Bi hùng ca thành Texas

Vô Danh

Đêm thứ Ba 3 tháng 11, ở Houston, có một ông cụ thắp nhang 2 lần.
Lần đầu lúc chạng vạng, như mọi tối. Trên bàn thờ có tấm hình cha mẹ với lá cờ vàng xếp nếp. Bên cạnh là tấm hình đen trắng một người lính chừng hai mươi tuổi. Người lính ấy là ông, hơn năm mươi năm trước. Con cháu lên lầu ngủ hết, dưới nhà chỉ còn ông với tiếng xướng ngôn viên đọc kết quả bầu cử.
Lần thứ 2 gần nửa khuya, khi trên màn ảnh tiểu bang Texas đổi màu.
Tôi không đặt tên cho ông, vì đêm đó khắp Texas có quá nhiều người như ông.
Ông đã thấy cảnh nầy một lần. Cuối năm 1974, khi Quốc Hội Mỹ đã cắt viện trợ, mỗi tháng ông chỉ được phát 85 viên đạn, chưa tới 3 viên một ngày. Tháng Tư năm 1975, ông đứng trên bến Bạch Đằng nhìn những chiếc tàu cuối cùng xuôi sông Sài Gòn ra biển, và biết mình vừa mất một tòa thành không bao giờ lấy lại được. 
Rồi mấy năm trại tù Cộng sản , rồi chiếc ghe, rồi biển, rồi Texas. Nửa thế kỷ sau, trên mảnh đất đã cho ông dựng lại một mái nhà, ông ngồi nhìn tòa thành thứ 2 của đời mình thất thủ. Lần trước ông còn trẻ, còn biển để ra đi. Lần nầy ông đã ngoài 70, và sau Texas, ông không biết còn đi đâu.

Có những người trong chúng ta vừa mất thành lần thứ 2 trong một đời người.
Người Texas cũng từng mất thành. Mùa đông năm 1836, chừng 200 người giữ ngôi nhà thờ đá Alamo ở San Antonio suốt 13 ngày trước mấy ngàn quân Mễ. Trung Tá William Travis viết thư gởi dân Texas và mọi người Mỹ trên thế gian, thề không đầu hàng, không rút lui, rồi ký mấy chữ: Chiến thắng hay là chết. 
Rạng sáng ngày 6 tháng 3, đồn thất thủ, cả 189 người có tên trong danh sách giữ đồn đều nằm xuống. 46 ngày sau, bên bờ sông San Jacinto, quân Texas vừa xông lên vừa hô "Hãy nhớ Alamo". 18 phút sau trận đánh tàn, và nước Cộng Hòa Texas đứng vững dưới lá cờ một ngôi sao.
Người Texas mất một cái đồn mà được cả một nước.
Người Việt mình có một tòa thành khác. Mất nó rồi, mình mất nước hơn một ngàn năm. Cổ Loa.
Truyền thuyết kể An Dương Vương, vua nước Âu Lạc nối nghiệp Văn Lang của các vua Hùng, đắp Loa Thành, ban ngày đắp tới đâu, ban đêm lở tới đó, cho tới khi thần Kim Quy hiện lên giúp. Thành xong, thần để lại một cái móng làm lẫy nỏ. Quân Triệu Đà kéo sang, gặp nỏ thần, thua chạy về.
4 năm ông Biden ở Tòa Bạch Ốc, thành Texas cũng ngày đắp đêm lở. Từ năm 2021 tới năm 2024, nhân viên biên phòng ghi hơn 8 triệu 700 ngàn lượt chạm trán ở biên giới phía nam. Lính Texas rải kẽm gai dọc sông Rio Grande, rồi nhân viên liên bang mang kềm tới cắt. Texas kiện. Tháng Giêng năm 2024, Tối Cao Pháp Viện cho cắt tiếp, 5 phiếu chống 4.
Ông cụ ở Houston coi tin ấy trên truyền hình mà thấy quen. Lần trước Hoa Thịnh Đốn cắt đạn. Lần nầy Hoa Thịnh Đốn cắt kẽm gai.

