Một góc nhìn về sự phát triển ở Việt Nam

Hồng Thái Hoàng

Tôi thấy nhiều người bình luận là: 
“Chị không thấy đất nước mình đã thay đổi nhiều lắm sao? Ngày xưa đường đất, giờ đường bê tông; ngày xưa nhà tranh, giờ nhà cao tầng. Sao chị không thấy sự phát triển đó để khen?” 
Lời bình luận này nghe rất ngu ngơ.  Bởi vì một đứa trẻ, dù không ai dạy, nó cũng sẽ lớn.  Bạn không thể tự hào rằng “ngày xưa tôi cao 80cm, bây giờ tôi 1m70”; vì đó là quy luật sinh học, không phải sự thành tựu. 
Cũng y như vậy, một quốc gia sau hàng chục năm hòa bình mà có đường bê tông, có nhà cao tầng, không phải là điều để hãnh diện. Đó chỉ là điều tự nhiên phải có, nếu con người còn làm việc và thời gian còn trôi đi. 
Cái đáng nói là: 
“Khi bạn lớn lên, bạn trở thành người tử tế hơn, hay chỉ là có một thân xác to hơn?” 
Một đất nước thật sự phát triển không đo bằng số tầng cao ốc, mà bằng mức độ tự do, công bằng và phẩm giá của người dân.  Bê tông có thể che mưa, nhưng không thể che sự bất công.  Đường nhựa có thể chạy nhanh, nhưng không thể chạy trốn khỏi nỗi sợ nói thật. 
Và GDP có thể tăng, nhưng nếu niềm tin của con người giảm, thì đó không phải là phát triển; mà chỉ là sự phình to trong ảo tưởng.

Nếu muốn tự hào, hãy so với những nước cùng xuất phát điểm: 
– Hàn Quốc sau chiến tranh nghèo đói, 60 năm sau trở thành nền kinh tế công nghệ.
– Nhật Bản từ đống tro tàn, vươn lên thành quốc gia văn minh bậc nhất thế giới.
– Singapore không có tài nguyên, nhưng xây được nhà nước liêm chính, dân được tôn trọng. 
Còn Việt Nam thì sao? 
Sau gần nửa thế kỷ, người dân vẫn phải “xin” từng miếng giấy tờ, “chạy” từng thủ tục, “đóng” từng khoản phí không tên.  Nếu đó là “phát triển, thì xin hỏi: “phát triển cho ai?” 
Cái đáng sợ nhất không phải là nghèo, mà là sự tự mãn trong hoàn cảnh nghèo trí tuệ. 
Người ta tưởng rằng bê tông là biểu tượng của văn minh, mà quên rằng văn minh bắt đầu từ cách con người đối xử với nhau.  Một quốc gia có thể có đường cao tốc, nhưng nếu dân phải cúi đầu trước cửa quyền, thì đó chỉ là một xã hội được tráng xi măng lên sự sợ hãi. 
Đừng khoe rằng đất nước đã khác xưa, khi điều duy nhất nhìn thấy khác là lớp sơn ngoài tường. 
Hãy hỏi xem: 
– Con người có được tôn trọng hơn không?
– Tiếng nói của dân có được lắng nghe không?
– Luật pháp có còn phục vụ công lý hay phục vụ quyền lực? 
Bởi vì, một đất nước không thể gọi là phát triển, nếu người dân vẫn phải xin để được sống đúng luật.  Khi người dân phải nuôi cả nhà nước.  Đó không phải là phát triển. 
Ở Việt Nam, từng đứa trẻ vẫn còn ngồi trên ghế nhà trường đã phải đóng tiền để “xây dựng đất nước,” “ủng hộ đồng bào thiên tai,” “xây trường học…” 
Những em bé mới mười tuổi đã bắt đầu gánh nghĩa vụ “cứu người lớn”; Trong khi người lớn ấy là những người đang được trả lương để quản lý quốc gia.  Mỗi khi bão lũ xảy ra, thay vì có quỹ dự phòng quốc gia được vận hành minh bạch, thì chính phủ lại ngửa tay xin tiền dân.  Từng người nông dân, công nhân, bà bán hàng rong, chủ tiệm tạp hoá, thậm chí từng lớp học, từng doanh nghiệp nhỏ… đều phải “đóng góp cứu trợ.” 

