một bịnh nhân đã được điều trị dứt một cơn đau của Gout, không có nghĩa là khỏi bịnh, bịnh gout sẽ tái diễn lại nếu không được chữ trị tới nơi tới chốn. Mục đích là làm giảm lượng uric acid nằm trong các mô của cơ thể.

1. Ăn uống: Cần thay đổi cách ăn uống, giảm thiểu các đồ ăn có nhiều chất purines (gan óc, thận, thịt bò, thịt heo muối, cá, tôm cua (nói chung là các thức ăn nhiều chất đạm), trọng lượng qúa tải cần phải xuống ký, uống nhiều rượu ( uống nhiều bia làm tăng nguy cơ bị gout hơn là rưọu mạnh hoặc wine). Cần uống nhiều nước để đi tiểu nhiều, khoảng 2 lít nước tiểu mỗi ngày là cách tốt nhất giảm bớt uric acid trong người cũng như giảm nguy cơ bị sạn thận.
2. Tránh dùng những thuốc làm tăng uric acid: Thuốc lợi tiểu thiazide va Furosemide do các thuốc này ngăn sự bài tiết uric acid trong nước tiểu, aspirin ở lượng thấp, niacin.
3. Dành cho các bịnh nhân bị đau đi đau lại nhiều lần
4. Thuốc làm hạ lượng uric acid trong máu: ta phải kể đến hai loại:
- Probenecid: làm tăng sự bài tiết uric acid trong nưóc tiểu
- Allopurinol : làm giảm lượng Uric acid trong máu do làm thay đổi sự biến dưỡng của các chất đạm và do đó làm giảm luôn cả lượng uric acid trong máu cũng như trong nước tiểu, hơn nữa lại có thể làm tan được các cục tụ uric acid (tophi), tuy nhiên vì thuốc này có thể gây phản ứng ngoài da rất dữ dội nên chỉ có Bs mới nên quyết định cho bịnh nhân thuốc này sau khi đã cân nhắc kỹ lưỡng gồm cả các kết quả máu và đo lượng uric acid trong nước tiểu trong vòng 24 giờ.
5. Giải phẫu cắt bỏ các cục tophi trong trường hợp cần thiết.

DỰ LIỆU

Bịnh Thống phong cần được chữa trị càng sớm càng tốt để tránh đau đớn cho bịnh nhân và tái phát. Khoảng cách không bị đau giữa các cơn đau tái phát thay đổi tùy theo trường hợp có thể vài tuần đến vài năm. Tuy nhiên nếu được chữa trị đúng và theo dõi đều đặn Gout là một bịnh có thể chữa lành được.

 

BS Bùi đắc Lộc