Tôi không trách những người nghèo lội qua sông Rio Grande. Ai từng ngồi trên một chiếc ghe con giữa Biển Đông đều hiểu người ta liều mạng vì đâu. Người vượt biển Việt Nam có hải tặc Vịnh Thái Lan. Người lội sông Rio Grande có những băng đảng thâu tiền trên từng đầu người, buôn người như buôn hàng. Chánh phủ Mỹ đã liệt chúng vào hàng khủng bố. Chúng mới là giặc. Cửa thành bỏ ngỏ thì bọn hải tặc trên cạn giàu trước nhứt.
Vậy mà thành vẫn đứng. Năm 2024, quận Starr sát bờ sông, nơi gần như ai cũng gốc Mễ, bầu cho ứng cử viên Tổng Thống Cộng Hòa lần đầu tiên từ năm 1892. Những người sống ngay cửa thành đã bắn mũi tên của họ. Năm sau, số người vượt biên bị bắt xuống thấp nhứt. Nỏ thần đã bắn, và giặc phải lui.

Truyền thuyết kể đánh không được, Triệu Đà xin cưới Mỵ Châu cho con trai là Trọng Thủy. Chàng rể ở ngay trong Loa Thành, dỗ vợ cho coi nỏ thần, lén thay cái lẫy móng rùa bằng lẫy giả. Lúc chia tay, Trọng Thủy hỏi nếu có binh đao thì lấy gì tìm nhau. Mỵ Châu hứa sẽ bứt lông ngỗng trên áo mà rắc dọc đường chạy.
Mỵ Châu thương nước, mà thương chồng hơn. Chừng đó là đủ mất thành.
Thành Texas mất từ bên trong. Trong nhà có nhiều Mỵ Châu, người nào cũng thương Texas, mà thương phe mình hơn.

Cuối tháng 5 năm 2023, Hạ Viện Texas, nơi Cộng Hòa nắm đa số, bỏ phiếu 121 thuận, 23 chống, luận tội ông Ken Paxton, vị Tổng Trưởng Tư Pháp cũng người Cộng Hòa. Tháng 9 năm ấy, Thượng Viện tiểu bang tha bổng ông. Người trong nhà buộc tội nhau trước mặt thiên hạ rồi tha cho nhau, và từ đó nhớ mặt nhau.
Năm nay hai phe ấy đem tiền ra đánh nhau. Ông Paxton ra giành ghế Thượng Viện của ông John Cornyn, người đã ngồi ghế ấy bốn nhiệm kỳ. Ông Trump đứng sau ông Paxton. Ông Thune, lãnh tụ khối đa số Thượng Viện, đứng sau ông Cornyn. Tính luôn vòng bầu lại, tiền quảng cáo đổ vào cuộc sơ bộ lên hơn 165 triệu Mỹ kim, nhiều nhứt trong lịch sử các cuộc sơ bộ Thượng Viện nước Mỹ. Phần lớn số tiền ấy dồn vào trận đánh giữa người Cộng Hòa với nhau. Suốt mấy tháng, cử tri Texas mở truyền hình là nghe người Cộng Hòa kể tội người Cộng Hòa. Ông Paxton thắng, và ông Cornyn thành vị Thượng Nghị Sĩ Cộng Hòa đầu tiên của Texas bị chính cử tri đảng mình loại.
Rồi tới nhà Bush. Năm 1994, chính ông George W. Bush thắng bà Thống Đốc Dân Chủ Ann Richards, mở ra 32 năm Cộng Hòa giữ dinh Thống Đốc Texas. Năm 2022, ông Paxton hứa chấm dứt triều đại Bush rồi đánh bại cháu nội ông Bush cha. Nhà Bush nhớ thù nhà. 
Tối 21 tháng 9, ở Dallas, ông Cornyn mở một buổi gây quỹ có ông George W. Bush làm khách mời, gom tiền cho 6 ứng cử viên Thượng Viện Cộng Hòa ở 6 tiểu bang khác. Ứng cử viên Cộng Hòa của chính Texas không có tên. 2 ngày sau, con gái ông George W. Bush gởi tiền cho ủy ban yểm trợ ông Talarico bên Dân Chủ. Tháng 10, em ruột ông lên Facebook loan báo vừa bầu cho ông Talarico, phá lệ cả đời chưa từng đăng một lời chánh trị.

Mấy cọng lông ngỗng thì nhẹ hều. 2500 Mỹ kim của cô con gái với một bài viết trên Facebook của ông em không lật nổi Texas. Lông ngỗng nguy hiểm vì nó chỉ đường. Nó cho những người còn ngần ngại biết rằng bước sang bên kia không có gì phải ngượng. Lông ngỗng không lấy được thành. Nó lấy lòng tin của người giữ thành.
Những người bỏ đi trước nhứt là những người đứng gác ngay cửa thành. Quận Starr, nơi hai năm trước đã bắn mũi tên cho Texas, năm nay cho ứng cử viên Dân Chủ 77%. Hỏi họ lo gì, các cuộc thăm dò đều nghe cùng một câu: vật giá. Tôi cũng không trách họ. Người giữ cửa bỏ về khi người trong thành mải đánh nhau mà quên giá gạo.
Đêm 3 tháng 11, hãng AP loan tin ông Talarico thắng. Lần đầu tiên từ năm 1988, Texas bầu một người Dân Chủ vào Thượng Viện. Ông Abbott, người đã rải kẽm gai dọc sông Rio Grande, thua bà Gina Hinojosa. 32 năm nay phe Dân Chủ chưa thắng nổi một chức vụ toàn tiểu bang nào ở Texas. Đêm đó họ lấy trọn.