Và rồi có người vẫn nói: 
“Đất nước mình đã thay đổi nhiều rồi mà.” 
Thay đổi ư? Khi người dân vẫn phải trả tiền cho những thứ lẽ ra thuộc về phúc lợi.  Một đất nước đứng thứ 5 về quy mô kinh tế ở Đông Nam Á, nhưng trẻ em vẫn không được học miễn phí, bệnh nhân vẫn phải “đặt phong bì” để được nằm bệnh viện, và người già vẫn phải sống nhờ con cái, thay vì được bảo đảm bằng hệ thống an sinh. 
Nếu đó gọi là “thay đổi,” thì đó là sự thay đổi trên giấy, chứ không phải trong phẩm giá con người. 
Ở các quốc gia phát triển, người dân nộp thuế để được bảo vệ.  Còn ở Việt Nam, người dân nộp thuế, rồi lại bị kêu gọi đóng góp thêm để vá lỗi của chính bộ máy cai trị.  
– Người dân trả tiền cho trường, rồi trường vẫn xuống cấp. 
– Trả tiền cho bệnh viện, rồi vẫn phải mang thuốc từ nhà.
– Trả tiền cho quỹ thiên tai, rồi khi lũ lụt về, người dân vẫn tự bơi trong nước mắt của mình. 
Đó không phải là “phát triển,” mà là một vòng luẩn quẩn của sự bóc lột hợp pháp hoá bằng khẩu hiệu. 

Các bạn bảo: 
“Hãy nhìn vào những điều tích cực chứ.”  
Những “điều tích cực” mà các bạn nói là gì vậy?  Xin chỉ cho tôi “điều tích cực” nào khiến người Việt hôm nay sống hạnh phúc hơn, công bằng hơn, hay ít sợ hãi hơn? 
GDP đó có cao hơn những quốc gia từng thua xa Việt Nam ba mươi năm trước hay không? 
Hãy thử nhìn chung quanh: bao nhiêu người lao động đang sống lay lắt với đồng lương không đủ trang trải,  Những con đường bê tông mà các bạn tự hào cũng chính là nơi từng đứa trẻ phải đạp xe sát bên xe “container,” xe khách, xe tải,  vì không có nổi một làn đường an toàn cho người dân. 
Đường có thể phẳng, nhưng sinh mạng con người lại gập ghềnh hơn bao giờ hết. 
Ngay cả trong bệnh viện, đáng lẽ ra là chỗ cuối cùng còn lại của nhân đạo, đã bao nhiêu người phải chết trước cánh cửa cấp cứu chỉ vì không kịp nộp viện phí, chỉ vì y tá, bác sĩ còn bận “hỏi giấy tờ”? 
Đó là cái mà bạn gọi là “phát triển” sao? 
Một xã hội nơi mạng người rẻ hơn một chữ ký, nơi sự sống phải xếp hàng chờ được phép cứu,  thì mọi chỉ số GDP đều vô nghĩa. 
Nếu đó là “phát triển,” thì xin lỗi đó không phải là tiến bộ, mà là sự thích nghi của người dân với bất công. 

Một quốc gia không thể được gọi là “phát triển” khi trẻ em phải đóng góp để cứu người lớn, khi người dân phải quyên góp cho những sai lầm của chính quyền,  và khi người nộp thuế phải nộp thêm lần nữa để được đối xử như con người. 
Thay đổi thật sự không nằm ở màu của bê tông, mà ở màu của lương tri.  Và chừng nào người dân còn phải đi xin công lý, thì mọi con đường lát nhựa chỉ là lớp sơn mỏng trên một nền đất mục.

FB Hong Thai Hoang ( Tác giả ) 

https://www.facebook.com/p/Hong-Thai-Hoang-100063508999162/

Thú đam mê đọc sách của người dân Hà Nội

Nghiêm Hữu Hùng

Có thể nói khoảng trước năm 1990, còn được gọi là "Thời Kỳ Bao Cấp", dân Hà Nội là những người ham đọc sách nhất thế giới !

