Libye : Tình-hình bất-ổn
CNT có thể sẽ phải nhờ Mỹ giúp đỡ,
có tin 12.000 quân Mỹ sẽ được đưa tới Libye



Nhữ Đình Hùng/tin tổng hợp/27.01.2012

*Một dấu hiệu cho sự bất ổn ở Libye.

Vào ngày 23 tháng 10 năm 2011,ba ngày sau khi đại-tá Khadafi bị thảm-sát khi trốn chạy khỏi Syrte,chủ-tịch của Hội-Đồng Quốc-Gia Chuyển-Tiếp (CNT=Conseil National de Transition) đã chánh thức tuyên bố tại Benghazi là Libye đã hoàn-toàn được giải-phóng.Nhưng ngày nay,những sôi nổi sau ngày Libye được 'giải-phóng' khỏi chế-độ độc-tài Khadafi,xem chừng Hội-Đồng Quốc-Gia Chuyển-Tiếp Libye đã gặp rất nhiều khó khăn và các nhân-vật trách-nhiệm đã bị dân-chúng công-khai chống-đối.Và ngay tại Benghazi,bản doanh trước đây của CNT,vị phó chủ tịch của CNT,Abdelhafid Ghoga,đã bị chống đối mạnh mẽ vào ngày thứ năm tuần qua,19.01.2012,bị cáo buộc là 'thời cơ chủ nghĩa' đến nỗi vào ngày 22.01,ông này đã tuyên-bố từ chức qua đài truyền-hình tư Al Jazeera của Qatar bằng điện-thoại: "Tôi lựa chọn sự từ chức...vì lợi-ích của quốc-gia",ông này còn cho biết thêm là không có sự đồng thuận chung quanh CNT và ông ta không muốn các tranh-chấp chung quanh ông có một tác-động tiêu-cực đến Hội-Đồng."Quan-trọng là phải duy-trì Hội-Đồng.Chúng tôi thực sự không biết việc gì đã xảy ra..."  nhằm để chỉ các cuộc tấn công chống các nhân-vật trong CNT.Từ nhiều ngày qua,dân chúng đã đòi hỏi cần phải có sự minh bạch hơn và các nhân-vật có liên-hệ với chế-độ cũ phải được loại khỏi chánh-quyền.Vào ngày thứ bảy 21.01,khoảng trên 1500 người đã biểu-tình trước trụ sở của CNT tại Benghazi,nơi được coi là thủ đô của vùng Cyrénaïqua và cũng là cái nôi của cuộc nổi dậy vào năm qua.Cũng tại đây,phó chủ tịch Abdoul Hafiz Ghoga đã bị lo ó và sau đó đã phải từ chức vào ngày chủ nhật 22.01.Không phải chỉ riêng ông này,ngay cả chủ tịch CNT,Moustapha Abdeljalil cũng bị lo ó phản đối vào ngày thứ bảy 21.01 và sau đó các lực lượng an ninh,để bảo vệ ông ta, phải 'trục' ông Abdeljalil đi nơi khác.Có thể nói ba tháng sau khi ông Khadafi bị thảm sát,CNT ngày càng gặp nhiều phản đối và cho thấy không có một thẩm quyền thực sự đối với các thị tộc ở Libye!;

*Điều gì đã xảy ra cho Bani Walid trong ngày thứ hai 23.01?