Truyền thuyết kể An Dương Vương cho con gái ngồi sau lưng ngựa, chạy về phương Nam. Lông ngỗng rắc suốt dọc đường, quân giặc lần theo mà tới. Tới bờ biển, hết đường, vua kêu thần Kim Quy. Thần hiện lên giữa sóng, chỉ nói một câu: giặc ngồi ngay sau lưng nhà vua đó.
Tôi vẫn nghĩ đó là câu đau nhứt trong chuyện cũ nước mình. Ông vua già quay lại nhìn đứa con gái duy nhứt của mình. Mỵ Châu quỳ xuống khấn: nếu nàng có lòng phản cha thì chết đi xác hóa ra cát bụi, còn nếu nàng một lòng ngay thẳng mà bị người lừa thì máu nàng sẽ hóa thành ngọc. Vua tuốt gươm. Rồi ông cầm cái sừng tê bảy tấc, đi thẳng xuống biển. Người xưa kể máu Mỵ Châu loang xuống nước, loài trai ăn phải đều hóa ngọc. Biển đã đáp lời khấn của nàng.

Mất thành vì giặc ngoài, người ta khóc cho nước. Mất thành vì người trong nhà, người ta khóc cho cả nước lẫn nhà.
Sáng thứ Tư, đảng Cộng Hòa Texas đi tìm giặc bên kia sông Rio Grande. Giặc ngồi ngay sau lưng họ.
Thành mất vì giặc ngoài thì người ta còn một câu để hô. "Hãy nhớ Alamo" gom quân Texas về San Jacinto trong 46 ngày. Thành mất vì người trong nhà thì không có câu nào để hô. Không ai xông lên mà hô "Hãy nhớ Mỵ Châu". Người ta chỉ biết cúi mặt, và chờ.

Người Việt mình đã chờ hơn một ngàn năm. Trong ngàn năm ấy, những năm có giặc giết người còn ít. Những năm dài hơn là những năm người mình nộp thuế cho kẻ khác rồi quen dần. Tiếng Việt sống sót trong câu hát ru của các bà mẹ, đời nầy qua đời khác, cho tới ngày Ngô Quyền cắm cọc trên sông Bạch Đằng năm 938. Hơn mười thế kỷ sau, tháng Tư năm 1975, những chiếc tàu chở người bỏ nước ra đi rời Sài Gòn theo con sông chảy ngang bến Bạch Đằng. Cái tên của trận lấy lại nước đã thành tên của bến sông mất nước.

Người Cộng Hòa Texas cũng từng chờ. Sau năm 1874, họ phải đợi 105 năm mới có lại một Thống Đốc Cộng Hòa. Bốn đời người. California, nơi ông Reagan từng làm Thống Đốc, bầu cho Cộng Hòa lần chót năm 1988, tới nay chưa về.
Bức tường Texas tự bỏ tiền đắp vẫn còn đó, chỉ có người đứng gác là đổi. Từ tháng Giêng, người cầm quân Vệ Binh Quốc Gia Texas là bà Hinojosa, người từng gọi cuộc hành quân giữ biên giới là trò diễn chánh trị. Biên giới êm lại từ năm 2025 vì Hoa Thịnh Đốn đóng cửa. Ngày chữ ký ở Tòa Bạch Ốc đổi tay, cửa thành phía nam sẽ mở lại, và bọn băng đảng lại thâu tiền trên từng đầu người. 
Lần nầy, trên bờ Rio Grande sẽ không còn người lính Texas nào rải kẽm gai.