Tôi là nhân chứng của chuyện này. 
Một buổi sáng mùa hè năm 1986, dịp ra thăm Hà Nội. Đang lang thang trên phố Tràng Tiền phía đối diện Công Ty Phát Hành Sách để ngắm phố và tìm cốc cà-phê sáng thì thấy một đám đông phần nhiều là đàn bà và trẻ con, ăn mặc lôi thôi lếch thếch đang xếp hàng rồng rắn chờ mua sách. 
Đặc biệt là bên cạnh đoàn người còn có cả xe xích-lô, xe ba-gác, và xe "cải tiến" (loại xe cút-kít tự chế) cũng đang kiên nhẫn đứng chờ.
Vừa định bỏ đi thì một bà trong hàng chạy ra nắm chặt tay tôi nài nỉ:
"Bác làm ơn giúp cháu mua sách với."
Tôi tìm cớ thoái thác là mình chưa ăn sáng, thì bà ta quát thằng con đứng bên cạnh:
"Mày chạy ra bưng đồ ăn thức uống vào đây ngay để mời ông."
Một lát sau, thằng bé mang theo cốc nước chè và một nắm xôi dúi vào tay tôi, miễn phí.
Tôi muốn từ chối nhưng dứt ra không được một phần vì bà cứ nắm chặt tay tôi, phần nữa vì quý tấm thịnh tình của bà, dám mời một người không hề quen biết gói xôi để giúp mua sách !
Chờ tôi ăn xong bà mới dúi vào tay tôi tấm phiếu mua sách mà bà chạy chọt được từ cả tháng trước. 
Hỏi ra mới biết là dịp hè mỗi năm, công ty phát hành sách lại bán tống bán tháo số sách tồn đọng in từ năm ngoái với giá thật rẻ để có chỗ chứa sách mới in.
Đoàn người mua sách có vẻ háo hức lắm, họ kháo nhau "năm nay trúng lớn" vì tin tức lộ ra từ "bên trong" cho hay năm nay sách bán ra gồm 3 bộ : 
"Tư Bản Luận", "Lê-Nin toàn tập" và "Hồ Chí Minh Toàn Tập". 
Toàn những bộ sách dày, hiếm quý, mỗi bộ nhiều không thua gì Encyclopedia, in ấn công phu trên giấy trắng bóng lưỡng, bìa cứng mầu đỏ có chữ kim nhũ tuyệt đẹp.
Thấy toàn là những sách khó đọc mà không khí mua sách lại phấn khởi như thế nên tôi cũng tò mò hỏi thăm:
"Thế trong đó họ có bán Tiểu Thuyết Tự Lực Văn Đoàn không?"
Thì một bà đứng hàng trước chõ miệng vào:
"Rõ chán cái ông này cứ hỏi ngây ngô, rách cả việc. Người ta xếp hàng mua giấy gói xôi thì mới phải chờ lâu đến thế ! chứ mua ba cái sách truyện thổ tả in bằng giấy bèo nhèo thì bán cho chó nó ăn à?. Giấy đi cầu thì dùng Báo Nhân Dân, vừa đỡ tốn lại dai và tốt hơn nhiều."
Tôi hãi quá đành giữ im lặng. Cũng may có một số người thấy tội nghiệp nên đứng ra bênh tôi, đám đông chia ra 2 phe cãi nhau ỏm tỏi.
Nghe tiếng ồn ào, 2 cô "mậu dịch viên", là 2 nhân vật quan trọng nhất của công ty chạy ra hét:
"Các anh chị có im lặng hết không? Mua sách là một hành động văn hóa ! Phải chứng tỏ mình là người có văn hóa !.
Đám đông tức khắc trở nên trật tự, vì họ biết 2 cô này có đủ uy quyền để không bán cho người mà họ thấy ngứa mắt, dù là có xuất trình đầy đủ sổ hộ khẩu, giấy chứng minh nhân dân và phiếu mua sách.
Chờ mãi rồi cũng tới lúc chen chân được vào Công Ty phát hành sách và may mắn thay, tôi được phân phối một bộ "Tư Bản Luận". 
Trao cho người nhờ vả xong, bà ta cứ cám ơn mãi vì đây là bộ sách dày nhất và quý nhất.
Ngay sau khi sách được chuyển ra khỏi cửa thì việc làm làm đầu tiên của các "độc giả" là xé bỏ những tấm bìa sách quăng ngay xuống đất cho nhẹ, còn giấy in sách thì các ông chất lên xe xích-lô, Ba-gác chở về nhà.
Sau khi các "độc giả" giải tán, 2 cô mậu dịch viên chạy ra cửa, thấy đống bìa sách xé vứt bừa bãi, tung tóe dưới đất bèn chửi đổng:
"Đéo mẹ cái lũ ăn cháo đái bát, chưa mua thì miệng cứ xoen xoét, chúng em sẽ giữ lòng lề đường sạch sẽ…"
Nhưng 2 cô không phải lo lâu vì chỉ một thoáng sau là đã có đám nhân viên sở tái chế tới tận nơi thu dọn sạch sẽ. 
Họ gom góp đống bìa sách, phân loại cẩn thận, đem về xay thành bột, rồi thồn vào trong các chiếc túi vải dài cỡ gang tay để chế biến thành "Băng Vệ Sinh."
Bìa sách "Tư Bản Luận" có chất lượng cao vì xay ra rất mịn, có sức hấp thụ tốt, nên loại băng vệ sinh này được giao cho các cửa hàng cao cấp, để vợ và con gái các ông lớn dùng.
Băng vệ sinh làm từ bìa sách "Lê-Nin toàn tập" chất lượng kém hơn một chút nên phân phối cho thành phần "cốt cán", trung thành với Đảng và Nhà Nước.
Chẳng hiểu sao bìa sách "Hồ Chí Minh Toàn Tập" thì chất lượng lại kém đến thế, xay mãi mà vẫn còn xơ, mang vào ngứa ngáy lắm!
Nhưng tới kỳ mà không đeo cũng không xong, dù nhiều khi "ngứa tới độ gãi rách cả háng..." .

Bs Nghiêm Hữu Hùng

https://www.buctranhvancau.com/new-blog/2019/7/3/th-am-m-c-sch-ca-ngi-dn-h-ni-bs-nghim-hu-hng

Đăng ngày 17 tháng 2.2026