Bani Walid,một thị trấn ở cách Tripoli 170 cây số về phiá nam,cùng với Syrte,là hai điểm kháng cự sau cùng của chế độ Khadafi.Sau khi Khadafi chết,thị trấn này đã bị quân nổi dậy theo CNT chiếm và được đặt dưới quyền quản trị của 'binh đoàn 28 tháng Năm'.Vào ngày thứ hai 23.01,một cuộc nổi dậy đã xảy ra ở đây với các giao tranh được mô tả là mạnh vì có xử dụng cả võ khí nặng.Sau cuộc giao tranh,binh đoàn 28 tháng Năm đã bị đánh bật ra khỏi thị trấn với tổn thất nhân mạng là 5 người,trong đó có vị chỉ huy trưởng của binh-đoànBinh đoàn được đặt dưới quyền của bộ Quốc Phòng và đã bị tấn công vào buổi sáng thứ hai và các giao tranh đã kéo dài trên 4 giờTheo nguồn tin của chánh-quyền địa phương,cuộc tấn công này do các nhóm trung thành với Khadafi thực hiện.Ngược lại,bộ quốc phòng của CNT nói đây là giao tranh do sự dị biệt giữa các lực lượng theo CNT có mặt ở Bani Walid ,là một vấn đề có tính cách 'địa phương'!Vào ngày thứ ba,dại tá Salem Al-Ouaer,chỉ huy trưởng binh đoàn 93,cũng trấn đóng trong vùng Bani Walid,nói rằng an ninh đã được lập lại ở đây.Trưa ngày thứ ba,các viên chức thuộc binh đoàn 28 tháng ,đơn vị này hiện đóng cách thàị trấn 8 cây số,đã nói ngược lại,cho biết các quân trung thành với Khadafi hãy còn có mặt trong thị trấn và có vũ trang hùng hậu.Trong thời gian vừa qua,việc cáo buộc 'theo Khadafĩ là chuyện thường xảy ra giữa những nhóm võ trang tranh giành quyền lực.Nguồn tin ẩn danh ở Bani Walid nới cuộc giao tranh ở đây là do tranh chấp giữa binh đoàn 28 tháng Năm và binh đoàn 93. Binh đoàn 93 được gọi như vậy vì gồm những người đã nổi dậy chống Khadafi vào năm 1993 trong đó có nhiều người thuộc thị tộc Warffala mà thủ lãnh là đại tá Salem al Ouaer;cuộc đảo chánh chống Khadafi khi đó không thành công và al-Ouaer phải lưu vong.Bani Walid sau đó đã bị  thất sủng một thời gian và sau đó lại được Khadafive vãn vào đầu cuộc nổi dậy năm 2011,trở thành chiến lũy cho chế độ Khafi cho đến khi Khadafi bị giết chết.Trong thời gian có cuộc nổi dậy chống Khadafi,al Ouaer đã trở về hợp tác với CNT và trở thành chỉ huy trưởng của binh đoàn 93.Do việc trong binh đoàn 93 có nhiều người thuộc thị tộc Warffala,họ đã có cung cách đối xử dễ chịu hơn dành cho cư dân ở Bani Walid,không coi những người này là theo Khadafi,khác với thái độ của binh đoàn 28 tháng năm trực thuộc bộ quốc phòng của CNT,nghi kỵ tất cả mọi cư dân ở Bani Walid là trung thành với chế độ cũ.Do việc cả hai binh đoàn đều đóng quân trong cùng một thị trấn,việc xung đột là điều phải xảy và trong cuộc chạm súng ngày thứ hai Z3 tháng 01,một số cư-dân còn hoài vọng Khadafi đã cho giương cờ xanh của chế độ cũ.Các quân theo CNT nói rằng dân chúng đã giương các cờ xanh của Jamahiriad của Khadafi nhưng các thông tín viên không xác nhận việc này!Cũng có thể trong cuộc chạm súng giữa binh đoàn 93 và binh đoàn 28 tháng Năm,những người còn trung thành với Khadafi đã tham dự trận chiến cạnh quân của binh đoàn 93.Dù sao,biến cố ở Bani Walid cũng đã cho thấy chánh quyền CNT không thực sự có quyền lực đối với các đơn vị dân quân ở địa phương!