Nếu đêm dài lần nầy cũng dài như lần trước, ông cụ ở Houston sẽ không sống tới ngày thấy Texas đổi màu trở lại. Có thể con ông cũng không. Đứa cháu nội đang ngủ trên lầu, lớn lên sẽ nghe kể về hai nước Cộng Hòa của ông nội nó. Một nước có lá cờ vàng. Một nước có lá cờ một ngôi sao. Nó sẽ nghe như ông từng nghe kể chuyện Cổ Loa.
Ngàn năm hay trăm năm, chuyện ấy còn tùy người trong thành có nhớ ra kịp hay không. An Dương Vương nghe ra lời thần thì ngựa đã tới bờ biển. Người Texas nghe ra khi ngựa còn trên đường, còn kịp quay đầu.
Ở Cổ Loa bây giờ còn một cái am nhỏ thờ Mỵ Châu. Trong am có một tảng đá tự nhiên hình người đàn bà ngồi buông tay xuống gối, không có đầu. Hơn hai ngàn năm, người ta vẫn tới thắp nhang trước một nàng công chúa không đầu. Người Việt không tha cho Mỵ Châu, mà cũng không nỡ quên nàng. Mình giữ chuyện của nàng để con cháu biết thành mất vì đâu.
Năm 1835 ở Gonzales, mấy người đàn bà Texas vẽ lên tấm vải trắng một khẩu đại bác với hàng chữ Come and Take It, muốn thì tới mà lấy. Gần 200 năm sau, không ai phải tới lấy Texas. Người trong nhà mải giành nhau chìa khóa, cửa mở hồi nào không ai hay.

Đêm đó, cây nhang thứ 2 cháy gần hết thì ông lên lầu. Đứa cháu nội ngủ say, tay còn ôm con gấu bông. Ông ngồi xuống mép giường, hát nho nhỏ câu hát ru má ông hát cho ông nghe hồi nhỏ: “Chiều chiều ra đứng ngõ sau, trông về quê mẹ ruột đau chín chiều”. 
Ông biết nó chưa hiểu. Ngàn năm Bắc thuộc, người Việt giữ được tiếng nói cũng bằng những câu hát con nít chưa hiểu như vậy. Sáng mai ông sẽ dạy nó thêm hai câu. Một câu tiếng Mỹ của người Texas: “Remember the Alamo”. Một câu tiếng Việt của tổ tiên mình, câu thần Kim Quy nói bên bờ biển: “giặc ngồi ngay sau lưng mình đó”.
Hãy nhớ Alamo, để biết mình từng thắng ra sao. Hãy nhớ Cổ Loa, để biết mình đã thua vì ai. 

Vô Danh

https://www.facebook.com/vo.danh.912956

Vị Tổng Thống Cộng Hòa cuối cùng

Vô Danh

Người viết bình luận chánh trị nào cũng muốn bênh vực quan điểm của mình và tin rằng điều mình viết ra là đúng. Lần nầy, lần đầu tiên trong đời, tôi mong từng chữ dưới đây sẽ sai. Ngặt nỗi sự thật phũ phàng quá, và lòng tôi đau như cắt khi nghĩ tới những ngày đen tối đang chờ nước Mỹ.
Đêm thứ Ba 3 tháng 11, khi màn ảnh truyền hình tô xanh tiểu bang Texas, tôi thấy một cơn lạnh chạy dọc sống lưng. Ai trong chúng ta từng ôm cái máy thâu thanh nghe tin Ban Mê Thuột thất thủ hồi tháng 3 năm 1975 hẳn biết cơn lạnh ấy. Nó tới rất êm, như tiếng một cánh cửa khép lại ở đằng xa, và người nghe hiểu rằng mình vừa mất một thứ không bao giờ lấy lại được.
Texas đã thất thủ trong một đêm. 32 năm nay phe Dân Chủ không thắng nổi một ghế toàn tiểu bang nào ở đó. Đêm ấy họ lấy ghế Thượng Nghị Sĩ liên bang, lấy ghế Thống Đốc, lấy luôn mọi chức vụ hành pháp toàn tiểu bang có trên lá phiếu, rồi chiếm Hạ viện tiểu bang. Trong hai ngành hành pháp và lập pháp của tiểu bang, phe Cộng Hòa chỉ còn giữ được Thượng viện, như một đồn lẻ giữa vùng đã mất.
Mùa xuân năm 1975, Ban Mê Thuột mất chưa đầy hai tháng thì Sài Gòn mất. Ai sống qua mùa xuân ấy cũng hiểu rằng khi thành trì đầu tiên sụp, những gì tới sau chỉ còn là chuyện ngày giờ. Với tôi, Texas đêm 3 tháng 11 là Ban Mê Thuột của đảng Cộng Hòa.

