Hiện nay gần như rất nhiều người ai cũng lo lắng về cholesterol, ăn uống gì cũng sợ nhiều mỡ, nhiều cholesterol. Bài viết này sẽ giải thích cholesterol và mỡ là gì và nó có nguy hiểm, đáng sợ không?

MỠ (LIPIDS) và MỠ-ĐẠM (LIPOPROTEINS)

Mỡ trong máu thường ở dưới hai dạng là cholesterol và triglycerides, hai chất này không đi tự do nhưng được chuyên chở nhờ những chất gọi là mỡ-đạm (lipoprotein), Trong (hình 1) là cấu trúc của một phân tử lipoprotein
Cholesterol là chất thiết yếu cấu tạo nên màng tế bào, chất sườn cho các kich thích tố trong cơ thể dạng steroid và các acid trong mật.
Triglycerides là cấu tạo của 3 acid béo glycerides, quan trọng trong việc vận chuyển năng lượng từ thức ăn vào tế bào. Các chất mỡ theo thời gian sẽ bám vào vách các mạch máu theo một cơ chế mà hiện nay Y học chưa hiểu rõ.
Lipoproteins (Mỡ đạm) mang các phần tử cholesterol được xếp loại theo mật độ (density) từ nhẹ (light) đến nặng (cao): nhẹ nhất là các chylomicrons- là các chất béo sơ khởi nhất sau khi thức ăn được tiêu hoá và ngấm qua màng ruột vào máu. Các chất lipoproteins khác (hình 2) nằm lẫn trong máu khi dùng sức ly tâm huyết tương sẽ được chia thành:
- VLDL (very-low-density) rất nhẹ
- LDL (low-density) nhẹ ( tôi tạm đặt là LƯỜI hay LAZY- sẽ giải thích tại sao)
- HDL (high-density) nặng ( tạm gọi là HAY hay là HAPPY) .

CÁC PLAQUES (CÁC TẢNG MỠ) TRONG THÀNH MẠCH MÁU.


Các tảng mỡ (placques-Hình 4) trong vách mạch máu của các bịnh nhân bị sơ cứng động mạch phần lớn là câu tạo bởi LDL cholesterol. Bịnh nhân nào có lượng LDL trong máu càng cao thì càng có nhiều plaques trong các vách mạch máu. -Do do để dễ nhớ tôi đặt tên LDL là cholesterol LƯỜI-, những người này rất dễ bị bịnh tim mạch. Các vách mạch máu bị đóng nhiều plaques nên dễ bị chai cứng, nhỏ hẹp và dễ bị tắc nghẽn. Sự tắc nghẽn này có thể xảy ra ở bất cứ mạch máu nào trong cơ thể, và hai nơi nguy hiểm nhất cho mạng sống là Óc và Tim, đưa đến Brain attack( tai biến mạch máu não) hoặc Heart attack (nhồi máu cơ tim).
TUY NHIÊN TÔI PHẢI NHẤN MẠNH Ở ĐÂY LÀ KHÔNG PHẢI CHỈ CÓ CHOLESTEROL MỚI LÀM TẮC NGHẼN MẠCH MÁU MÀ CÒN NHIỀU YẾU TỐ KHÁC CŨNG ĐƯA ĐẾN BỊNH TIM MẠCH. Xin đọc lại các bài viết trước về Đái Đường, Cao Huyết Áp, Cai Thuốc Lá tôi đã trình bày. Tất cả sẽ được tổng hợp lại trong một bài viết trong tương lai. Điều cần nhắc lại là không phải bất cứ ai cao Cholesterol nhất là cao LDL (cholesterol LƯỜI) là đều bị tai biến mạch máu não hay nhồi máu cơ tim, mà những người này chỉ có thêm nhiều nguy cơ bị bịnh tim mạch hơn thôi. Do đó nếu bịnh nhân có bị cao cholesterol thì không nên lo lắng lắm khi đọc tới đây, hãy cứ bình tĩnh, từ từ giải quyết.
Ngược lại những ai có lượng HDL ( cholesterol HAY, HAPPY) thì tác dụng lại ngược lại, mạch máu mềm hơn, thông hơn chứ không bị tắc nghẽn. (Hình 3).
Cơ chế nào mà LDL tạo thành các plaques và HDL làm thông mạch máu chưa được khoa học giải thích rõ.
Nguyên do cao Cholesterol trong máu phần lớn là do các yếu tố di truyền, sự hỗn loạn của sự biến dưỡng các chất béo, và vấn đề dinh dưỡng ăn qúa nhiều các chất mỡ, nhất là các mỡ gọi là bão hòa (saturated fat), ăn quá nhiều cholesterol (Xin xem bảng so sánh lượng cholesterol trong thức ăn đính kèm).