Chánh-quyền trung ương CNT,trong ngày thứ tư 25.01 đã có nhượng bộ quan-trọng ở Bani Walid bằng cách thừa nhận thẩm quyền của hội đồng quản trị do các thân hào nhân sĩ ở Bani Walid lập ra vào ngày thứ ba 24.01.Theo tuyên bố của Salah al Maayouf,ủy viên của hội đồng quản trị Ban Walid cho biết trong cuộc viếng thăm tại chỗ,bộ trưởng quốc phòng Oussama al Djouali đã thừa nhận thẩm quyền của hội đồng và hội đổng sẽ có những cố gắng để duy trì hoà bình và sự thống nhất quốc gia.(Nếu hiểu theo cách khác,hiện đang có sự đe dọa đối với hoà bình và thống nhất quốc gia).Bộ quốc phòng thừa nhận điều này nhưng không có những chi tiết rõ hơn.Tình hình ở Bani Walid  là một ví dụ cho tình trạng bất an ninh của các địa phương,mặt khác cho thấy nguy cơ phân hoá ở Libye do việc ở mỗi địa phương,các thị tộc duy trì các dân binh vũ trang.Chánh quyền trung ương CNT không có khả năng giải giới các dân binh này,lại cũng không có khả năng đặt các dân binh này vào trong quân đội của nhà nước Libye.Ước lượng hiện nay Libye có khoảng trên dưới 200.000 dân binh có võ trang đầy đủ,các phương tiện vũ trang này là do việc chiếm giữ các kho vũ khí của chế độ Khadafi.Các quốc gia Âu Châu hiện không đặt nặng quan tâm vào Libye mà chỉ chú ý đến tình hình Iran và Syrie.Mặt khác,các nước Âu Châu đang gặp khủng hoảng nghiêm trọng về tài chánh nhất là Ý và Pháp,việc can thiệp trở lại ở Libye là điều ít có cơ may xảy ra dù những nước này vẫn có mặt trong liên minh 13 nước đặt dưới sự lãnh đạo của Qatar.Qatar hiện đang bị một số nước Phi Châu chống đối ngầm,gần nhất là việc phái đoàn Qatar sang thăm Mauritanie khi đến được đón tiếp đúng lễ nghi nhưng sau đó đàm phán bị gián đoạn,phái đoàn ra về không kèn không trống!(Theo ttx Ecofin,trong cuộc viếng thăm Mauritanie của Cheikh Hamad al-Thani,ông này đã đe dọa sẽ tạo ra cuộc nổi dậy mùa xuân ở mauritanie qua trung gian đài truyền hình Al Jazira.Tổng thống Mauritanie đã ngưng ngang cuộc đàm phán và phái đoàn Qatar đã không được đưa tiễn).

Nhận xét chung của các quan sát viên tại chỗ là các 'thowars' hay quân nổi dậy không có kỷ luật và ban chỉ huy của họ cũng không rõ rệt.Đây là các lực lượng võ trang đang chia phần sản nghiệp của chế độ cũ.Các nhóm người còn trung thành với Khadafi vẫn còn có thể nổi dậy cũng như các sắc dân Toareg và Berbère có thể sẽ li khai.Việc CNT đề cử tướng Youssef al-Mangouch vào chức vụ tổng tham mưu trưởng bị chỉ trích mạnh.Baloul Assid,một trong các sáng lập viên của Liên Minh các Thowars của Libye (Coalition des thowars de Libye,một tổ chức tập trung nhiều nhóm thowars khác nhau trong nhiều vùng) đã cho biết sẽ bác bỏ tất cả những ai không có tên trên danh sách do tổ chức này đề nghị!

Tình hình ở Libye hiện đang ở trong tình trạng thiếu trật tự,vô luật lệ,bất tuân lệnh của các dân binh,có thể dẫn đến sự hỗn loạn cả ở những vùng lân cận như trường hợp Mali.Theo tin ở Mali,đã có giao tranh giữa quân đội nước này với loạn quân thuộc sắc dân Touareg với các quân lính cũ của Libye,những nhóm nổi loạn này định đánh chiếm một tỉnh ở bắc Mali nhưng đã bị đẩy lui.Có thể các nhóm touareg và lính cũ của chế độ Khadafi đã vuột Niger để sang Mali và người ta có thể ngờ vực những toán này có được một khu an toàn ở Niger.