Trước ngày bầu cử, chính ông Trump đã nói với cử tri Texas một câu mà lúc ấy tôi đọc như lời hù dọa của mùa tranh cử: "Tôi sẽ là vị tổng thống Cộng Hòa cuối cùng, và đất nước chúng ta sẽ sống trong địa ngục." Sáng thứ Tư đọc lại, tôi nghe nó như một lời tiên tri.
Bài nầy là lời giải thích vì sao tôi tin lời tiên tri ấy sẽ thành sự thật, dầu tôi mong nó sai hơn bất cứ điều gì trên đời.
Người ở xa có thể nghĩ Texas chỉ là 1 trong 50 tiểu bang. Với đảng Cộng Hòa, Texas là cột cái của cả ngôi nhà. Tiểu bang ấy có 40 phiếu đại cử tri, chỉ thua California. Từ năm 1980 tới nay, nó chưa một lần phụ người Cộng Hòa. Suốt 40 năm, mọi con đường của đảng Cộng Hòa tới Tòa Bạch Ốc đều khởi đi từ một điều không ai dám nghi ngờ: Texas nằm sẵn trong túi. Texas mà còn xanh thì sẽ không còn người Cộng Hòa nào vào được Tòa Bạch Ốc.
Thử rút cái cột ấy ra. Năm 2024, ông Trump thắng trận lớn nhứt của đảng Cộng Hòa trong gần 40 năm, với 312 phiếu đại cử tri. Bỏ Texas ra, ông còn 272, qua mức 270 đúng 2 phiếu. Để có con số ấy, ông phải thắng trọn 7 tiểu bang chiến địa, không sót một nơi nào. Thiếu Texas, chỉ cần trượt chân ở Nevada, nơi có vỏn vẹn 6 phiếu, là trận ấy thua.
Thành thử từ nay về sau, người Cộng Hòa nào ra tranh cử Tổng Thống cũng phải đi trên một sợi dây căng giữa 2 đỉnh núi, bên dưới không có lưới. Đi 1 lần, may ra qua được. 4 năm đi một lần, đời nầy qua đời khác, thì sớm muộn gì cũng có ngày rơi.
Mà cái cột ấy còn đang lớn. Sau cuộc thống kê dân số năm 2030, các ước tính gần đây cho Texas thêm 3, 4 ghế dân biểu. Chuyện dân số dồn về Texas lẽ ra là món quà trời cho đảng Cộng Hòa trong thập niên tới. Đêm 3 tháng 11, món quà ấy đổi chủ.

Tôi đã thử tự an ủi rằng một đêm thua chưa phải là mất hẳn. Rồi tôi nhìn sang California, và lời an ủi ấy tắt ngúm.
Ít ai còn nhớ California là quê hương chánh trị của Ronald Reagan. Từ năm 1952 tới 1988, tiểu bang ấy bầu cho người Cộng Hòa 9 lần trong 10 cuộc bầu cử Tổng Thống. Đầu thập niên 1990, California đổi màu, và 34 năm qua nó chưa quay lại lần nào. Người Cộng Hòa chót thắng một ghế toàn tiểu bang ở đó là năm 2006. Từ đó tới nay, đảng Cộng Hòa California sống như một bóng ma: vẫn có ứng cử viên, vẫn có người đi bầu, mùa nào cũng hăng hái, và mùa nào cũng thua.
Một đảng đã nắm trọn chánh quyền tiểu bang thì viết lại luật chơi theo ý mình, và phe thua không còn sức cản. Năm 2024, California ra luật cấm các thành phố đòi cử tri trình thẻ căn cước, nhắm thẳng vào Huntington Beach, sát nách Little Saigon, nơi dân chúng đã bỏ phiếu đòi thẻ. Năm 2025, họ vẽ lại địa hạt dân biểu liên bang để lấy thêm 5 ghế của phe Cộng Hòa. Đêm 3 tháng 11, họ lấy đủ cả 5.
Texas đang đi đúng con đường ấy, chỉ có điều đi nhanh hơn. California mất 20 năm mới có được 2 phần 3 ghế nghị viện. Texas đi một bước dài chỉ trong 1 đêm. Từ tháng Giêng, Thống Đốc Texas là người Dân Chủ, cầm quyền phủ quyết mọi đạo luật bầu cử, và quyền bổ nhiệm viên chức coi việc bầu cử cao nhứt tiểu bang, dầu Thượng viện tiểu bang còn phải chuẩn y. Hạ viện tiểu bang là của họ. Năm 2031, sau cuộc thống kê dân số, nếu nghị viện bế tắc thì địa hạt nghị viện sẽ do một hội đồng 5 người vẽ lại, và 4 trong năm ghế ấy vừa về tay phe Dân Chủ. Họ chỉ cần giữ chúng qua kỳ bầu cử 2030.
Phe Cộng Hòa Texas chỉ còn Thượng viện tiểu bang làm chiến hào cuối cùng. Người Việt chúng ta biết chiến hào cuối cùng ra sao: nó giữ được ít lâu, đủ để người trong đó còn hy vọng, rồi một ngày nó cũng không còn.