CÁC CON SỐ VỀ CHOLESTEROL

Cholesterol được đo trong huyết tương ( phần chất lỏng của máu sau khi ly tâm để tách đi các tế bào trong máu):
Tổng số cholesterol=HDL cholesterol+VLDL choles.+LDL choles. Các phòng thử nghiệm sẽ đo trực tiếp được: tổng số cholesterol, tổng số triglycerides, số cholesterol HDL, lượng VLDL tương đương với 1/5 của triglycerides. Các lưọng này sẽ tính bằng đơn vị là milligram/deciliter. LDL sẽ đưọc tính một cách gián tiếp theo công thức:
LDL=tổng số cholesterol-HDL-VLDL (VLDL=1/5 của triglyceride)
Hiện có một số phòng thử nghiệm có thể đo được LDL trực tiếp nhưng tốn kém rất nhiều.
Do đó hai người cùng có một số giống nhau về cholesterol có thể có các thành phần LDL, HDL, rất khác nhau.
Nói chung các con số sau đây về cholestrerol là tương đối có thể chấp nhận được:
Tổng số cholesterol < 230mg/dL
LDL<130mg/dL
HDL>40mg/dL
TG (triglyceride)<150mg/dL.
Các con số này chỉ có một giá trị tương đối đối với từng bịnh nhân vì người Bác sĩ khi chữa bịnh sẽ nhìn vào tổng thể của bịnh nhân để quyết định chứ không phải chỉ vào một hay hai con số này. Vấn đề này tôi sẽ đề cập tới trong bài viết tới của tôi để tổng kết lại các phần quý độc giả đã được đọc. Tuy nhiên nếu quý vị nào có một trong những lượng cholesterol quá cao so với các số kể trên thì nên hỏi ý kiến BS của mình mà chữa sớm. Trừ lượng HDL càng cao thì càng tốt.


CAO TRIGLYCERIDES

Những người có lượng triglyceride trong máu cao trên 500mg/dL có nguy cơ hay bị viêm tụy tạng (pancreatitis- tuyến tụy tạng là một tuyến nội ngoại tiết, một trong các chất nội tiết là Insulin có nhiệm vụ điều chỉnh lượng đường trong máu). Con số bình thường của triglycerides là 150mg/dL lúc đói bụng (8 giờ sau khi ăn), các thức ăn làm triglycerides cao gồm có đồ ăn có nhiều mỡ, uống rượu và ăn nhiều qúa. 14% những người có lượng triglycerides trong máu cao cũng có nguy cơ bị bịnh tim mạch.


CHỮA TRỊ CAO CHOLESTEROL VÀ TRIGLYCERIDES:

Lượng cholesterols trong máu nhất là LDL sẽ được chữa trị xuống mức thích hợp tuỳ theo từng cá nhân có nhiều hoặc ít các nguy cơ về bịnh tim mạch. Thí dụ một bịnh nhân 60 tuổi bị cao huyết áp, đái đường, hút thuốc lá thì nhất định cần được làm hạ mức LDL càng thấp càng tốt dưới 100mg/dL hoặc nếu cần dưới 75mg/dL.
Nói chung chúng ta nên tham khảo BS nếu lượng cholesterol>230mg/dL và lượng LDL>130mg/dL.