Trong khi đó,ngay ở cả vùng nam Tripoli,tỉnh Gharyan cách Tripoli 80 cây số cũng có chạm súng xảy ra giữa các dân binh theo CNT và các toán vũ trang được coi là trung thành với Khadafi.Các viên chức ở Gharyan thừa nhận là không kiểm soát được ngay cả các binh đoàn cách mạng của họ!Ngay tại Tripoli, các đơn vị của Zintan cũng không chịu từ bỏ việc kiểm soát phi trường quốc tế ở đây!

Ngoài việc đụng chạm vì xâu xé các tài sản của chế độ Khadafi còn có việc đụng chạm do việc áp đặt các luật lệ hồi giáo,nếu cần bằng bạo lực và chống lại cả các đồng minh trong cuộc nổi dậy.Việc đưa các nhóm dân binh vũ trang vào quân đội coi như không thành công vì cho tới ngày 15 tháng giêng mới chỉ có khoảng Một trăm người chịu gia nhập quân đội.CNT nghĩ đến việc đưa cac nhóm dân binh cách mạng này sang tiếp tay cho Hội Đồng Quốc Gia Chuyển Tiếp Syrie để chống lại chánh quyền Damas của Bachar al-Assad...

Như thế,sự hỗn loạn thực sự có sau khi CNT lật đổ được chế độ Khadafi.Các tin tức về 'kháng chiến xanh' (để chỉ quân trung thành với chế độ Khadafi) cho thấy có những đụng độ với phe CNT-Al Qaïda và nói đến những thắng lợi của phe kháng chiến xanh nhưng khó có thể phối kiểm được mức chính xác!Các giới chức ngoại giao e ngại việc có thể xảy ra nội chiến ở Libye.Phải nói một cách thành thực rằng Khadafi,mặc dù độc tài,đã tìm được cách để có sự thoả hiệp giữa các thị tộc với chánh quyền trung ương và mỗi thị tộc có quyền lợi riêng của họ.Giờ đây,đặt dưới tình trạng 'Nhà Nước Pháp Trĩ,các thị tộc này mất đi các quyền lợi riêng mà so với quyền lợi CNT dành cho họ.

Có tin nói CNT yêu cầu giúp đỡ quân sự của Hoa Kỳ và có thể Hoa Kỳ sẽ chuyển sang đây 12000 quân.Nguồn tin này chưa được sự xác nhận của Hoa Kỳ nhưng đây không phải là điều không thể xảy ra.Hoa Kỳ đã từng có căn cứ tại Libye trước khi Khadafi làm cuộc cách mạng,đó là căn cứ Wheelus của không quân Mỹ.Trong trường hợp tin này được xác nhận,có thể nghĩ rằng đây là bộ tư lệnh tiền phương Phi Châu của Hoa Kỳ.Cũng có thể CNT đã yêu cầu Mỹ dàn quân ở đây vì phe trung thành với Khadafi dự định thành lập một chính phủ lưu vong,trong khi đó,các nhóm hồi giáo bác bỏ lịch trình tranh cử của CNT dự định tổ chức bầu cử vào tháng sáu năm nay,e ngại rằng CNT sẽ tạo ra các chốt ngăn chặn họ.Có những áp lực đòi chủ tịch CNT phải từ chức nhưng ông này không nhượng bộ,cho rằng việc này sẽ mở ra một cuộc nội chiến!

Nhữ Đình Hùng
(cựu SV ĐHSPSG, ban Sử Địa, khóa 1963-1967)


Tham khảo:
http://www.slateafrique.com/81575/libye-cnt-bani-walid-pro-kadhafi
http://www.afrik.com/article24598.html
http://www.slateafrique.com/81063/temps-milices-cnt-libye-kadhafi
http://www.elwatan.com/international/sale-temps-pour-le-cnt-libyen-23-01-2012-155978_112.php
http://tempsreel.nouvelobs.com/monde/20120124.OBS9676/libye-les-pro-kadhafi-mis-en-garde-apres-les-violences-a-bani-walid.html
http://www.boursorama.com/actualites/libye-bani-walid-ville-nostalgique-de-kadhafi-b84b2df3054600eb53dfb65963975f4f
http://www.nationspresse.info/?p=157909