Người Việt chúng ta biết rõ một nền Cộng Hòa chết ra sao. Kẻ thù đánh từ bên ngoài, nhưng nhát dao chí tử thường tới từ những người đứng về phía mình mà không chịu ra tay khi còn kịp.

Ngày 10 tháng 4 năm 1975, Tổng Thống Ford xin Quốc Hội 722 triệu Mỹ kim viện trợ quân sự khẩn cấp cho miền Nam. Quốc Hội không cho. Có buổi họp của Ủy ban Quân vụ Hạ viện để xét lời xin ấy phải giải tán vì không đủ túc số. Ngày 23 tháng 4, ông Ford đứng trước sinh viên Viện Đại học Tulane nói rằng cuộc chiến ấy, đối với nước Mỹ, đã chấm dứt, và cả cử tọa vỗ tay. Bảy ngày sau, chiến xa Cộng quân ủi sập cổng Dinh Độc Lập.
51 năm sau, tôi nghe lại cái giọng ấy, lần nầy từ chính đảng Cộng Hòa.

Suốt 2 năm qua, đảng Cộng Hòa nắm Tòa Bạch Ốc và cả hai viện Quốc Hội, với 53 ghế Thượng viện trong tay. Một chánh đảng may lắm mới có được 2 năm như vậy. Tháng 2, Hạ viện thông qua dự luật SAVE America, đòi chứng minh quốc tịch khi ghi danh và thẻ có hình khi đi bầu. Ông Trump nói với các dân biểu Cộng Hòa rằng không có đạo luật ấy thì "rắc rối lớn". 
Phe bảo thủ đòi Lãnh Tụ Đa Số John Thune dùng lối "talking filibuster", bắt phe Dân Chủ phải đứng nói cho tới khi đuối sức. Ông Thune trả lời rằng không đủ phiếu, rằng đó chỉ là chuyện số học, rồi buông một câu mà tôi nghĩ sẽ theo ông suốt đời: "Tôi chẳng làm gì được chuyện đó."
Tháng 5, tài tử James Woods gọi ông Thune là "con chuột phản trắc". Tháng 6, ông Thune còn nói rằng muốn có đạo luật ấy thì phải đợi một cuộc bầu cử để cử tri bầu thêm người Cộng Hòa. Cuộc bầu cử ấy vừa tới. Cử tri không bầu thêm. Họ lấy luôn cái đa số mà ông đã không chịu dùng.
Đêm bầu cử, ông Woods viết thêm một câu cay như muối xát: xin chúc mừng những người Dân Chủ thắng cử, và chúc mừng luôn những người Cộng Hòa lười biếng, vô dụng đã để chuyện nầy xảy ra. Còn ông Thune, lúc 1 giờ sáng, viết: "May mà chúng ta vẫn còn Tổng Thống Trump trong Tòa Bạch Ốc." Đọc câu ấy, tôi nghĩ tới người giữ thành bỏ ngỏ cổng rồi tự an ủi rằng trong thành vẫn còn vua.
Phe bảo thủ gọi John Thune là RINO, Cộng Hòa chỉ có cái tên. Tôi từng thấy chữ ấy nặng. Bây giờ, xin độc giả thứ lỗi cho chữ nặng, như ông Woods đã xin lỗi trước khi chửi: với tôi, ông Thune là một tên RINO khốn kiếp. Năm 1975, những người không chịu ra tay ít ra còn ở bên kia đại dương. Năm 2026, người không chịu ra tay ngồi ngay ghế chỉ huy của đảng mình.
Mấy tháng trước, tôi viết rằng cuộc bầu cử 2028 có thể là cánh cửa cuối cùng còn mở. Đêm 3 tháng 11, tôi nghe cánh cửa ấy khép lại quá phân nửa.