Nguyên tắc chữa trị cao cholesterol trong máu nói chung gồm 4 nguyên tắc chính:
1. Ăn uống kiêng cữ (diet) phải cắt giảm các đồ ăn chứa nhiều mỡ, cholesterol. ( theo bảng 4 đính kèm). Trên nguyên tắc sẽ giảm được khoảng 15%-20% lượng cholesterol.
2. Tập thể dục, chơi thể thao đều đặn tối thiểu 3 giờ một tuần lễ một cách tích cực (chạy, vận động thể thao: chơi tennis, bóng rổ, đá banh v..v.).
3. Uống rượu vừa phải (moderate alcohol= 1 ly rượu mỗi ngày) cách này làm tăng được lượng HDL trong máu. Thống kê cho thấy uống rượu vừa phải giúp rất nhiều trong cao huyết áp, cholesterol ngay cả đái đường.
4. Sau cùng nếu các phương pháp trên không thành công thì phải dùng thuốc. Trên danh sách thuốc hiện nay có rất nhiều thuốc chữa trị cholesterol rất hiệu quả: niacin, bile acid binding ( các chất này bám lấy mật trong ruột và do dó gan sẽ phải tạo nhiều mật hơn và do đó sẽ xài nhiều cholesterol trong máu hơn). Các chất chuyển hóa từ fibric acid, làm hạ triglycerides, Ezetimide là một loại thuốc mới sẽ ngăn cản cholesterol trong ruột không ngấm vào máu. Và thuốc quan trọng và hiệu quả nhất là loại gọi chung là STATIN với các tên thông dụng là Lipitor, Zocor, Crestor, Pravachol, Mevacor, Lescol .v..v. các bịnh nhân mà cao cholesterol do yếu tố di truyền hầu như tất cả phải dùng loại STATIN này. STATIN ngăn cản không cho gan tổng hợp thêm cholesterol, phần lớn các chất này (STATIN) phải uống vào buổi tối sau khi ăn tối vì Gan, xưởng chế tạo cholesterol tạo cholesterol vào buổi tối khi chúng ta ngủ.

Điều quan trọng là các thuốc không phải là thần dược mà đều có chứa một số tác dụng phụ tương đối khá thấp, binh nhân có thể thấy đau nhức, yếu bắp thịt, chức năng gan có thể bi thay đổi. Do đó khi dùng cần phải được sự theo dõi thường xuyên của BS và thử máu thường xuyên (mỗi 3-4 tháng, nhất là trong năm đầu tiên dùng thuốc).


CHOLESTEROL TRONG THỨC ĂN

Thức ăn                Tổng số mỡ(grams)    Mỡ bảo hòa(grams)    Cholesterol(milligrams)

30grams Cheese                  9                             4                         27
Bơ (1 muỗng súp-30ml)      11                            7                         31
Dầu dừa (30ml)     14     12     0
Dầu ăn (30ml)     14     2     0
Cà Rem (1 cup)     14     8     60
1 lòng đỏ trứng     6     2     230
1 lòng trắng trứng     0     0     0
1 bánh croissant 12 4 13
Cá chép hấp (120g) 8 2 96
Tôm luộc 1 0 223
Thịt gà (120grams) 18 5 104
Thịt bò bằm (nướng) 21 9 115
Thịt heo nạc nướng (120g) 16 5 102
Cam, táo, bưởi 0 0 0
Khoai tây luộc (1 củ) 0 0 0


KẾT LUẬN.

Để kết luận cho bài viết này, cao mỡ trong máu đặc biệt cao cholesterol là một tình trạng bất thường của cơ thể, có thể do di truyền và do ăn uống không lành mạnh trong cuộc sống, không phải chỉ có các xã hội tây phương mới bị, rất nhiều bịnh nhân người Việt Nam đã cũng bị vì có thể dân VN ăn mỡ nhiều, các đồ ăn chiên dùng mỡ chứ không dùng dầu thực vật, thịt mỡ rẻ hơn thịt nạc. Hơn nữa, các đồ ăn thường có nhiều mỡ hay cholesterols thì ăn ngon hơn. Hiện nay, rất nhiều bịnh nhân đều rất lo lắng sợ bịnh này, tuy nhiên đây chỉ là một trong những nguyên do làm tăng nguy cơ gây bịnh tim mạch chứ không phải là một bịnh chết người, cách phòng ngừa và chữa trị rất hữu hiệu. Nếu ăn uống điều độ, sinh hoạt khỏe mạnh, yêu đời, được chăm sóc Y tế đều đặn thì có lẽ chúng ta không lo lắng về cao cholesterol lắm.

Bs Bùi Đắc Lộc