Tôi đã cố tìm lý do để hy vọng. Đảng nắm Tòa Bạch Ốc thường thua kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ rồi 2 năm sau gượng dậy: năm 2010 phe Cộng Hòa thắng lớn, năm 2012 ông Obama vẫn tái đắc cử. Giá xăng rồi sẽ hạ, cuộc chiến ở Iran rồi sẽ dứt. 
Nhưng những lý lẽ ấy chỉ an ủi được tôi một đêm. Cơn giận của cử tri nguôi được, còn những cái ghế đã mất thì không tự trở về. California cũng có những mùa cử tri giận rồi nguôi, và 34 năm nay nó chưa trở lại.
Nếu phe Dân Chủ thắng năm 2028, họ sẽ nắm trọn Tòa Bạch Ốc lẫn Quốc Hội. Khi đó 51 phiếu là đủ để dẹp filibuster, tấm khiên cuối cùng mà ông Thune nâng niu như món đồ cổ. Ông Trump đã nói trước những gì đi theo sau: Puerto Rico và Hoa Thịnh Đốn thành tiểu bang, "thêm 4 nghị sĩ Dân Chủ, thêm nhiều phiếu đại cử tri, thêm 10 dân biểu, và các ông sẽ không bao giờ có lại một tổng thống Cộng Hòa."
Người Mễ Tây Cơ đã sống 71 năm như vậy dưới đảng PRI. Năm nào cũng có bầu cử, cũng có đảng đối lập. Chỉ có kết quả là không bao giờ đổi.

Tôi nhắm mắt lại và thấy nước Mỹ chừng 15 năm nữa. Tháng 11 nào cũng có bầu cử, cũng có người xếp hàng trước phòng phiếu ở Houston và ở Westminster, nhưng ai cũng biết kết quả từ khi trời chưa sáng. Lá cờ sao sọc có thêm 2 ngôi sao, và mỗi ngôi sao là hai ghế nghị sĩ không bao giờ đổi màu. 
Những người lính già của Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa lần lượt nằm xuống trên mảnh đất mà họ tưởng là bến bờ cuối cùng, và lá cờ vàng ba sọc đỏ trước hiên nhà họ thành dấu tích của hai nền Cộng Hòa đã mất. Các cháu ngồi nghe ông bà kể chuyện mất nước, lần nầy bằng tiếng Anh. Năm 1975, ngoài khơi Vũng Tàu còn những chiếc tàu của Đệ Thất Hạm Đội chờ người di tản. Lần nầy sẽ không có chiếc tàu nào chờ chúng ta, và bên kia đại dương không còn một bờ tự do nào để tới.
Viết tới mấy dòng chót nầy, tôi vẫn mong mình sai. Cha anh chúng ta cũng đã mong như vậy, cho tới sáng ngày 30 tháng Tư năm 1975, khi cái máy thâu thanh trong nhà vang lên lệnh buông súng.

Vô Danh

https://www.facebook.com/vo.danh.912956

Bao giờ ?  Việt Nam

Song Chi

Kết quả bầu cử giữa kỳ 2026 đã gửi đi một thông điệp không còn gì rõ ràng hơn: đa số người dân Mỹ không hài lòng với những chính sách của đảng Cộng Hòa và nhất là của Tổng thống Trump, cũng như sự tham nhũng công khai của chính phủ và gia tộc Trump. Hai năm trước, vì không hài lòng với đảng Dân Chủ và tin vào những lời hứa hẹn của Trump, đa số người Mỹ đã trao cho Trump một cơ hội lớn khi từ chiếc ghế Tổng thống cho tới lưỡng viện đều rơi vào tay đảng Cộng Hòa, và bây giờ sau hai năm, mệt mỏi với thuế quan, vật giá xăng dầu đắt đỏ, lạm phát phi mã, cuộc chiến với Iran…người Mỹ đã bỏ phiếu để hạn chế bớt quyền hành của Trump và đảng Cộng Hòa. Điều quan trọng với đảng Dân Chủ bây giờ là học bài học thất bại của bầu cử Tổng thống 2016, 2024 để có cửa thắng trong cuộc bầu cử Tổng thống 2028, nếu họ lại có những chính sách quá cấp tiến, quá tả, làm mất lòng khối cử tri trung dung, họ sẽ lại thất bại.  

Cái khổ của chính trị Mỹ cũng như chính trị các nước châu Âu là ngày càng trở nên chia rẽ, cực đoan, những chính trị gia hay đảng phái có đường lối trung dung, truyền thống, ôn hòa, khó thắng các chính trị gia, đảng phái mỵ dân, cực đoan – dù tả hay hữu. Với một quốc gia chỉ có hai đảng lớn thay nhau cầm quyền như ở Mỹ, nhiều khi người dân không hoàn toàn hài lòng với mọi chính sách của một đảng (hay nói cách khác, chỉ hài lòng với một số chính sách của đảng này và một số chính sách của đảng kia), hoặc không hài lòng với cả hai ứng cử viên Tổng thống Dân Chủ và Cộng Hòa, nhưng họ không có chọn lựa khác, vì các ứng cử viên độc lập rất khó thắng. Trong khi đó với các quốc gia dân chủ đại nghị có nhiều đảng thì một đảng khó chiếm được đa số phiếu phải chọn con đường liên minh với các đảng khác, và do đó chính sách của chính phủ liên minh thường phải thỏa hiệp, không thể thực hiện những biện pháp cải cách triệt để nếu muốn. Cuối cùng là người dân cũng lại không hài lòng.

Những năm qua, chúng ta đã và đang chứng kiến các nền dân chủ phương Tây trên thế giới bị khủng hoảng, bị sa sút vì rất nhiều nguyên nhân tác động – cả trong và ngoài. Nhưng dẫu sao đi nữa, báo chí, luật pháp vẫn có thể lên tiếng, người dân vẫn có thể xuống đường biểu tình phản đối và cuối cùng là dùng lá phiếu để thay đổi. Đó là điều mà ở Việt Nam, đội ngũ dư luận viên, những người bảo vệ chế độ cho tới những người dân bình thường chỉ muốn mũ ni che tai làm ăn kiếm tiền không muốn đề cập đến chính trị…cố né tránh. Trong khi công kích các nước dân chủ là “không ổn định”, thay Tổng thống, Thủ tướng như thay áo, đa đảng là “loạn”, biểu tình toàn là bọn cướp phá, hôi của…họ cũng lờ đi những cái quyền căn bản mà người dân các nước độc tài không bao giờ có– từ quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do biểu tình, tự do lập hội, tự do tôn giáo…cho tới tự do ứng cử và bầu cử. 

Cuối cùng, khi nhìn sự phấn khích đi bầu, những giọt nước mắt vui mừng hay thất vọng…từ người dân các nước dân chủ, liệu người Việt có chạnh lòng nghĩ tại sao chúng ta lại không được có cái quyền đó, niềm vui và sự giận dữ đó? Tại sao chúng ta cứ phải chấp nhận chỉ được quyền đi làm và đóng thuế nuôi bộ máy nhà nước nhưng không có bất cứ cái quyền gì? Tại sao chúng ta cứ phải chấp nhận là “khách trọ” trên chính quê hương mình, mọi quyết định từ nhỏ nhặt cho tới những quyết định lớn ảnh hưởng đến toàn bộ đất nước, dân tộc trong hàng thế hệ chỉ do một nhóm người toàn quyền quyết định? Từ những “giá trị vô hình” như di sản về văn hóa, ký ức lịch sử…cho tới những giá trị hữu hình, cụ thể như đất đai, tài nguyên khoáng sản, sự tồn tại của một cái tên tỉnh, thành phố, sự tồn tại của những làng xã, cộng đồng, con đường đi, tương lai của đất nước….? Tại sao chúng ta cứ phải chịu đựng những sự bất công phi lý trong xã hội, nạn tham nhũng như căn bệnh mãn tính không thể chạy chữa, khoảng cách giàu nghèo quá lớn – một thiểu số quan chức và đám tư bản Đỏ thân với nhà nước thì giàu sụ, hưởng mọi đặc quyền đặc lợi trong khi hàng chục triệu người vẫn sống ở mức nghèo, ăn bữa nay lo bữa mai, ốm đau không tiền chạy chữa, không có cơ hội để vươn lên? Tại sao vùng này, tỉnh thành này được hưởng nhiều ưu tiên hơn trong chính sách đầu tư, cơ hội phát triển…so với vùng kia, tỉnh thành kia? v.v…và v.v…

Mỗi khi có một ai đó đoạt giải Nobel Văn chương hay giải Oscar Điện ảnh, người Việt thường hay hỏi nhau bao giờ thì tới Việt Nam. Nhưng điều quan trọng hơn, cần kíp hơn nhiều, có lẽ là câu hỏi bao giờ thì người Việt được thực sự cầm lá phiếu trên tay để quyết định chọn lựa một lãnh đạo, một đảng phái chính trị, qua đó cũng là chọn lựa hướng đi của đất nước trong một giai đoạn nhất định?
Chúng ta còn chấp nhận vui ké buồn ké chuyện bầu cử của nước khác, và là “khách trọ” trên quê hương mình cho đến bao giờ? 
Song Chi

https://www.facebook.com/songchi09?

Đăng ngày 12 tháng 11.2026